BS. Traàn Ngoïc Haïnh Ñan - BV. Ngoïc Taâm
22
YHSS
KHAÛ NAÊNG ÖÙNG DUÏNG CUÛA XEÙT NGHIEÄM LAÉC
DÒCH HUÙT DAÏ DAØY TRONG TIEÂN ÑOAÙN BEÄNH
MAØNG TRONG
Moät ñaëc ñieåm then choát trong sinh beänh hoïc beänh
maøng trong (BMT) laø tình traïng thieáu surfactant. Vì
vaäy, nhöõng xeùt nghieäm ñònh löôïng, khaûo saùt chöùc
naêng surfactant cuûa phoåi seõ cho nhöõng döõ kieän höõu
ích giuùp öôùc löôïng nguy cô BMT. [3]
Nhöõng beänh phaåm coù theå ñöôïc duøng cho caùc xeùt
nghieäm surfactant cuûa phoåi goàm coù: dòch oái, dòch huùt
daï daøy vaø dòch huùt khí quaûn. Öôùc löôïng tæ leä
lecithin/sphingomyelin (L/S ratio) trong dòch oái giuùp
tieân ñoaùn möùc ñoä tröôûng thaønh phoåi cuûa thai [3]. Cho
ñeán nay, maëc duø vaãn ñöôïc xem laø tieâu chuaån vaøng
giuùp tieân ñoaùn BMT, phöông tieän vaø kyõ thuaät cho xeùt
nghieäm naøy vaãn chöa ñöôïc phoå bieán, nhaát laø ôû caùc
nöôùc ñang phaùt trieån [3]. Xeùt nghieäm laéc dòch huùt daï
daøy (Gastric Aspirate Shake Test: GST) laø moät xeùt
nghieäm laâm saøng, ñöôïc thöïc hieän sôùm sau sanh vôùi
phöông tieän vaø kyõ thuaät khaù ñôn giaûn [1]. Theo caùc
nghieân cöùu thöïc hieän taïi Canada, AÁn Ñoä, Peru vaø
moät soá quoác gia khaùc thì ñaây laø moät xeùt nghieäm khaû
thi trong vieäc hoã trôï tieân ñoaùn BMT [2], [3], [5].
XEÙT NGHIEÄM LAÉC DÒCH HUÙT DAÏ DAØY [1]
Chuaån bò duïng cuï cho moät laàn laøm GST
OÁng thoâng muõi daï daøy côõ F5 hoaëc F6: 01 oáng.
Xy lanh nhöïa 1ml: 03 xy lanh.
OÁng nghieäm thuûy tinh saïch kích thöôùc 10 mm x
110 mm: 01 oáng.
Dung dòch nöôùc muoái sinh ly.ù
Coàn 95% trong chai ñöôïc nuùt chaët.
Qui trình thöïc hieän GST
Ñoïc keát quaû GST
Quan saùt caùc boùng khí treân beà maët hoãn hôïp dung
dòch ngay sau khi keát thuùc qui trình GST, soá boùng
khí tæ leä thuaän vôùi noàng ñoä surfactant cuûa hoãn hôïp
dung dòch:
YHSS
23
Nuùt ñaäy oáng nghieäm thuûy tinh (baèng cao su hoaëc
parafilm): 01 nuùt.
Ñaët oáng thoâng muõi daï daøy trong voøng 30 - 60 phuùt
sau khi treû chaøo ñôøi, tröôùc cöõ cho aên ñaàu tieân.
Duøng 1 xy lanh saïch huùt 0,5 ml - 1 ml dòch daï daøy.
Bôm 0,5ml dòch huùt daï daøy töø xylanh vaøo oáng
nghieäm thuûy tinh.
Duøng 1 xy lanh saïch huùt 0,5 ml dung dòch nöôùc
muoái sinh lyù roài bôm vaøo oáng nghieäm thuûy tinh
chöùa saün dòch huùt daï daøy.
Ñaäy oáng nghieäm thuûy tinh baèng nuùt cao su hoaëc
parafilm vaø laéc ñeàu trong 15 giaây, sau ñoù môû naép
ñaäy oáng nghieäm ra.
