2
CHѬѪNG IV:
BӊNH NHIӈM SҲC THӆDÀN BÀI
I. ĈҤI CѬѪNG
II. BҨT THѬӠNG SӔ LѬӦNG NST
III. BӊNH LÝ BҨT THѬӠNG SӔ LѬӦNG NST
IV. BҨT THѬӠNG CҨU TRÚC NST
V. BӊNH LÝ BҨT THѬӠNG CҨU TRÚC NST
TÀI LIӊU THAM KHҦO
MӨC TIÊU
Hӑc xong phҫn này sinh viên sӁ có khҧ năng:
-Giҧi thích 3 cѫ chӃ gây ÿa bӝi thӇ;
-Giҧi thích 3 cѫ chӃ gây lӋch bӝi;
- Trình bày nguyên nhân, cѫ chӃ, triӋu chӭng lâm sàng cӫa ba bӋnh lý
lӋch bӝi NST thѭӡng thѭӡng gһp nhҩt (trisomy 21, 13, 18);
- Trình bày nguyên nhân, cѫ chӃ, triӋu chӭng lâm sàng cӫa các bӋnh lý
lӋch bӝi NST giӟi tính: Turner, Klinefelter;
- Trình bày cѫ chӃ phát sinh và hұu quҧ các bҩt thѭӡng cҩu trúc NST:
mҩtÿoҥn, nhân ÿoҥn, ÿҧoÿoҥn, chuyӇnÿoҥn, NST ÿӅu, NST hai tâm;
- Trình bày ba ví dө bӋnh lý bҩt thѭӡng cҩu trúc NST: Hӝi chӭng mèo
kêu, Hӝi chӭng Di-George và Hӝi chӭng Down chuyӇnÿoҥn.
I. ĈҤI CѬѪNG
1956, Tjio và Levan xác ÿӏnh chính xác sӕ lѭӧng NST ngѭӡi là 46 NST: 46, XX
(XY)
1959, Lejeune và cӝng sӵÿã mô tҧ 1 bӋnh nhân ÿҫu tiên vӟi rӕi loҥn nhiӉm sҳc thӇ(thӯa 1 NST 21) thѭӡng ÿѭӧc gӑi là hӝi chӭng DOWN.
Vài năm sau hàng loҥt các bӋnh có liên quan ÿӃn rӕi loҥn NST ӣ ngѭӡiÿãÿѭӧc
công bӕ nhѭ hӝi chӭng Turner, hӝi chӭng Klinefelter ... Tӯÿó trӣÿi mӝt chѭѫng
mӟi trong bӋnh hӑc ngѭӡiÿã ra ÿӡiÿó là bӋnh hӑc NST.
Hҫu hӃt các bҩt thѭӡng trong cҩu trúc, tӵ nhân ÿôi NST, phân ly NST ÿӅu gây hұu
quҧ quan sát ÿѭӧc trên lâm sàng.
Các bҩt thѭӡng NST có thӇÿѭӧc chia thành hai nhóm chính: bҩt thѭӡng vӅ sӕlѭӧng và bҩt thѭӡng vӅ cҩu trúc.
Hѫn 50% các trѭӡng hӧp sҧy thai tӵ nhiên có liên quan ÿӃn các bҩt thѭӡng NST, ÿa
sӕ là do bҩt thѭӡng sӕ lѭӧng NST dҥng lӋch bӝi (trisomy, monosomy).
II. BҨT THѬӠNG SӔ LѬӦNG NST
1. Ĉҥi cѭѫng
Ӣ ngѭӡi, bҩt kǤ sai lӋch sӕ lѭӧng nào so vӟi 2n = 46 ÿӅu gây ra nhӳng biӇu hiӋn
bҩt thѭӡng cho cá thӇ có thӇ quan sát ÿѭӧc.
Có thӇ chia bҩt thѭӡng sӕ lѭӧng NST thành hai loҥi:
-Tăng chҹn hoһc lҿ cҧ bӝ n NST: 3n, 4n... gӑi làÿa bӝi (polyploidy);
-Tăng hoһc giҧm mӝt hoһc vài NST so vӟi bӝ NST bình thѭӡng, gӑilà lӋch
bӝi (aneuploidy).
2. Ĉa bӝi
a. Nguyên nhân
-Hóa chҩt:Mӝt sӕ hóa chҩt có tác dөng gây tӃ bào ÿa bӝi thӇ là Colchicin,
Vinblastin... Trong nuôi cҩy tӃ bào, ngay cҧÿӕi vӟi tӃ bào cӫa ngѭӡi, vӟi
nӗng ÿӝ cao cӫa các chҩt trên sӁ tҥo nên nhiӅu tӃ bào ÿa bӝi;
-Tác nhân vұt lý:SӕcnhiӋtÿӝ cao hoһc thҩp có tác dөng ӭc chӃ quá trình
giҧm phân tҥo nên giao tӱ lѭӥng bӝi (2n) hoһcӭc chӃ các lҫn phân bào
nguyên nhiӉmÿҫu tiên cӫa hӧp tӱ, tҥo nên các tӃ bào ÿa bӝi.
