Báo cáo khoa học
Ảnh hướng của thời vị gieo đến khả năng sinh trưởng
phát triển và năng suất của 2 giống đậu tương d140 và
ddt12 trong điều kiện vụ xuân sồng bằng Bắc Bộ
¶nh h−ëng cña thêi vô gieo ®Õn kh¶ n¨ng sinh tr−ëng, ph¸t triÓn
vµ n¨ng suÊt cña 2 gièng ®Ëu t−¬ng D140 vµ §T12 trong ®iÒu kiÖn
vô xu©n vïng ®ång b»ng b¾c bé
Effect of sowing time on growth, yield of two soybean varieties D140 and DT12 in
spring season
Vò §×nh ChÝnh1, Vò Ngäc Th¾ng1, NguyÔn Thu HuyÒn2
Summary
An experiment was carried out to study the effect of sowing time on growth, development
and yield of two soybean cultivars D140 and DT12 under field conditions of Gialam district,
Hanoi. The result showed that all four sowing times affected the duration from sowing to
emergence of two soybean varieties leading to longer growth duration. However, different
sowing times exercised only slight effect on plant height, dry matter accumulation, yield
components and lodging. Most suitable sowing time for soybean variety D140 (medium-
maturing variety) is February 10 and for variety §T12 (early maturing variety) is February 20.
Key words: Soybean, varieties, sowing time, yield.
1. §Æt vÊn ®Ò
ë n−íc ta, c©y ®Ëu t−¬ng cã thÓ gieo trång ®−îc quanh n¨m ®Æc biÖt lµ trong ®iÒu kiÖn khÝ
hËu thêi tiÕt cña vïng §ång b»ng B¾c Bé (Ng« ThÕ D©n, 1999). Mçi vïng kh¸c nhau ®Òu cã
nh÷ng vô trång ®Ëu t−¬ng chÝnh. Do cã nhiÒu yÕu tè kh¸c nhau chi phèi nªn thêi vô cña c¸c
gièng, c¸c vô, c¸c vïng kh¸c nhau kh«ng thÓ gièng nhau t¹i c¸c ®Þa ph−¬ng. Hinson K,
E.E.Hartwig (1990) cho r»ng c¸c thêi vô gieo trång kh¸c nhau ¶nh h−ëng rÊt lín ®Õn sinh
tr−ëng, ph¸t triÓn vµ cã thÓ dÉn ®Õn lµm gi¶m n¨ng suÊt cña ®Ëu t−¬ng. Ngoµi ra nhãm t¸c gi¶
còng ®· chØ ra r»ng: ë vïng nhiÖt ®íi giã mïa, ®Ëu t−¬ng gieo trång thÝch hîp phÇn lín do chÕ
®é m−a quyÕt ®Þnh. X¸c ®Þnh thêi vô gieo trång hîp lý cho tõng gièng ë tõng vïng sinh th¸i
kh¸c nhau sÏ t¹o ®iÒu kiÖn cho gièng ®Ëu t−¬ng ph¸t triÓn c©n ®èi, tËn dông ®−îc mäi ®iÒu kiÖn
vÒ chÕ ®é ¸nh s¸ng, l−îng m−a, dinh d−ìng…., ®ång thêi cã thÓ tr¸nh ®−îc nh÷ng khã kh¨n vÒ
®iÒu kiÖn thêi tiÕt còng nh− c¸c ®ît ph¸t sinh cña s©u bÖnh h¹i, gióp cho gièng ®Ëu t−¬ng ®¹t
®−îc n¨ng suÊt cao (§oµn ThÞ Thanh Nhµn vµ cs, 1996). §Ó cã ®−îc nh÷ng khuyÕn c¸o cho c¸c
nhµ s¶n xuÊt ®Ëu t−¬ng ë miÒn B¾c ViÖt Nam nãi chung vµ s¶n xuÊt ®Ëu t−¬ng vïng Gia L©m -
Hµ Néi nãi riªng nghiªn cøu nµy ®−îc tiÕn hµnh nh»m ®¸nh gi¸ kh¶ n¨ng sinh tr−ëng, ph¸t triÓn,
n¨ng suÊt, kh¶ n¨ng chèng chÞu cña hai gièng ®Ëu t−¬ng D140 vµ §T12 tõ ®ã chØ ra ®−îc thêi vô
gieo trång thÝch hîp nhÊt cho 2 gièng ®Ëu t−¬ng trªn trong vô xu©n.
