Đ bài: Vi t B c tiêu bi u cho gi ng th tâm tình ng t ngào tha thi t c a T H u ơ ế
Bài m u s 1:
Th T H u d đn v i m i t m lòng, không ch vì n i dung, mà còn do gi ng th tâmơ ế ơ
tình ng t ngào tha thi t và ngh thu t bi u hi n giàu tính dân t c. Đi u này đc b c l ế ượ
khá rõ trong ph n đu bài th Vi t B c c a sách giáo khoa Ng Văn 12. ơ
Gi ng th tâm tình ng t ngào tha thi t c a T H u trong "Vi t B c" (ph n đu) Bài th ơ ế ơ
nói đn nghĩa tình cách m ng nh ng thi sĩ l i dùng gi ng c a tình th ng, l i c a ng iế ư ươ ườ
yêu đ trò chuy n, giãi bày tâm s . C bài th đc vi t theo l i đi đáp giao duyên c a ơ ượ ế
nam n trong ca dao dân ca và ph n đu này cũng th - nó là l i giãi bày tâm s gi a ế
ng i đi (ng i v xuôi) v i ng i l i là đng bào Vi t B c. M i lăm năm cáchườ ườ ườ ườ
m ng thành M i lăm năm y thi t tha m n n ng, ng i đi ng i thành mình - ta, ta - ườ ế ườ ườ
mình qu n quýt bên nhau trong m t m i ân tình sâu n ng:
Nhìn cây nh núi, nhìn sông nh ngu n
Gi ng th tâm tình ng t ngào tha thi t y t o nên âm h ng tr tình sâu đm c a khúc ơ ế ưở
hát ân tình cách m ng Vi t B c: t khúc hát d o đu Mình v mình có nh ta... đn ế
nh ng l i nh n g i, giãi bày Mình đi có nh nh ng ngày, Mình v r ng núi nh ai... Ta đi
ta nh nh ng ngày - Mình đây ta đó đng cay ng t bùi...; đn nh ng n i nh da di t sâu ế ế
n ng:
Nh gì nh nh ng i yêu ư ườ
Trăng lên đu núi, n ng chi u l ng n ng ư ươ
Nh t ng b n khói cùng s ng ươ
S m khuya b p l a ng i th ng đi v . ế ườ ươ
Nh ng i m n ng cháy l ng ườ ư
Đu con lên r y b t ng b p ngô...
Ngh thu t bi u hi n giàu tính dân t c trong "Vi t B c" (ph n đu)
Th th : Trong ph n đu (cũng nh c bài th ) T H u đã s d ng th th dân t c nh t ơ ư ơ ơ
là th th l c bát. Thi sĩ đã s d ng r t nhu n nhuy n th th này và có nh ng bi n hóa, ơ ơ ế
sáng t o cho phù h p v i n i dung, tình ý câu th . Có câu tha thi t, sâu l ng nh b n câu ơ ế ư
m đu, có câu nh nhàng th m ng (Nh gì nh nh ng i yêu...), l i có đo n hùng ơ ư ườ
tráng nh m t khúc anh hùng ca (Nh ng đng Vi t B c c a ta... Đèn pha b t sáng như ườ ư
ngày mai lên).
K t c u: K t c u theo l i đi đáp giao duyên c a nam n trong ca dao dân ca là k t c uế ế ế
mang đm tính dân t c, và nh hình th c k t c u này mà bài th có th đi su t 150 câu ế ơ
l c bát không b nhàm chán.
Hình nh: T H u có tài s d ng hình nh dân t c m t cách t nhiên và sáng t o trong bài
th : Nhìn cây nh núi, nhìn sông nh ngu n; m a ngu n su i lũ; b c chân nát đá (sángơ ư ướ
t o t câu ca dao: Trông cho chân c ng đá m m). Có nh ng hình nh ch t l c t cu c
s ng th c cũng đm tính dân t c: mi ng c m ch m mu i, m i thù n ng vai; h t hiu lau ế ơ
xám, đm đà lòng son và đc bi t là hình nh đm đà c a tình giai c p:
Th ng nhau, chia c s n lùiươ
Bát c m s n a, chăn sui đp cùng.ơ
Ngôn ng : Tính dân t c đc th hi n rõ nh t trong c p đi t nhân x ng "ta - mình, ượ ư
mình - ta" qu n quýt v i nhau và đi t phi m ch "ai". Đây là m t sáng t o đc đáo và ế
cũng là m t thành công trong ngôn ng th ca c a T H u. ơ
Nh c đi u: Trong bài th là nh c đi u dân t c - t th th l c bát: nh p nhàng, tha thi t, ơ ơ ế
ng t ngào, sâu l ng nh ng bi n hóa, sáng t o, không đn đi u (có lúc hùng tráng nh ư ế ơ ư
c nh Vi t B c ra quân", trang nghiêm nh c nh bu i h p c a Trung ng, Chính ph ...) ư ươ
Gi ng th tâm tình ng t ngào tha thi t và ngh thu t bi u hi n giàu tính dân t c c a T ơ ế
H u đã góp ph n quan tr ng vào thành công c a bài th Vi t B c làm cho nó nhanh chóng ơ
đn v i ng i đc và s ng lâu b n trong lòng nhân dân ta t khi ra đi cho đn hôm nay. ế ườ ế
Bài M u S 2:
Nhà th T H u, m t trong nh ng lá c đu c a n n văn ngh cách m ng Vi t Nam.ơ
Th T H u g n bó ch t ch và ph n ánh chân th t v i cu c đu tranh Cách m ng đyơ
gian kh . Là m t trong nh ng thành t u xu t s c , k t tinh v đp và h i t tài năng c a ế
T H u, Vi t B c ch a đng nh ng giá tr n i dung và ngh thu t đc s c. Ng i đc ườ
đn v i Vi t B c không ph i ch vì Vi t B c là b n tình ca, hùng ca v cách m ng mà nóế
còn chan ch a "gi ng th tâm tình ng t ngào tha thi t" cùng ngh thu t bi u hi n giàu ơ ế
tính dân t c c a ông. Đi u này đã đc b c l m t cách rõ nét nh t nh ng v n th đu ượ ơ
tiên:
- Mình đi mình có nh ta
M i lăm năm y thi t tha m n n ngườ ế
Mình v mình có nh không
Nhìn cây nh núi, nhìn sông nh ngu n
Ti ng ai tha thi t bên c nế ế
Bâng khuâng trong d , b n ch n b c đi ướ
Áo chàm đa bu i phân liư
C m tay nhau bi t nói gì hôm nay ế
- Mình đi, có nh nh ng ngày
M a ngu n su i lũ, nh ng mây cùng mùư
Mình v , có nh chi n khu ế
Mi ng c m ch m mu i, m i thù n ng vai?ế ơ
Mình v , r ng núi nh ai
Trám bùi đ r ng, măng mai đ già
Mình đi, có nh nh ng nhà
H t hiu lau xám, đm đà lòng son
Mình v , còn nh núi non
Nh khi kháng Nh t, thu còn Vi t Minh
Mình đi, mình có nh mình
Tân Trào, H ng Thái, mái đình cây đa?