Duøng 1 xylanh saïch khaùc huùt 1ml coàn 95% roài
bôm vaøo oáng nghieäm chöùa hoãn hôïp dòch vöøa laéc.
Ñaäy mieäng oáng nghieäm, laéc ñeàu 2 ml dung dòch
hoãn hôïp dòch huùt daï daøy, nöôùc muoái sinh lyù vaø
coàn trong 15 giaây.
Ñaët oáng nghieäm thaúng ñöùng vaøo giaù ñeå oáng
nghieäm trong 15 phuùt.
Quan saùt beà maët dung dòch trong oáng nghieäm vaø
ghi nhaän keát quaû.
Nhöõng löu yù khi laøm GST
GIAÙ TRÒ CUÛA XEÙT NGHIEÄM LAÉC DÒCH HUÙT DAÏ
DAØY QUA MOÄT SOÁ NGHIEÂN CÖÙU
Nghieân cöùu cuûa Tanswell A. Keith, Sherwin
Elizabeth vaø Smith Barry T., taïi Canada, coâng boá
treân taïp chí vaøo 1977 [5]
Maãu nghieân cöùu goàm 2 nhoùm: nhoùm goàm 85 treû
sanh non (töø 29 - 37 tuaàn) vaø nhoùm chöùng goàm 214
treû ñuû thaùng (38 - 42 tuaàn). Maãu dòch daï daøy ñöôïc
laáy trong voøng 1 giôø sau sanh.
AÂm tính: khi khoâng quan saùt ñöôïc boùng khí treân
beà maët hoãn hôïp dung dòch trong oáng nghieäm
Trung gian: quan saùt ñöôïc boùng khí nhöng khoâng
ñuû che kín beà maët hoãn hôïp cuûa dung dòch trong
oáng nghieäm.
Döông tính: quan saùt ñöôïc boùng khí phuû kín beà
maët hoãn hôïp dung dòch trong oáng nghieäm.
Dòch huùt daï daøy phaûi ñöôïc laáy trong voøng 30-60
phuùt sau khi treû chaøo ñôøi. Neáu laáy muoän hôn, GST
coù theå cho keát quaû khoâng ñuùng.
Löôïng dòch huùt daï daøy, nöôùc muoái sinh lyù vaø coàn
95% phaûi ñöôïc laáy vôùi theå tích chính xaùc nhö moâ
taû trong qui trình laøm GST.
OÁng nghieäm duøng laøm xeùt nghieäm phaûi saïch.
OÁng nghieäm phaûi ñöôïc ñaäy kín baèng nuùt paraffin
hoaëc nuùt cao su tröôùc khi laéc. Khoâng duøng ngoùn
tay bòt oáng nghieäm vì coù theå laøm keát quaû (+) giaû.
Noàng ñoä coàn phaûi laø 95%. Luoân nhôù ñoùng naép chai
coàn ngay sau khi söû duïng ñeå giöõ noàng ñoä dung
dòch coàn oån ñònh.
Phaûi cho dung dòch nöôùc muoái sinh lyùù vaøo dòch huùt
daï daøy tröôùc roài sau ñoù môùi cho coàn vaøo. Neáu
khoâng theo ñuùng trình töï, keát quaû seõ bò sai leäch.
Phaûi chôø ñuùng 15 phuùt sau laéc hoãn hôïp dung dòch
môùi quan saùt caùc boùng khí ñeå ñoïc keát quaû.
Neáu dòch huùt daï daøy coù laãn maùu hoaëc phaân su thì
khoâng neân tieán haønh laøm GST vì keát quaû coù theå
(+) giaû.
