Âm nh c là gì?ạ
Đã t lâu trong tôi luôn có nhi u câu h i liên quan đ n ngh nghi p c a mình. Nh ngừ ề ỏ ế ề ệ ủ ữ
câu h i v s công b ng trong xã h i t thu bé thì d n d n tôi t hi u ra r ng vì saoỏ ề ự ằ ộ ừ ở ầ ầ ự ể ằ
l i nh th . Nh ng nh ng câu h i liên quan đ n cái ngành ngh tôi đ c coi là chuyênạ ư ế ư ữ ỏ ế ề ượ
nghi p thì b n thân mình l i không t tr l i đ c. ệ ả ạ ự ả ờ ượ
Bài h c đ u tiên c a ng i đ c h c nh c đó là: "Âm nh c là gì?". R i càng ngày,ọ ầ ủ ườ ượ ọ ạ ạ ồ
càng ngày ki n th c v âm nh c h c đ c càng nhi u. Càng ngày tôi càng hi u nhi uế ứ ề ạ ọ ượ ề ể ề
h n, r ng h n v âm nh c và cũng càng ngày càng th y âm nh c là vô t n. Nh ngơ ộ ơ ề ạ ấ ạ ậ ữ
đi u tôi đ c h c tôi không bao gi th c m c lâu t i sao l i nh th , vì đ n gi n đ nề ượ ọ ờ ắ ắ ạ ạ ư ế ơ ả ế
1 lúc nào đ y, nh ng đi u không hi u đ c cũng t đ c tôi tìm ra l i gi i đáp ho cấ ữ ề ể ượ ự ượ ờ ả ặ
đ c tr i nghi m qua th c t ... Nh ng có 1 đi u càng ngày tôi càng không hi u đóượ ả ệ ự ế ư ề ể
chính là s c m nh n âm nh c c a m i ng i. Ai cũng bi t r ng âm nh c g n bó v iự ả ậ ạ ủ ọ ườ ế ằ ạ ắ ớ
cu c s ng con ng i, r i là nó không th thi u cho s ho t đ ng c a con ng i, r iộ ố ườ ồ ể ế ự ạ ộ ủ ườ ồ
giúp cho trí não tr em phát tri n...ẻ ể
S phát tri n c a âm nh c cũng th ! b t đ u t nh ng y u t âm nh c, d n d n phátự ể ủ ạ ế ắ ầ ừ ữ ế ố ạ ầ ầ
tri n cao h n v giai đi u, r i đa đi u, đa hoà âm... T c là càng ngày nh n th c c aể ơ ề ệ ồ ệ ứ ậ ứ ủ
con ng i v âm nh c càng cao. Có th đánh d u s phát tri n đi lên c a ngh thu tườ ề ạ ể ấ ự ể ủ ệ ậ
âm nh c đ đ t đ n trình đ chuyên nghi p t th k XVII, và phát tri n r c r huyạ ể ạ ế ộ ệ ừ ế ỷ ể ự ỡ
hoàng trong th k XVIII, XIX và đ u th k XX. Quãng th i gian đ y, âm nh c cóế ỷ ầ ế ỷ ờ ấ ạ
nh ng b c phát tri n v i t c đ r t nhanh và đ l i r t nhi u nh ng thành t u choữ ướ ể ớ ố ộ ấ ể ạ ấ ề ữ ự
n n âm nh c hi n nay. ề ạ ệ
Trong th i kỳ chi n tranh th gi i I và II, âm nh c v n phát tri n trình đ cao m cờ ế ế ớ ạ ẫ ể ở ộ ặ
dù đi u ki n phát tri n kém. Th i đi m đó, nhi u nhà âm nh c l n ra đ i, đ c bi t làề ệ ể ờ ể ề ạ ớ ờ ặ ệ
s phát tri n c a n n âm nh c Nga Xô Vi t v i nh ng tên tu i l n trong n n âm nh cự ể ủ ề ạ ế ớ ữ ổ ớ ề ạ
