TRƯỜNG ĐẠI HỌC Y KHOA PHẠM NGỌC THẠCH
ĐƠN VỊ ĐÀO TẠO PHÒNG KHÁM ĐA KHOA
BỘ MÔN NỘI
BÀI GIẢNG LỚP KỸ NĂNG
ĐỌC ĐIỆN TÂM ĐỒ
Đơn vị đào tạo Phòng khám – Bộ Môn Nội
Ban biên tập: ThS.BS. Trần Thị Hoa Vi
ThS.BS. Nguyễn Thùy Châu
Tác giả: TS.BS. Lê Công Tấn
ThS.BS.CK2. Lương Quốc Việt
ThS.BS.CK2. Phan Thái Hảo
1
LỜI NÓI ĐẦU
Thực hành đọc, phân tích, đánh giá điện tâm đồ là một kỹ năng
không thể thiếu của các bác sĩ trong nhiều chuyên ngành khác nhau. Dựa
vào nhu cầu thực tiễn, Đơn vị đào tạo Phòng khám đa khoa Trường Đại
học Y khoa Phạm Ngọc Thạch đã phối hợp với Bộ môn Nội xây dựng
chương trình đào tạo lớp “Kỹ năng đọc điện tâm đồ”. Nội dung chương
trình được thiết kế nhằm giúp các bác sĩ gia đình, bác sĩ đa khoa, bác sĩ
chuyên khoa trong các lĩnh vực khác, đặc biệt là các bác sĩ đang hành
nghề cập nhật và nâng cao kỹ năng trong việc nhận diện, xử trí đúng các
bệnh lý thường gặp và xử trí kịp thời các tình huống cấp cứu trên điện
tâm đồ.
Quý đồng nghiệp có thể dễ dàng tiếp cận với nội dung chương
trình vì các bài giảng được xây dựng từ những khái niệm cơ bản về điện
thế hoạt động của tế bào cơ tim đến cơ chế hình thành các sóng trên điện
tâm đồ, từ đó đi vào các biểu hiện trên điện tâm đồ của các bệnh lý
thường gặp cũng như các tình huống cấp cứu trên điện tâm đồ. Sau mỗi
bài giảng đều có các câu trắc nghiệm để giúp học viên tự lượng giá kiến
thức.
Cuối cùng, xin trân trọng cảm ơn Đơn vị đào tạo Phòng khám đa
khoa, Quý Thầy Cô Bộ môn Nội Trường Đại học Y Khoa Phạm Ngọc
Thạch đã xây dựng chương trình đào tạo thiết thực, đáp ứng đúng nhu
cầu đào tạo, cập nhật kiến thức của các bác sĩ trong thực hành lâm sàng.
Kính chúc Quý vị học viên gặt hái nhiều kết quả và thực hành tốt kỹ năng
đọc điện tâm đồ.
Trong quá trình biên soạn chắc chắn sẽ có những thiếu sót, rất
mong nhận được ý kiến đóng góp của Quý đồng nghiệp nhằm giúp cho
chương trình ngày một hoàn thiện hơn.
TS. BS. Lê Công Tấn
2
DANH MỤC BÀI GIẢNG
ĐẠI CƯƠNG ĐIỆN TÂM ĐỒ .................................................................. 3
CÁC BƯỚC ĐỌC VÀ PHÂN TÍCH ĐIỆN TÂM ĐỒ ........................... 47
HỘI CHỨNG LỚN CÁC BUỒNG TIM TRÊN ECG ............................. 68
CƠ CHẾ RỐI LOẠN NHỊP ..................................................................... 85
RỐI LOẠN DẪN TRUYỀN .................................................................... 97
RỐI LOẠN NHỊP TRÊN THẤT ........................................................... 122
RỐI LOẠN NHỊP THẤT ....................................................................... 148
MỘT SỐ HỘI CHỨNG TRONG ĐIỆN TÂM ĐỒ ............................... 166
ĐIỆN TÂM ĐỒ TRONG BỆNH MẠCH VÀNH ................................. 186
ĐIỆN TÂM ĐỒ TRONG MỘT SỐ BỆNH LÝ KHÁC ........................ 201
ĐIỆN TÂM ĐỒ GẮNG SỨC VÀ HOLTER ĐIỆN TÂM ĐỒ ............. 225
ĐIỆN TÂM ĐỒ MÁY PM, ICD, CRT .................................................. 253
ĐIỆN TÂM ĐỒ TRONG CẤP CỨU NHỊP NHANH .......................... 271
ĐIỆN TÂM ĐỒ TRONG CẤP CỨU NHỊP CHẬM ............................. 289
BÀI TẬP THỰC HÀNH……… …………………………………….315
3
ĐẠI CƯƠNG ĐIỆN TÂM ĐỒ
TS. BS. Lê Công Tấn
MỤC TIÊU
1. Trình bày được điện thế hoạt động và các đặc tính của tế bào cơ tim.
2. Trình bày được các vector khử cực và tái cực của nhĩ và thất trong chu
chuyển tim.
3. Giải thích đúng sự hình thành các sóng trên điện tâm đồ.
4. Trình bày được các tiêu chuẩn bình thường của các sóng điện tâm
đồ.
KHÁI NIỆM ĐIỆN TÂM ĐỒ
Điện tâm đồ (Electrocardiography, ECG) là một đường cong ghi lại các
biến thiên của các dòng điện do tim tạo ra trong quá trình co bóp của tim.
Năm 1903, Einthoven
lần đầu tiên ghi được
song điện tâm
đồ bằng một điện kế
có khuyếch đại và
nhạy cảm.
Willem Einthoven (1860 - 1927)
Máy ghi ECG đầu tiên
4
CÁC LOẠI TẾ BÀO CƠ TIM
- Các tế bào cơ tim (Myocardial cells): cấu trúc của tim, thực hiện chức
năng co bóp.
- Các tế bào tạo nhịp (Pacemarker cells): có tính tự động phát ra xung điện
chỉ huy tim đập.
- Các tế bào dẫn điện (Electrical conducting cells): tạo thành hệ thống
dẫn truyền các xung điện của tim.
1. ĐIỆN SINH LÝ TẾ BÀO CƠ TIM
1.1. Điện thế màng lúc nghỉ
Điều kiện tiên quyết của sự phát sinh xung động trong cơ tim là sự hình
thành điện thế màng tế bào → thường được gọi là điện thế nghỉ.
Điện thế nghỉ tồn tại là do nồng độ kali nội bào cơ tim cao gấp 20 đến
40 lần so với nồng độ kali ngoại bào. Ngược lại, nồng độ natri ngoại
bào lại cao hơn nội bào đến 10 lần.
Nồng độ các ion trong và ngoài tế bào cơ tim → điện thế nghỉ từ -70
đến -90 mV.
[Na+ ] 15 mM
[K+] 150 mM
[Ca+] 10-7 mM
[Cl-] 5 mM
[A-] protein 4 Mm
Trong tế bào
[Na+ ] 145 mM
[K+] 4.5 mM
[Ca+] 1.8 mM
[Cl-] 120 mM
[A-] protein 0 mM
Ngoài tế bào (dịch kẽ)