2. VËt liÖu vµ ph−¬ng ph¸p nghiªn cøu1
§Þa ®iÓm nghiªn cøu
ThÝ nghiÖm ®−îc tiÕn hµnh trªn khu ®Êt 1,7 ha cña Khoa N«ng häc - Tr−êng §¹i häc N«ng
nghiÖp I Hµ Néi.
T×nh h×nh thêi tiÕt
Trong thêi gian thÝ nghiÖm, thêi tiÕt lu«n kh« h¹n, ®Çu vô hÇu nh− kh«ng cã m−a
1 Khoa N«ng häc
2 Häc viªn cao hoc khãa 12
165
B¶ng 1. T×nh h×nh thêi tiÕt t¹i Gia L©m Hµ Néi vô xu©n n¨m 2004
Th¸ng Ngµy NhiÖt ®é
TB (0C) Tæng l−îng m−a
TB (mm/ngµy) §é Èm
TB (%) Tæng sè giê n¾ng
TB (giê/ngµy)
1-10 13,91 3,46 81,70 2,15
11-20 19,40 0,27 79,90 3,51
2/2004
21-29 21,26 0,82 89,11 1,00
TB 1-29 18,19 1,51 83,57 2,22
1-10 20,51 0,00 64,00 3,32
11-20 22,28 3,99 89,20 1,32
3/2004
21-31 19,30 1,26 89,18 0,00
TB 1-31 20,70 1,75 80,79 1,55
1-10 22,34 5,60 84,00 1,65
11-20 23,49 12,31 87,50 2,23
4/2004
21-30 25,83 5,82 84,10 1,51
TB 1-30 23,88 7,91 85,20 2,46
1-10 25,60 11,32 81,70 3,18
11-20 26,17 12,71 85,00 3,39
5/2004
21-31 27,68 29,58 79,36 6,87
TB 1-31 26,48 17,67 82,02 4,48
Nguån: Sè liÖu khÝ t−îng tr¹m L¸ng Hµ Néi - 2004
VËt liÖu nghiªn cøu
- Gièng ®Ëu t−¬ng D140 (lµ con lai cña tæ hîp DL02 x §H4) do bé m«n C©y C«ng NghiÖp -
Tr−êng §¹i häc N«ng nghiÖp I lai t¹o.
- Gièng ®©u t−¬ng §T12 (gièng nhËp néi tõ Trung Quèc) do Trung t©m Nghiªn cøu Thùc
nghiÖm §Ëu ®ç - ViÖn Khoa häc Kü thuËt N«ng nghiÖp Viªt Nam tuyÓn chän.
Bè trÝ thÝ nghiÖm
ThÝ nghiÖm ®−îc tiÕn hµnh trong 4 thêi vô trªn 2 gièng ®Ëu t−¬ng D140 vµ §T12
Thêi vô 1 gieo: 01/02/2004
Thêi vô 2 gieo: 10/02/2004
Thêi vô 3 gieo: 20/02/2004
Thêi vô 4 gieo: 01/03/2004
Thêi vô: 01/02/2004 lµ vô xu©n sím
Thêi vô: 10/02/2004; 20/0/2004; 01/03/2004 lµ xu©n chÝnh vô
ThÝ nghiÖm ®−îc bè trÝ theo ph−¬ng ph¸p Split – plot (¤ chÝnh, « phô) víi thêi vô lµ yÕu tè
chÝnh vµ gièng lµ yÕu tè phô. DiÖn tÝch 1 « thÝ nghiÖm lµ 10m2.