th gi i nh nhóm Hùng M nh (Nhóm Kho ), Stravinsky, Prokofiev... Và nhi u nghế ớ ư ạ ẻ ề ệ
sĩ bi u di n nh c c cũng l ng danh nh : David Oistrack, Leonid Kogan, Vladimirể ễ ạ ụ ừ ư
Horowitz... H có m t s l ng khán gi th ng th c l n. ọ ộ ố ượ ả ưở ứ ớ
Đ y là l ch s c a âm nh c th gi i. Nhìn vào đ y chúng ta th y đi u gì? Ph i chăngấ ị ử ủ ạ ế ớ ấ ấ ề ả
âm nh c đ nh cao c a nh ng th k tr c ch s ng đ c v i th i đ i c a nó. Ph iạ ỉ ủ ữ ế ỷ ướ ỉ ố ượ ớ ờ ạ ủ ả
chăng âm nh c hi n nay phát tri n h n âm nh c kinh đi n. T t nhiên, so sánh gi a 2ạ ệ ể ơ ạ ể ấ ữ
lo i hình âm nh c không gi ng nhau là 1 s kh p khi ng và l b ch. đây, tôi chạ ạ ố ự ậ ễ ố ị Ở ỉ
mu n so sánh v tính th m m , cách th ng th c âm nh c - m t lo i hình ngh thu tố ề ẩ ỹ ưở ứ ạ ộ ạ ệ ậ
r t g n bó v i cu c s ng gi a các th i kỳ. ấ ắ ớ ộ ố ữ ờ
Th i kỳ âm nh c c đi n ng i ta nghe nh th nào, nghe cái gì, th nào là hay, thờ ạ ổ ể ườ ư ế ế ế
nào là đ p? Khi nghe nh c, ng i ta chú ý đ n ch t li u âm nh c, tính đ c tr ng c aẹ ạ ườ ế ấ ệ ạ ặ ư ủ
t ng nh c sĩ. Cái đ c tr ng đây th hi n qua hoà âm, tính t duy tri t h c, giai đi uừ ạ ặ ư ở ể ệ ư ế ọ ệ
c a tác ph m... Ng i nghe đ n gi n nh t là nghe th y giai đi u hay, ho c c m nh nủ ẩ ườ ơ ả ấ ấ ệ ặ ả ậ
đ c hình nh, hình t ng âm nh c đ c phác ho qua âm nh c... Đ i v i th lo i caượ ả ượ ạ ượ ạ ạ ố ớ ể ạ
khúc trong giai đo n này, cái hay cái đ p th hi n qua giai đi u, hoà âm đ m và ngônạ ẹ ể ệ ệ ệ
t (th ng là các bài th hay).ừ ườ ơ
Ng i nghe trong gian đo n này cũng r t khó tính. M t tác ph m m i ra đ i có th sườ ạ ấ ộ ẩ ớ ờ ể ẽ
nh n đ c nh ng tràng pháo tay kéo dài vô t n v i nh ng đóa hoa tung lên sân kh u,ậ ượ ữ ậ ớ ữ ấ
nh ng cũng có th nh n đ c nh ng l i ch i m ng cùng v i cà chua ném lên sânư ể ậ ượ ữ ờ ử ắ ớ
kh u. Nh th cũng đ th y, v trí c a âm nh c đ c khán gi xem tr ng đ n m cấ ư ế ủ ấ ị ủ ạ ượ ả ọ ế ứ
nào? Đó là đi m đ chúng ta có th đánh giá t m quan tr ng c a âm nh c đ i v i cu cể ể ể ầ ọ ủ ạ ố ớ ộ
s ng c a ng i dân ph ng Tây. ố ủ ườ ươ
Có th quay l i v i n n âm nh c Vi t Nam cùng th i kỳ này m t chút. Th k XVII,ể ạ ớ ề ạ ệ ờ ộ ế ỷ
XVIII và XIX n n âm nh c c a Vi t Nam trong giai đo n xã h i Phong ki n và sau đóề ạ ủ ệ ạ ộ ế