YHSS 24
Keát quaû thu ñöôïc trong nhoùm 85 treû sanh non
nhö sau:
Coù 37 treû sanh non ñöôïc laøm theâm xeùt nghieäm tæ leä
L/S trong dòch oái ñöôïc laáy qua choïc oái trong voøng
24 giôø tröôùc khi treû chaøo ñôøi. Keát quaû nghieân cöùu
cho thaáy: GST coù giaù trò tieân ñoaùn BMT toát hôn xeùt
nghieäm tæ leä L/S trong dòch oái. Nhöõng treû sô sinh tieán
trieån ñeán BMT ñöôïc laøm GST theâm nhieàu laàn cho
thaáy keát quaû GST thay ñoåi song haønh vôùi caûi thieän
laâm saøng cuûa treû. Keát quaû naøy vaø nhieàu quan saùt
khaùc gôïi yù raèng keát quaû GST chòu aûnh höôûng nhieàu
bôûi dòch tieát töø phoåi ñöôïc treû nuoát vaøo daï daøy hôn laø
töø dòch oái ñöôïc treû nuoát vaøo daï daøy.
Nghieân cöùu cuûa P.Parekh, S.Thakur vaø S.D.Singh,
ñaêng taïp chí vaøo 1983 [4]
GST ñöôïc thöïc hieän ôû 400 treû sô sinh: 300 treû ñuû
thaùng vaø 100 treû sanh non(< 37 tuaàn) ñeå xaùc ñònh
giaù trò tieân ñoaùn BMT cuûa test naøy. Keát quaû thu ñöôïc
trong nhoùm 100 treû sanh non nhö sau: Trong nhoùm
treû ñuû thaùng, coù 6 tröôøng hôïp GST aâm giaû. Khoâng coù
treû sô sinh ñuû thaùng naøo vôùi keát quaû GST (+) hoaëc
(+) dieãn tieán ñeán BMT. Nghieân cöùu khaúng ñònh lôïi
ích cuûa GST trong vieäc ñaùnh giaù ñoä tröôûng thaønh
phoåi cuûa sô sinh ngay sau sanh, giuùp phaân bieät BMT
vôùi nhöõng nguyeân nhaân khaùc gaây suy hoâ haáp ôû sô
sinh. Treân thöïc teá, neáu GST döông tính ôû moät treû
sinh non coù bieåu hieän suy hoâ haáp, nghó ñeán nhöõng
nguyeân nhaân nhö vieâm phoåi, baát thöôøng baåm sinh…
Nghieân cöùu cuûa Camarena H Pena vaø Zavaleta E
Caballero, ñaêng taïp chí vaøo 1989 [2]
Nghieân cöùu thöïc hieän treân 110 treû sô sinh non thaùng
(25 - 36 tuaàn) coù suy hoâ haáp ñeå xaùc ñònh lôïi ích
cuûa GST trong vieäc tieân ñoaùn BMT. Keát quaû thu ñöôïc
nhö sau:
Nghieân cöùu keát luaän GST coù giaù trò ñaùng keå trong
tieân ñoaùn BMT. Vì coù theå ñöôïc thöïc hieän nhanh
choùng, ñôn giaûn vaø ít toán keùm, GST giuùp ích trong
vieäc phaân bieät BMT vôùi nhöõng nguyeân nhaân gaây suy
hoâ haáp khaùc ôû treû sô sinh taïi nhöõng beänh vieän tuyeán
ñaàu. Nhôø vaäy giuùp cho vieäc chuyeån sôùm nhöõng treû
naøy ñeán caùc beänh vieän coù chuyeân khoa veà sô sinh.
Nghieân cöùu cuûa Chaudhari R., Deodhar J., Kadam
S., Bavdekar A. vaø coäng söï, ñaêng treân taïp chí
2005 [3]
Keát quaû
GST
Soá coù BMT Soá khoâng
BMT
Toång soá
AÂm tính
Trung gian
Döông tính
12
2
0
10
6
12
18
55 55
Keát quaû
GST
Soá coù BMT Soá khoâng
BMT
Toång soá
AÂm tính
Trung gian
Döông tính
17
1
2
12
3
13
20
65 67
Keát quaû
GST
Soá coù BMT Soá khoâng
BMT
Toång soá
AÂm tính
Döông tính
39
1
16 55
54 55
YHSS
25
Nghieân cöùu thöïc hieän treân 77 treû sô sinh tuoåi thai töø
26 - 40 tuaàn vaø coù bieåu hieän suy hoâ haáp khôûi phaùt
trong voøng 30 phuùt sau sanh. Keát quaû thu ñöôïc
nhö sau:
Trong phaàn baøn luaän caùc taùc giaû ñaõ nhaán maïnh
nhöõng ñieåm sau:
Theo keát quaû cuûa nhöõng nghieân cöùu khaùc veà GST ôû
AÁn Ñoä:
CAÙC TAÙC GIAÛ ÑAÕ KEÁT LUAÄN
GST coù tính khaû thi trong hoã trôï chaån ñoaùn BMT. Tuy
nhieân, keát quaû GST (+) khoâng giuùp loaïi tröø chaån
ñoaùn BMT ôû treû sô sinh coù bieåu hieän trieäu chöùng suy
hoâ haáp ngay sau sanh. Khuyeán caùo söû duïng GST
roäng raõi ôû caùc quoác gia ñang phaùt trieån nhaèm giuùp
tieân ñoaùn BMT ôû sô sinh non thaùng, töø ñoù goùp phaàn
hoaïch ñònh höôùng ñieàu trò phuø hôïp.