Quy tr×nh kü thuËt ®−îc ¸p dông ®ång ®Òu trªn c¸c c«ng thøc thÝ nghiÖm
C¸c chØ tiªu theo dâi: ¸p dông theo ®óng c¸c chØ tiªu theo dâi cña TCN10-98 bao gåm
- Thêi gian sinh tr−ëng
- C¸c chØ tiªu sinh tr−ëng vµ ph¸t triÓn
- C¸c yÕu tè cÊu thµnh n¨ng suÊt vµ n¨ng suÊt
- Møc ®é nhiÔm c¸c lo¹i s©u bÖnh h¹i
Xö lý sè liÖu
Sè liÖu ®−îc sö lý theo ph−¬ng ph¸p thèng kª sè häc b»ng phÇn mÒm IRRISTAT
3. kÕt qu¶ nghiªn cøu vµ th¶o luËn
3.1. ¶nh h−ëng cña thêi vô gieo trång ®Õn thêi gian sinh tr−ëng cña 2 gièng ®Ëu t−¬ng
D140 vµ §T12
166
B¶ng 2. Thêi gian sinh tr−ëng cña 2 gièng ®Ëu t−¬ng D140 vµ §T12 (ngµy)
Gièng Thêi vô Thêi gian tõ
gieo - mäc Mäc - ra
hoa Ra hoa -
thu ho¹ch
Σ thêi gian
sinh tr−ëng
T1 14 35 43 92
T2 11 37 46 92
T3 8 36 45 89
§T12
T4 8 35 44 87
T1 15 41 52 108
T2 10 43 54 107
T3 9 43 51 103
D140
T4 9 43 51 103
Tæng thêi gian sinh tr−ëng cña 2 gièng trong c¸c thêi vô biÕn ®éng tõ 103 - 108 ngµy
(D140), vµ 87 - 92 ngµy (§T12), dµi h¬n so víi thêi gian sinh tr−ëng cña gièng ®−îc khuyÕn c¸o
(90 – 95 ngµy víi D140 vµ 70 – 75 ngµy víi gièng §T12). §iÒu nµy cã thÓ do ®iÒu kiÖn thêi tiÕt
khÝ hËu vô xu©n n¨m 2004 kh«ng thuËn lîi cho sinh tr−ëng vµ ph¸t triÓn (b¶ng 1). Thêi vô 1 gieo
ngµy 1/2/2004 lµ vô xu©n sím do ®ã khi gieo trång gÆp ®iÒu kiÖn khÝ hËu kh¾c nghiÖt nh− nhiÖt
®é, tæng l−îng m−a vµ tæng sè giê n¾ng rÊt thÊp kh«ng thÝch hîp cho h¹t nÈy mÇm dÉn ®Õn thêi
gian tõ gieo ®Õn mäc cña thêi vô 1 trªn 2 gièng ®Òu bÞ kÐo dµi (14 ngµy ®èi víi gièng §T12) vµ
(15 ngµy ®èi víi gièng D140). Tõ thêi vô 2; 3 vµ thêi vô 4, nhiÖt ®é, tæng l−îng m−a vµ tæng sè
giê n¾ng t¨ng dÇn kÓ tõ khi gieo do ®ã thêi gian tõ gieo ®Õn mäc cña 2 gièng ®−îc rót ng¾n l¹i.
3.2.nh h−ëng cña thêi vô gieo trång ®Õn c¸c chØ tiªu sinh tr−ëng cña 2 gièng ®Ëu t−¬ng
D140 vµ §T12
Theo dâi c¸c chØ tiªu sinh tr−ëng cña 2 gièng ®Ëu t−¬ng D140 vµ §T12 trong 4 thêi vô, sè
liÖu ®−îc tr×nh bµy trªn b¶ng 3.