là giai đo n b ngo i bang th ng tr . Âm nh c c a n c ta th i kỳ này ch y u là cácạ ị ạ ố ị ạ ủ ướ ờ ủ ế
lo i hình nh c dân gian, sân kh u nh chèo, hát b i, c i l ng và các lo i hình dân ca,ạ ạ ấ ư ộ ả ươ ạ
dân nh c và dân vũ. Th i đi m này không có âm nh c chuyên nghi p. Ng i dân laoạ ờ ể ạ ệ ườ
đ ng thì ch có các lo i hình âm nh c bình dân, còn đ i v i cung đình thì có n n âmộ ỉ ạ ạ ố ớ ề
nh c cao h n, đ c nghiên c u và gi ng d y trong cung đình nh m ph c v gi i tríạ ơ ượ ứ ả ạ ằ ụ ụ ả
cho vua chúa và th c hi n các ch c năng tôn giáo, l t ...ự ệ ứ ễ ế
Th k XIX có th k đ n s phát tri n c a 1 lo i hình ngh thu t đ c s c có tínhế ỷ ể ể ế ự ể ủ ạ ệ ậ ặ ắ
th m m cao và k thu t x lý âm nh c phát tri n: đó là ca trù. Ca trù có biên ch dànẩ ỹ ỹ ậ ử ạ ể ế
nh c đ n gi n g m có: 1 ca nhi, 1 kép ch i đàn Đáy, và 1 quan viên c m ch u. Nh ngạ ơ ả ồ ơ ầ ầ ư
tính th m m trong âm nh c cao, ca t hoàn toàn là nh ng bài th hay c a nh ng nhàẩ ỹ ạ ừ ữ ơ ủ ữ
th có ti ng nh T n Đà, Nguy n Công Tr ...và ng i nghe cũng là nh ng b c vănơ ế ư ả ễ ứ ườ ữ ậ
nho, thi sĩ...
Âm nh c so ra nh th có th th y th i đi m xã h i c a c 2 n i trên th gi i cóạ ư ế ể ấ ờ ể ộ ủ ả ơ ế ớ
nh ng đ c đi m xã h i khác nhau, s phát tri n âm nh c khác nhau nh ng đ u h ngữ ặ ể ộ ự ể ạ ư ề ướ
đ n cái đ p trong ngh thu t. ế ẹ ệ ậ
Vòng vòng t th gi i đ n Vi t Nam ừ ế ớ ế ệ r i quay v l ch s đ tôi nêu ra th c m c c aồ ề ị ử ể ắ ắ ủ
mình. V n dĩ cu c s ng c a con ng i phát tri n theo h ng ngàyố ộ ố ủ ườ ể ướ m t đi lên, ngàyộ
càng ti n b h n, con ng i ngày càng thông minh, hi u bi t h n. M i ngày conế ộ ơ ườ ể ế ơ ỗ
ng i l i khám phá thêm bao nhiêu ki nth c m i m v nhân sinh cũng nh v thườ ạ ế ứ ớ ẻ ề ư ề ế
gi i. Nh ng riêng trong lĩnh v c âm nh c thì không h n là ngày càng phát tri n theoớ ư ự ạ ẳ ể
h ng hay h n. C n n âm nh c c a th gi i và trong đó, Vi t Nam đang đi vào cáiướ ơ ả ề ạ ủ ế ớ ệ
qu đ o khó hi u đ y. T i sao khó hi u? khó hi u đây đ n gi n là tôi không th lýỹ ạ ể ấ ạ ể ể ở ơ ả ể
gi i đ c t i sao nh th , và chính vì th , mói vi t lên đây đ m i ng i cùng chiaả ượ ạ ư ế ế ế ể ọ ườ
s . ẻ
Trong giai đo n 10 năm sau c i cách. Tôi th y nh c n c ngoài tràn vào Vi tạ ả ấ ạ ướ ệ Nam khi