Cá th
tӱ bҩ
t
cӵc
v
(1) S
ӵ
các g
i
quҧ:
-
-
-
(2)
K
tѭѫn
g
thѭӡ
n
Trѭӡ
n
ÿӅu:
1
còn p
Trѭӡ
n
b
ào
k
thàn
h
b. C
Ӈÿa bӝi có
t
thѭӡng; (
2
v
ào trӭng ÿ
ã
ӵ
cҧn trӣq
u
i
ao tӱ bҩt t
h
Sӵ thө ti
n
giao tӱ
b
ì
(2n) + (n
)
Sӵ thө ti
n
Sӵ thө ti
n
(n) Æ hӧ
p
K
hi hӧp tӱ
n
g
, ta sӁ có
h
n
g tҥo thàn
h
n
g hӧp bӝ
N
1
nhân nhұ
n
hôi bào (3
n
n
g hӧp tӯ 1
k
hác nhau:
n
h
cѫ thӇ kh
ҧ
˯
ch
thӇÿѭӧc h
ì
2
)Sӵ phân
ã
thө tinh.
u
á trình giҧ
m
h
ѭӡng. Sӵ
t
n
h cӫa mӝt
nh thѭӡng
)
Æ
hӧp tӱ
n
h cӫa trӭn
g
n
h kép cӫa
p
tӱ tam b
ӝ
n
hân ÿôi ӣ
g
h
ӧp tӱ tӭ b
ӝ
h
các phôi
b
N
ST cӫa h
ӧ
n
ÿѭӧc 1n;
n
) phát triӇ
hӧp tӱ (3
n
n
, 2n, 3n. P
h
ҧ
m có 2 dò
n
ì
nh thành t
ӯ
chia bҩt th
ѭ
m
nhiӉm x
ҧ
t
hө tinh cӫ
a
giao tӱ (tr
ӭ
(n) sӁ tҥo
n
(3n) = 69
N
g
(2n) và ti
n
mӝt trӭng
b
ӝ
i (3n).
g
iai ÿoҥn q
u
ӝ
i (4n). Sa
u
b
ào (4n) và
ӧ
p tӱ nhân
ÿ
1 nhân kia
n
n
thành cѫ
t
n
); các NST
h
ôi bào (n)
n
g tӃ
b
ào2n
/
ӯ
các cѫ c
h
ѭ
ӡng cӫa
h
ҧ
y ra trong
a
các giao
t
ӭ
ng hoһc t
i
n
ên 1 hӧp t
ӱ
N
ST.
n
h trùng (2
n
b
ình thѭӡ
n
u
á sӟm kh
ô
u
ÿó các h
phát triӇn
t
ÿ
ôi
r
ӗi phâ
n
n
hұnÿѭӧc
t
hӇ tam bӝi
nhân ÿôi
r
ӗ
tiêu vong,
/
3n.
h
Ӄ sau: (1)
S
h
ӧp tӱ;(3)
S
quá trình
t
t
ӱ bҩt thѭӡ
n
i
nh trùng)
b
ӱ
tam bӝi (
3
n
)
Æ
tӭ bӝ
i
n
g (n) vӟi 2
ô
ng kèm th
e
ӧ
p tӱ này
t
t
hành cѫ th
Ӈ
n
bӕ sӕ NS
T
(3n) ; phôi
(3n).
ӗ
i phân chi
còn 2 phôi
S
ӵ thө tinh
ӵ xâm nh
ұ
t
ҥo giao tӱ
n
g này kéo
b
ҩt thѭӡng
(
3
n):
i
(4n) = 92
N
tinh trùng
e
o sӵ
p
hân
t
iӃp tөc ph
Ӈ
(4n).
T
cho 2 nh
â
bào (1n) b
ӏ
a theo 3 cӵbào 2n và
3
cӫa các gi
a
ұ
p cӫa tӃ b
à
có thӇ tҥo
r
theo các h
ұ
(
2n) vӟi m
ӝ
N
ST.
bình thѭӡ
n
chia cӫa b
à
ân chia bì
n
â
n con khô
n
ӏ
tiêu vong
c cho 3 ph
ô
3
n phát triӇ
n
a
o
à
o
r
a
ұ
u
ӝ
t
n
g
à
o
n
h
n
g
ô
i
n
Trѭӡ
n
thӇ k
h
(3)S
ӵ
cѫ th
Ӈ
Sӵ x
â
2n/3
n
Hҫu
h
Theo
60%
Triso
m
n
g hӧp hӧ
p
h
ҧm 2n/3n.
