1
BỘ NỘI VỤ
TRƯỜNG ĐẠI HỌC LAO ĐỘNG - XÃ HỘI
TS. NGUYỄN THỊ HIỀN ( Chủ biên)
TS. LÊ THỊ THỦY
TS. TIÊU THỊ MINH HƯỜNG
SINH LÝ HỌC THẦN KINH
( Bài giảng dành cho đào tạo cử nhân ngành Tâm lý học)
HÀ NỘI, 2025
2
LỜI MỞ ĐẦU
Hệ thần kinh là một trong những hệ cơ quan phức tạp và kỳ diệu nhất của
cơ thể con người. Nó không chỉ kiểm soát và điều phối mọi hoạt động sống — từ
những phản xạ đơn giản đến những quá trình tư duy trừu tượng — mà còn là cơ
sở sinh học của cảm xúc, hành vi và nhận thức. Việc hiểu cơ chế hoạt động của
hệ thần kinh là nền tảng quan trọng để tiếp cận các lĩnh vực lâm sàng như thần
kinh học, tâm thần học, phục hồi chức năng.
Bài giảng Sinh lý học thần kinh được biên soạn nhằm cung cấp cho người
học những kiến thức căn bản và hệ thống về chức năng, vai trò của hệ thần kinh,
các nguyên tắc, quy luật hoạt động của hệ thần kinh. Người học sẽ hiểu rõ hơn về
cách mà các tín hiệu thần kinh được tạo ra, truyền đi và xử lý — một hành trình
sinh học đầy phức tạp nhưng cũng vô cùng tinh tế. Đây là một bước tiến quan
trọng trên con đường khám phá bí ẩn của bộ não và các chức năng thần kinh trong
cơ thể người. Bài giảng không chỉ giúp sinh viên nắm vững cơ chế sinh lý mà còn
lý giải được cơ sở sinh lý của các hiện tượng tâm lý, hiểu được ý nghĩa thực tiễn
của chúng trong đánh giá, chẩn đoán và can thiệp trị liệu bệnh lý thần kinh.
Chúng tôi mong rằng tài liệu này sẽ đóng góp tích cực vào việc giảng dạy
và học tập trong nhà trường, giúp sinh viên có cơ sở để hình thành tri thức, kỹ
năng, phát triển năng lực nghề tâm lý của bản thân. Bài giảng Sinh lý học thần
kinh bao gồm 3 chương:
Chương 1. Tổng quan về sinh lý học thần kinh
Chương 2. Chức năng não bộ và cơ chế phản xạ
Chương 3. Hệ thần kinh trung ương và hoạt động thần kinh cấp cao
Mặc dù đã có cố gắng song việc biên soạn khó tránh khỏi sai sót, nhóm tác
giả xin được chân thành cảm ơn những ý kiến đóng góp quý báu về bài giảng để
tài liệu được hoàn thiện hơn.
Hà Nội, ngày 10 tháng 07 năm 2025
Thay mặt nhóm biên soạn
TS. Nguyễn Thị Hiền
3
MỤC LỤC
LỜI MỞ ĐẦU ....................................................................................................... 2
MỤC LỤC ............................................................................................................. 3
CHƯƠNG 1. TỔNG QUAN VỀ SINH LÝ HỌC THẦN KINH ................. 5
1.1. Khái quát chung sinh lý học thần kinh ....................................................... 5
1.1.1. Khái niệm sinh lý học thần kinh .......................................................... 5
1.1.2. Khái niệm sinh lý học thần kinh cấp cao ............................................ 6
1.2.Đối tượng, nhiệm vụ của sinh lý học thần kinh .......................................... 7
1.2.1.Đối tượng nghiên cứu ........................................................................... 7
1.2.2. Nhiệm vụ nghiên cứu của sinh lý học thần kinh ................................. 8
1.3.Ý nghĩa và mối quan hệ giữa sinh lý học thần kinh và tâm lý học ............. 9
1.3.1. Ý nghĩa nghiên cứu sinh lý học thần kinh .......................................... 9
1.3.2. Mối quan hệ giữa sinh lý học thần kinh và tâm lý học ..................... 10
1.4. Lịch sử hình thành và phát triển sinh lý học thần kinh ............................ 11
1.4.1. Các tiền đề hình thành và phát triển sinh lý học thần kinh ............... 12
1.4.2. Sinh lý học thần kinh trở thành một khoa học độc lập ..................... 20
CHƯƠNG 2. CHỨC NĂNG NÃO BỘ VÀ CƠ CHẾ PHẢN XẠ ............. 23
2.1. Não bộ và chức năng của não ................................................................... 23
2.1.1. Cấu tạo của não bộ ............................................................................ 25
2.1.2. Chức năng của não bộ ....................................................................... 28
2.1.3. Các trung khu thần kinh và tính chất của chúng ............................... 30
2.2. Cơ chế phản xạ ......................................................................................... 31
2.2.1. Khái niệm phản xạ ............................................................................. 31
2.2.2. Cung phản xạ ..................................................................................... 39
2.2.3. Vòng phản xạ ..................................................................................... 42