Keát quaû
GST
Soá coù BMT Soá khoâng
BMT
Toång soá
AÂm tính
Trung gian
Döông tính
21
12
9
12
0
24
21
23 32
Taát caû 21 treû vôùi GST (-) ñeàu dieãn tieán tôùi BMT,
ñieàu naøy ñoàng nghóa PV (+) laø 100%, tuy nhieân
ñoä nhaïy chæ laø 70% (21/30).
Nghieân cöùu khoâng choïn nhoùm chöùng,nhoùm goàm
nhöõng treû khoâng bieåu hieän trieäu chöùng suy hoâ
haáp vì khi thöïc hieän nghieân cöùu thöû khoâng coù treû
naøo trong nhoùm treû naøy coù keát quaû GST (-).
Vôùi keát quaû GST (+) cho PV(-) laø 72%(23/32),
do ñoù gôïi yù nhieàu khaû naêng treû bò suy hoâ haáp do
caùc nguyeân nhaân khaùc ngoaøi BMT. Tuy nhieân,
Nghieân cöùu cuûa Gupta vaø coäng söï ñaõ xaùc ñònh
PV(+) cuûa GST laø 96%. Keát quaû cho thaáy GST
coù giaù trò tieân ñoaùn BMT töông ñöông vôùi xeùt
nghieäm tæ leä L/S cuûa maãu dòch huùt töø vuøng haàu.
Nghieân cöùu cuûa Arya cho keát quaû PV(+) 97%.
Nghieân cöùu cuûa Singh cho keát quaû ñoä nhaïy 97%
vaø ñoä chuyeân 71%.
Nghieân cöùu Parekh cho keát quaû PV(+) 92,3%.
TAØI LIEÄU THAM KHAÛO
1.
2.
3.
4.
5.
(2005). Gastric aspirate shake test, 25, from http://www.gfmer.ch/PEP/pdf/SW-25-2005.pdf
Camarena H P. & Zavaleta E C. (1989). Prediction of idiopathic respiratory insufficiency using the gastric aspirate shake test. Bol Med
Hosp Infant Mex, 46(9), 615 - 618.
Chaudhari R., Deodhar J., Kadam S., Bavdekar A. & Pandit A. (2005). Gastric aspirate shake test for diagnosis of surfactant deficiency
in neonates with respiratory distress. Annals of Tropical Paediatrics: International Child Health, 25, 205 - 209.
Parekh P., Thakur S. & Singh S. (1983). Bedside prediction of neonatal pulmonary maturity by single step gastric aspirate shake test.
Indian Journal of Pediatrics, 50(4), 391 - 393.
Tanswell A. K., Sherwin E. & Smith B. T. (1977). Single - step gastric aspirate shake test: bedside predictor of neonatal pulmonary
morbidity. Arch Dis Child, 52 (7), 541 - 544.
keát quaû GST (+) vaãn khoâng loaïi tröø ñöôïc chaån
ñoaùn BMT. Vôùi keát quaû GST (+) coù 50% tröôøng
hôïp tieán trieån ñeán RDS. Vì vaäy, nhaèm muïc ñích
tieân ñoaùn BMT, toát nhaát neân xem keát quaû (+) nhö
keát quaû (-).