Những Bệnh Lao Khác
Ngoài Lao Phổi
Phần 1
Tóm Tắt: Bài này tóm lược trình bày những bệnh lao ngoài lá phổi.
Bệnh phát hiện dưới nhiều hình thức như: lao hạch, lao màng phổi, lao
xương, lao não, và lao bụng như lao ruột, lao phúc mô, và lao bộ phận
đường tiểu hay bộ phận sinh dục, lao vú, lao kê.
Bệnh lao ngoài phổi rất thông thường ở Việt Nam và nhiều lục địa
khác trên thế giới như Phi Châu, Nam Mỹ Châu và Á Châu.
Mặc dầu lao ngoài phổi rất hiếm ở Mỹ, nhưng lác đác vẫn thấy trong
cộng đồng người Việt ở hải ngoại. Bệnh lao ngoài lá phổi càng ngày càng
trở nên quan trọng, đặc biệt trong những năm gần đây, kể từ khi dịch
HIV/AIDs phát hiện trên thế giới.
Summary:
The present paper summarizes various forms of extrapulmonary
tuberculosis, such as tuberculous lymphadenitis, pleural tuberculosis,
skeletal tuberculosis, central nervous system tuberculosis, abdominal
tuberculosis (gastrointestinal tuberculosis, tuberculous peritonitis, and
genitourinary tuberculosis).
This disease is very commonly seen in Việt Nam and in many other
continents in the world such as Africa, South America and Asia.
Extrapulmonay tuberculosis is very rare in the United States, but
sometimes it is still seen in the Vietnamese community. The recent
epidemiology of HIV/AIDs has again brought extrapulmonary tuberculosis
into focus.
Bệnh lao phổi vẫn còn là loại bệnh nguy hại nhất tại nhiều nước trên
thế giới. Bệnh lao ngoài lá phổi thường thấy ở những bệnh nhân vùng Ðông
Nam Á Châu, kể cả Việt Nam, nơi có bệnh nhân bị nhiễm HIV, và rất nhiều
trẻ em.
Riêng tại Mỹ, trước năm 1985, cứ mỗi năm lại giảm tỉ lệ lao là 5%.
Kể từ 1985 tới 1992, khi bệnh AIDS bùng phát thì bệnh lao tái phát trở lại.
Ðặc biệt, lao bộc phát tại nhiều cơ quan khác trong cơ thể, ngoại trừ phổi.
Bệnh lao cũng xâm nhập vào Mỹ từ những di dân mới tới Mỹ (53% năm
2003).
Bệnh lao ngoài phổi càng ngày càng trở nên trầm trọng và được lưu ý
nhiều hơn là bởi nhiễm HIV hay bệnh AIDS hỗn hợp vơí lao ngoài phổi
càng ngày càng nhiều. Bệnh lao ngoài phổi nguy hại lâm sàng như lao lá
phổi.
Hiện giờ có tới 50% bệnh nhân vừa bị AIDS vừa bị lao ở Mỹ. Bệnh
lao ngoài lá phổi cũng tăng cao vì hệ thống miễn dịch yếu kém do AIDS gây
ra. Lao tại nhiều cơ quan khác trong cơ thể giải rác khắp nơi, tiến triển rất
mau lẹ, đặc biệt lao hạch trong bụng, lao làm mủ và thử nghiệm lao âm tính.
Hiện giờ ở Mỹ có khoảng 4,000 bệnh nhân bị lao nhiễm những cơ quan khác
trong cơ thể ngoài lá phổi. Bệnh lao ngoài phổi có thể thấy riêng rẽ nhưng
cũng có thể xuất hiện đồng lúc vơí lao phổi.
Khi khám bệnh lao phải luôn luôn lưu ý lao ngoài lá phổi. Thí dụ:
1) Bụng báng có nước có nhiều tế bào trắng lymphocytes và cấy vi
trùng lao âm tính.
2) Lao hạch kinh niên, đặc biệt ở cổ.
3) Nước tủy sống chứa nhiều tế bào trắng lymphocytes, chất bạch đản
xuống thấp và đường glucose lên cao.
4) Cần phân biệt lao ngoài lá phổi vơí bệnh ruột Crohns và bệnh do ký
sinh trùng amíb.
5) Thũng nước trong màng phổi (khoảng chống giữa phổi và xương
sườn), nhiều tế bào trắng lymphocytes và khi cấy vi trùng thấy âm tính.
6) Nhiễm siêu vi trùng HIV.
7) Một khớp xương bị viêm và khi cấy vi trùng không thấy gì.
8) Mủ lao không có vi trùng.
9) Người bị lao di dân từ vùng có lao tơí Mỹ.
10) Bao tim có nước mà không biết nguyên do, viêm bao phổi co lại
hoặc đọng chất vôi.
11) Viêm xương trong cột sống, xương ngực.
Trong việc chẩn bệnh, cần phải lưu ý lao phát hiện ngoài lá phổi trong
những trường hợp như sau (nhất là ở Mỹ):
1) Tất cả mọi bệnh nhân bị lao đều phải thử nghiệm HIV,
2) Tất cả mọi bệnh lao đều phải tường trình Sở Y tế,
3) Cần điều trị bằng corticosteroids khi bệnh nhân bị lao màng óc, lao
bao tim và lao kê, từng hạt nhỏ rải rác trong phổi hay cuống phổi (miliary
tuberculosis),
4) Cần phải theo dõi bệnh nhân kỹ lưỡng để chắc chắn bệnh nhân vẫn
tiếp tục uống thuốc đều đặn và xem bệnh lao có bị đề kháng thuốc hay
không,
5) Trước khi dùng thuốc TNF-alpha inhibitor trong việc điều trị, phải
phân biệt đây là lao tiến triển nhanh hay chậm. Khi bệnh nhân vừa bị lao
phổi vừa bị lao thanh quản thì cần phải cách biệt bệnh nhân cho tới khi nào
an toàn.
Phân biệt từng bệnh lao rất quan trọng trong việc điều trị lao ngoài lá
phổi.