2.2.4. Cơ chế hình thành phản xạ có điều kiện ............................................ 43
2.3. Các quá trình ức chế trong hoạt động thần kinh cấp cao ......................... 45
2.3.1. Ức chế không điều kiện ( ức chế ngoài) ............................................ 46
2.3.2. Ức chế có điều kiện ........................................................................... 47
CÂU HỎI ÔN TẬP CHƯƠNG 2 ........................................................................ 51
4
CHƯƠNG 3. HỆ THẦN KINH TRUNG ƯƠNG VÀ HOẠT ĐỘNG THẦN
KINH CẤP CAO ................................................................................................. 53
3.1.Hệ thần kinh trung ương ............................................................................ 53
3.1.1. Khái niệm hệ thần kinh ..................................................................... 53
3.1.2. Cấu tạo của hệ thần kinh/cấu tạo của nơron ..................................... 53
3.1.3 .Chức năng của hệ thần kinh .............................................................. 57
3.1.4. Các loại dây thần kinh và đặc điểm của chúng ................................. 58
3.1.5.Sự dẫn truyền hưng phấn trên dây thần kinh ..................................... 59
3.1.6. Sự tiến hoá của hệ thần kinh trung ương ........................................... 65
3.2. Hoạt động thần kinh cấp cao .................................................................... 68
3.2.1. Các nguyên tắc hoạt động thần kinh cấp cao .................................... 68
3.2.2. Quy luật hoạt động thần kinh cấp cao ............................................... 74
3.2.3. Các kiểu hình thần kinh ..................................................................... 81
3.3. Các rối loạn trong hoạt động thần kinh cấp cao ....................................... 85
3.3.1. Rối loạn phổ tự kỷ ............................................................................. 85
3.3.2. Rối loạn tăng động giảm chú ý .......................................................... 94
3.3.3. Rối loạn Asperger .............................................................................. 97
3.3.4. Trầm cảm ........................................................................................ 100
3.3.5. Rối loạn lưỡng cực .......................................................................... 108
CÂU HỎI ÔN TẬP CHƯƠNG 3……………………………………………..114
TÀI LIỆU THAM KHẢO ................................................................................. 115
5
CHƯƠNG 1. TỔNG QUAN VỀ SINH LÝ HỌC THẦN KINH
Mục tiêu chương 1
- Về kiến thức: Người học hiểu các kiến thức cơ bản về sinh lý thần kinh;
khái niệm, đối tượng, nhiệm vụ nghiên cứu của sinh lý học thần kinh, lịch sử hình
thành và phát triển của sinh lý học thần kinh
- Về kỹ năng: Vận dụng và phát huy được kĩ năng làm việc độc lập, tự học,
tự nghiên cứu để đạt được những mục tiêu của chương 1, hình thành tư duy tổng
hợp về cơ sở sinh lý của các hiện tượng tâm lý trong cuộc sống.
- Về thái độ: Hình thành thái độ tích cực khi nhìn nhận về con người, có
thái độ tôn trọng, không kì thị khi tương tác với mọi người trên cơ sở những hiểu
biết về cơ sở sinh lý thần kinh, có niềm tin vào bản thân mình để thành công trong
nghề nghiệp.
1.1. Khái quát chung sinh lý học thần kinh
1.1.1. Khái niệm sinh lý học thần kinh
Sinh lý học (tiếng Anh: Physiology) là ngành khoa học nghiên cứu về các
chức năng và hoạt động sống của cơ thể sinh vật, từ cấp độ tế bào, mô, cơ quan
đến toàn bộ cơ thể. Đây là một ngành cốt lõi trong khoa học sự sống, giúp chúng
ta hiểu cách mà các hệ cơ quan như hô hấp, tuần hoàn, thần kinh, nội tiết... phối
hợp với nhau để duy trì trạng thái sống và thích nghi với môi trường. Như vậy,
sinh lý học là một khoa học nghiên cứu về chức năng của các cơ quan, hệ thống
trong cơ thể và của toàn cơ thể như một khối thống nhất.
Sinh lý học thần kinh (Neurophysiology) là một chuyên ngành của sinh lý
học, nghiên cứu chức năng hoạt động của hệ thần kinh, bao gồm từ cấp độ tế bào
thần kinh riêng lẻ cho đến các hệ thống thần kinh phức tạp như não bộ, tủy sống,
hệ thần kinh ngoại biên và tự chủ.
Sinh lý học thần kinh là một phân ngành của khoa học sinh lý học nghiên
cứu các chức năng và cơ chế hoạt động của hệ thần kinh giúp chúng ta hiểu cách
hệ thần kinh tiếp nhận, xử lý và phản hồi thông tin; mối liên hệ giữa hoạt động