ӵ
xâm nhұ
p
Ӈ
tam bӝi 3
n
â
m nhұp cӫ
a
n
.
c. H
h
Ӄt các trѭ
ӡ
Boué (19
7
là có
r
ӕi
l
m
y các loҥ
i
tӱ (4n) sa
u
cӫa 1 tӃ
bà
n
.
a
1 tӃ
b
ào
c
u quÿa
b
ӡ
ng hӧp rӕi
7
7) khi phâ
n
l
oҥn NST
i
53,7%; 4
5
u
khi nhân
ÿ
à
o cӵc (n) v
c
ӵc (n) ӣ gi
a
b
i th
loҥn NST
ӣ
n
tích Kar
y
cө thӇ là
t
5
, XO chiӃ
m
ÿ
ôi sӕ NST
,
ào hӧp tӱ (
2
a
iÿoҥn 2 p
h
ӣ
ngѭӡiÿӅ
u
y
otype ӣ cá
t
hai tam b
ӝ
m
15,3%.
,
phân chia
2
n) ӣ giai
ÿ
h
ôi bào tҥo
u
bӏ chӃt tr
o
c bào thai
s
ӝ
i 19,9%
(
theo 3 cӵc
ÿ
oҥn 1 phôi
thành cѫ t
h
o
ng thӡi kǤ
s
ҭy tӵ nhiê
(
Hình 1); t
ӭ
tҥo thành
c
bàotҥo nê
n
h
Ӈ khҧm
phôi thai.
n, nhұn th
ҩ
ӭ
bӝi 6,2
%
c
ѫ
n
ҩ
y
%
;
Mӝt
s
này t
h
sinh
v
sinh
d
-
-
-
-
-
-
H
(
N
s
ӕ trѭӡng h
ӧ
h
ѭӡng trӑ
n
v
ùng ÿҫu,
m
d
өc.
Trҿ sѫ si
n
bìu chҿÿ
ô
Trҿ sѫ si
n
Karyotyp
15% các
t
vӟi giao
t
85% các
t
2 tinh trù
n
ThӇ tӭ b
ӝ
các trҿ s
ѫ
ình 1: Nhi
Ӊ
N
guӗn: Kh
o
ӧ
p thai ÿѭ
ӧ
n
g lѭӧng k
h
m
һt, dӏ dҥn
g
n
h 69, XX
Y
ô
i.
n
h 69, XX
X
e cӫa mӝt
s
46,
46,
46,
46,
t
rѭӡng hӧ
p
t
ӱ bҩt thѭӡ
n
t
rѭӡng hӧ
p
n
g, gây ra t
h
ӝ
i gһp chӫ
y
ѫ
sinh sӕng.
Ӊ
m sҳc thӇ
ÿ
o
a Di truy
Ӆ
ӧ
c sinh ra, t
h
h
iÿҿ thҩ
ps
g
xѭѫng, t
a
Y
có
d
ҩu hi
Ӌ
X
có hiӋn t
ѭ
s
ӕ trѭӡng h
ӧ
XX / 69,
X
XX / 69,
X
XY / 69,
X
XY / 69,
X
tam bӝi là
n
g lѭӥng b
ӝ
tam bӝi cò
h
ai t
r
ӭng b
á
y
Ӄuӣ các tӃ
ÿ
ӗ mӝt trѭ
ӡ
Ӆ
n, BV Hùn
h
ì NST ÿӅ
u
s
o vӟi thai
a
y và chân
c
Ӌ
u rõ rӋt n
h
ѭ
ӧng giҧm
s
ӧ
p tam bӝi
X
XX
X
XY
X
XY
X
YY
kӃt quҧ sӵ
t
ӝ
i (2n).
n lҥi chӫ y
Ӄ
á
n phҫn.
bào thai s
ҭ
ng hӧp ta
m
g Vѭѫng,
T
u
ӣ trҥng th
á
bình thѭӡ
n
c
ó thӇ dín
h
ѭ tinh hoà
n
s
ҧn buӗng t
r
thӇ.
t
hө tinh cӫ
a
Ӄ
u là do sӵ
ҭ
y. Rҩt hiӃ
m
m
bӝi thӇ
T
PHCM)
á
i khҧm 2n
/
n
g; kèm th
e
h
ngón, dӏ
d
n
nhӓ, lӛ ti
Ӈ
r
ӭng.
a
giao tӱÿ
ѫ
thө tinh cӫ
a
m
gһp thӇ t
ӭ
/
3n. Các th
a
e
o dӏ tұt bҭ
m
d
ҥng cѫ qu
a
Ӈ
uÿóng thҩ
p
ѫ
n bӝi (n)
a
1 t
r
ӭng v
ӟ
ӭ
bӝi khҧm
a
i
m
a
n
p
,
ӟ
i
ӣ