Bài giảng Thuế: Chương 5 - Trường ĐH Kinh tế Quốc dân

Thuế xuất nhập khẩu đóng vai trò là một công cụ kinh tế vĩ mô thiết yếu, không chỉ góp phần quan trọng vào nguồn thu ngân sách nhà nước mà còn là đòn bẩy điều tiết hoạt động thương mại quốc tế của một quốc gia. Việc hiểu rõ bản chất, đặc điểm, và vai trò của loại thuế gián thu này là nền tảng cho việc quản lý và thực hiện chính sách thuế hiệu quả. Chương này sẽ cung cấp cái nhìn tổng quan về thuế xuất nhập khẩu, đi sâu vào khái niệm, đặc điểm, và các quy định cơ bản liên quan đến đối tượng chịu thuế, người nộp thuế, cũng như căn cứ và phương pháp tính thuế, qua đó nhấn mạnh tầm quan trọng của nó trong nền kinh tế quốc dân.

Sinh viên chuyên ngành kinh tế, tài chính, hải quan; cán bộ hải quan, doanh nghiệp xuất nhập khẩu; nhà hoạch định chính sách thương mại.

Thuế xuất nhập khẩu được định nghĩa là loại thuế gián thu áp dụng đối với hàng hóa lưu thông qua biên giới quốc gia, có đặc điểm là chỉ thu một lần tại khâu xuất hoặc nhập khẩu và gắn liền với các hoạt động thương mại quốc tế. Vai trò của nó rất đa dạng, từ việc động viên nguồn thu cho ngân sách nhà nước, quản lý và định hướng hoạt động xuất nhập khẩu theo hướng có lợi cho nền kinh tế quốc dân, đến khuyến khích xuất khẩu, thu hút đầu tư trực tiếp nước ngoài, cân bằng cán cân thanh toán quốc tế và thực hiện chính sách đối ngoại. Nội dung cơ bản của hệ thống thuế này bao gồm hệ thống văn bản pháp luật chi tiết, các quy định chung về đối tượng chịu thuế và người nộp thuế, cùng với căn cứ, thời điểm tính thuế và biểu thuế áp dụng. Cụ thể, các đối tượng chịu thuế được phân loại rõ ràng, bao gồm hàng hóa xuất nhập khẩu thông thường, hàng hóa từ/đến khu phi thuế quan, trong khi một số trường hợp như hàng quá cảnh hoặc viện trợ nhân đạo được miễn thuế. Người nộp thuế bao gồm chủ hàng, tổ chức ủy thác, người xuất cảnh, nhập cảnh, và các đối tượng được ủy quyền. Việc tính thuế dựa trên trị giá tính thuế và thuế suất theo tỷ lệ phần trăm, với các loại thuế suất ưu đãi, ưu đãi đặc biệt và thông thường, phản ánh các thỏa thuận thương mại quốc tế và chính sách quốc gia. Sự phức tạp trong quy định và tính toán thuế này đòi hỏi sự hiểu biết sâu sắc để đảm bảo tuân thủ pháp luật và tối ưu hóa hoạt động thương mại quốc tế.