n c ta m c a. hình nh là 1994, 1995 gì đ y, nhi u nh t là nh c Anh. S ng iướ ở ử ư ấ ề ấ ạ ố ườ
hi u ti ng Anh th i đi m đó cũng không nhi u nh bây gi . Nh ng khi âm nh c ngo iể ế ờ ể ề ư ờ ư ạ ạ
vào, ng i ta nghe nh c ngo i nhi u h n nh c Vi t. Nghe nhi u nh ng hi u đ cườ ạ ạ ề ơ ạ ệ ề ư ể ượ
bao nhiêu? Đ n bây gi cũng th , m y ng i nghe nh c ngo i qu c hi u h t l i bàiế ờ ế ấ ườ ạ ạ ố ể ế ờ
hát mu n nói gì? Giai đi u c a bài nh c cũng g n nh không còn gì (toàn là Rap).ố ệ ủ ạ ầ ư
Th m chí l i bài hát toàn ti ng ch i th nh ng ng i ta nghe âm m, và còn khen hayậ ờ ế ử ề ư ườ ầ
đáo đ . ể
V y r t cu c, h nghe cái gì? Khen hay khi không hi u n i dung? Và ch c ch n 1 đi uậ ố ộ ọ ể ộ ắ ắ ề
không th bi t hoà âm hay ch nào. Ph i chăng, ng i Vi t Nam có 1 đi m chung đóể ế ỗ ả ườ ệ ể
là tính sĩ di n cao? th y ng i ta nói gì hay thì mình cũng "Hay". Th y ng i ta ngheệ ấ ườ ừ ấ ườ
MTV, mình cũng ph i nghe. Th y ng i ta có Hip Hop, mình cũng Hop Hip...Ng iả ấ ườ ườ
Vi t Nam th ng hay t ra mình ng i sành đi u!? ệ ườ ỏ ườ ệ
Đem v n đ nghe nh c ra m x m i càng ngày càng không hi u ng i ta nghe cái gì?ấ ề ạ ổ ẻ ớ ể ườ
Ng i ta hi u cái gì, hay chi nghe đ ch ng t mình là ng i sành đi u. Th gi i ngheườ ể ể ứ ỏ ườ ệ ế ớ
gì thì mình cũng nghe. Ngay c th h tr nh 8x, 9x hi n nay càng ngày càng sa vàoả ế ệ ẻ ư ệ
th gi i âm nh c đó.ế ớ ạ
Có nhi u ca khúc hi n nay đáng đ c nghe, nh ng cũng không ít ca khúc ch ng đángề ệ ượ ư ẳ
đ c nghe m t chút nào.và d ng nh s tác ph m đáng nghe ít h n r t nhi u so v iượ ộ ườ ư ố ẩ ơ ấ ề ớ
các tác ph m không đáng nghe. Và d ng nh Vi t Nam n n âm nh c không có gìẩ ườ ư ở ệ ề ạ
ngoài ca khúc vì ng i dân ch bi t đ n...ca khúc. M t đi u tôi th c m c mãi không l iườ ỉ ế ế ộ ề ắ ắ ờ
gi i đáp đó là d ng nh trong âm nh c không phát tri n theo chi u h ng đi lên n aả ườ ư ạ ể ề ướ ữ
mà càng ngày giá tr c a nó càng th p trong đ i s ng c a con ng i cũng nh giá trị ủ ấ ờ ố ủ ườ ư ị
ngh thu t ngày càng th p. Mà nó là xu th c a c xã h i. V y ph i làm sao đ chúngệ ậ ấ ế ủ ả ộ ậ ả ế
ta t n t i m t cách đàng hoàng và đ c trân tr ng trong th i đi m hi n nay? Ph iồ ạ ộ ượ ọ ờ ể ệ ả
chăng s th c d ng nó đã xâm l n vào ngh thu t âm nh c?ự ự ụ ấ ệ ậ ạ