B¶ng 3. C¸c chØ tiªu sinh tr−ëng cña 2 gièng ®Ëu t−¬ng D140 vµ §T12
Gièng Thêi vô ChiÒu cao
c©y (cm) ChiÒu cao
®ãng qu¶ (cm) Sè ®èt h÷u
hiÖu/th©n chÝnh
(®èt)
Sè cµnh cÊp
1/th©n
(cµnh)
T1 35,54 11,11 7,93 2,67
T2 34,77 9,60 8,07 2,80
T3 41,47 12,50 9,13 3,20
§T12
T4 34,33 12,70 8,35 3,25
T1 63,12 11,65 10,53 3,93
T2 61,48 10,04 11,60 3,86
T3 60,47 12,33 10,04 3,73
D140
T4 54,85 11,73 10,03 3,40
C¸c thêi vô kh¸c nhau ®· ¶nh h−ëng tíi sinh tr−ëng vµ ph¸t triÓn cña 2 gièng. Qua theo dâi
cho thÊy thêi vô 3 (gieo ngµy 20/2/2004) lµ thêi vô thÝch hîp nhÊt cho sinh tr−ëng vµ ph¸t triÓn
cña gièng ®Ëu t−¬ng §T12 biÓu hiÖn chiÒu cao c©y ®¹t gi¸ trÞ cao nhÊt. Trong khi ®ã, thêi vô 2
(gieo ngµy 10/2/2004) lµ thêi vô thÝch hîp nhÊt cho sinh tr−ëng vµ ph¸t triÓn cña gièng D140
biÓu hiÖn chiÒu cao c©y ®¹t gi¸ trÞ cao nhÊt 63,12cm.
ë thêi vô 1 vµ thêi vô 2 gièng D140 vµ §T12 cã xu h−íng ®¹t chiÒu cao c©y thÊp h¬n so víi
thêi vô 3 vµ thêi vô 4. §iÒu nµy ®−îc lý gi¶i lµ mÆc dï giai ®o¹n ®Çu khi gieo gÆp ®iÒu kiÖn thêi
tiÕt kh¾c nghiÖt (nhiÖt ®é, Èm ®é, ¸nh s¸ng rÊt thÊp thÓ hiÖn trong sè liÖu b¶ng 1 vµ ®å thÞ 1),
nh−ng sau ®ã nhiÖt ®é, Èm ®é, ¸nh s¸ng t¨ng dÇn gióp c©y sinh tr−ëng vµ ph¸t triÓn tèt. Gièng
D140 cã sè ®èt h÷u hiÖu/th©n cao nhÊt biÓu hiÖn ë thêi vô 2 (11,60 ®èt h÷u hiÖu/th©n). Trong
khi ®ã thêi vô 3, gièng §T12 cã sè ®èt h÷u hiÖu/th©n cao nhÊt (9,13 ®èt h÷u hiÖu/th©n). Sè cµnh
cÊp 1/th©n cña gièng qua c¸c thêi vô kh¸c nhau biÕn ®éng kh«ng nhiÒu tõ 3,40 - 3,93 cµnh cÊp
167
1/th©n ë gièng D140 vµ 2,67 - 3,25 cµnh cÊp 1/th©n ë gièng §T12. Gièng D140 ph©n cµnh m¹nh
nhÊt ë thêi vô 1 (3,93 cµnh cÊp 1/th©n) vµ thêi vô 2 (3,86 cµnh cÊp 1/th©n).