Vi t B c là m t tác ph m g m 150 câu th l c bát, đc vi t vào tháng 10/1954 khi ơ ượ ế
Trung ng Đng và chính ph , Bác H và cán b t giã "Th đô gió ngàn" đ v v iươ
"Th đô n ng Ba Đình" Bài th đc chia làm hai ph n: ph n đu tái hi n nh ng k ni m ơ ượ
cách m ng và kháng chi n, ph n sau g i vi n c nh t i sáng c a đt n c và ng i ca ế ươ ướ
công n c a Đng, Bác H đi v i dân t c.ơ
Vi t B c đc t ch c k t c u theo l i đi đáp gi a k và ng i đi, gi a đng bào ượ ế ườ
mi n ng c và cán b v xuôi. Có th nói đây chính là m t y u t quan tr ng góp ph n ượ ế
làm nên gi ng th tâm tình ng t ngào tha thi t c a c bài th . Đi u này đc th hi n r t ơ ế ơ ượ
rõ hình th c văn b n. m i ph n th đu có d u g ch ngang báo hi u l i phát ngôn ơ
tr c ti p c a m t ch th tr tình. N u nh ng đo n th in nghiêng là l i ng i l i ế ế ơ ườ
m h i g i nh c k lên đng thì đo n th in đng là l i chân tình nh n nh ôn l i kướ ườ ơ
ni m sâu đm trong lòng ng i ra đi. Bài th m đu b ng hàng lo t câu h i ng t ngào: ườ ơ
- Mình đi mình có nh ta
M i lăm năm y thi t tha m n n ngườ ế
Mình v mình có nh không
Nhìn cây nh núi, nhìn sông nh ngu n
M i đc nh ng câu th , ta th y đc đây là l i g i nh c c a ng i l i v k ni m ơ ượ ườ
m i lăm năm y. M t lo t các t "có nh " đc đi p đi đi p l i liên t c đã th hi nườ ượ
tâm tr ng c a ng i l i - tâm tr ng băn khoăn lo âu r ng: không bi t cán b chi n khu, ườ ế ế
cán b v xuôi có còn nh nh ng ngày thánh chi n khu Vi t B c n a hay không. Ng i ế ườ
đi, k qu n quýt bên nhau trong m i tình thi t tha, m n n ng ta - mình, mình - ta . ế
V i cách x ng hô, ta - mình, T H u d ng nh đã đem t t c kí c yêu th ng tình ư ườ ư ươ
nghĩa đ ph vào cu c chia tay gi a đng bào kháng chi n v i đng bào chi n khu. Cu c ế ế
chia tay v i tâm tr ng chia tay v i tâm tr ng b n r n, bâng khuâng, l u luy n c a hai ng i ư ế ườ
t ng g n bó sâu n ng, b n lâu.
Ti ng hát c a ai tha thi t c t lên bên c n hay chính ti ng lòng tha thi t c a ng i Vi tế ế ế ế ườ
B c làm cho ng i ra đi th t s xúc đng: ườ
Ti ng ai tha thi t bên c nế ế
Bâng khuâng trong d b n ch n b c đi ướ
C nh chia tay gi a ng i Vi t B c và ng i Cách m ng đc tác gi tái hi n l i th t ườ ườ ượ
xúc đng qua hai câu:
Áo chàm đa bu i phân li...ư
C m tay nhau bi t nói gì hôm nay ế
Cách nói C m tay nhau bi t nói gì hôm nay g i nhi u liên t ng cho ng i đc. Trong ế ưở ườ
phút chia ly l u luy n, b n r n, k , ng i đi không th nói thành l i chăng?. Hay ng nư ế ườ
ngang n i ni m th ng nh , r i b i bao k ni m su t m i lăm năm thi t tha, m n n ng ươ ườ ế
không th nói h t thành l i. Dù hi u theo cách nào thì t t c đu th hi n s xúc đng ế
b i h i và s g n bó gi a đng bào chi n khu và cán b kháng chi n. ế ế