3.3.nh h−ëng cña thêi vô gieo trång ®Õn kh¶ n¨ng tÝch luü chÊt kh« cña 2 gièng ®Ëu
t−¬ng D140 vµ §T12
B¶ng 4. Kh¶ n¨ng tÝch luü chÊt kh« cña 2 gièng ®Ëu t−¬ng D140 vµ §T12 (gam/c©y)
Gièng Thêi vô Thêi kú b¾t
®Çu ra hoa
Thêi kú
hoa ré
Thêi kú qu¶
mÈy
T1 1,95 6,87 14,20
T2 2,07 6,55 14,26
T3 2,87 7,95 15,85
§T12
T4 2,62 7,82 16,26
T1 3,62 9,83 19,25
T2 3,85 10,84 20,26
T3 3,35 9,80 20,05
D140
T4 3,55 10,35 19,20
Kh¶ n¨ng tÝch luü chÊt kh« ph¶n ¸nh kh¸ chÝnh x¸c kh¶ n¨ng sinh tr−ëng vµ ph¸t triÓn cña
gièng trong c¸c ®iÒu kiÖn ngo¹i c¶nh kh¸c nhau. C¸c thêi vô kh¸c nhau th× kh¶ n¨ng tÝch luü chÊt
kh« lµ kh¸c nhau (b¶ng 4). Kh¶ n¨ng tÝch luü chÊt kh« cña gièng D140 vµ gièng §T12 t¨ng dÇn
tõ thêi kú hoa ré, ®Õn thêi kú qu¶ mÈy kh¶ n¨ng tÝch luü chÊt kh« cña c¸c gièng ®¹t gi¸ trÞ tèi ®a
(19,20 - 20,26 g/c©y) trong khi ®ã gièng §T12 biÕn ®éng tõ 14,20 ®Õn 16,26 g/c©y. Qua theo dâi
chóng t«i nhËn thÊy thêi vô thÝch hîp cho gièng D140 lµ thêi vô 2 vµ gièng §T12 lµ thêi vô 3.
BiÓu hiÖn c¸c thêi vô nµy c©y sinh tr−ëng vµ ph¸t triÓn tèt tÝch luü ®−îc khèi l−îng chÊt kh« cao
nhÊt ë c¶ 3 thêi kú.
3.4. nh h−ëng cña thêi vô gieo trång ®Õn møc ®é nhiÔm c¸c lo¹i s©u, bÖnh vµ chèng ®æ
cña 2 gièng ®Ëu t−¬ng D140 vµ §T12.
B¶ng 5. Møc ®é nhiÔm c¸c lo¹i s©u bÖnh h¹i cña 2 gièng ®Ëu t−¬ng D140 vµ §T12
S©u h¹i BÖnh h¹i
Gièng Thêi vô
Cuèn l¸
(%)
Bä xÝt
(%)
S−¬ng mai
(%)
§−êng
kÝnh th©n
(mm)
Kh¶ n¨ng
chèng ®æ
(cÊp)
T1 5,75 4,44 4,95 4,99 1
T2 4,15 4,30 4,65 4,31 1
T3 3,00 4,15 4,67 4,44 1
§T12
T4 3,85 4,20 4,58 3,69 1
T1 5,37 4,08 3,25 4,41 2
T2 4,05 4,02 4,23 4,70 2
T3 5,95 5,32 5,53 4,71 2
D140
T4 4,53 6,17 5,00 4,72 2
VÒ s©u h¹i: Qua theo dâi cho thÊy s©u cuèn l¸ g©y h¹i nÆng vµo thêi kú c©y b¾t ®Çu ra hoa.
Trªn gièng D140, tû lÖ s©u cuèn l¸ g©y h¹i tõ 4,05 - 5,95% vµ trªn gièng §T12 tõ 3,00 - 5,75%.
Gièng D140 bÞ bä xÝt chÝch hót nÆng nhÊt vµo thêi vô 4 (6,17%), c¸c thêi vô cßn l¹i trªn hai
gièng th× ®Òu cã tû lÖ g©y h¹i cña bä xÝt lµ t−¬ng ®−¬ng nhau.
VÒ bÖnh h¹i: BÖnh s−¬ng mai g©y h¹i nÆng vµo thêi kú c©y ra hoa ré. Tû lÖ bÖnh h¹i tõ 3,25 -
5,53% (gièng D140) vµ 4,58 - 4,95% (gièng §T12).
Kh¶ n¨ng xhèng ®æ cña gièng §T12 qua c¸c thêi vô tèt h¬n gièng D140. Cã thÓ lµ do chiÒu
cao c©y cña gièng D140 lín h¬n chiÒu cao c©y cña gièng §T12.
168