Bài giảng Tổng quan về phương pháp nghiên cứu trong kinh tế: Bài 2 - Tổng quan tình hình nghiên cứu

Tầm quan trọng của Tổng quan tình hình nghiên cứu (TQNC) trong học thuật là không thể phủ nhận, đóng vai trò nền tảng cho mọi công trình khoa học. Phần này không chỉ là tổng hợp đơn thuần các nghiên cứu đã có, mà còn là yếu tố then chốt để luận giải sự cần thiết của đề tài và tạo lập tính khoa học cho các khái niệm, luận điểm được sử dụng. TQNC giúp người nghiên cứu xác định các khoảng trống tri thức, qua đó định vị hướng đi mới và đảm bảo rằng công trình của họ kế thừa một cách hiệu quả các thành tựu trước đó, đồng thời đóng góp giá trị thực tiễn và lý luận vào lĩnh vực nghiên cứu.

Nghiên cứu sinh, sinh viên sau đại học, giảng viên và các nhà khoa học đang trong quá trình thực hiện hoặc định hướng nghiên cứu khoa học.

Tài liệu này cung cấp một cái nhìn toàn diện về Tổng quan tình hình nghiên cứu (TQNC), nhấn mạnh vai trò cốt lõi và các quan niệm sai lầm phổ biến. TQNC thực hiện hai chức năng chính: luận giải và kế thừa. Luận giải đề cập đến việc xác định sự cần thiết của đề tài bằng cách chỉ ra những khoảng trống tri thức, từ đó đề xuất ý tưởng nghiên cứu mới. Kế thừa liên quan đến việc tổng hợp các lý thuyết, kết quả và phương pháp nghiên cứu (PPNC) đã có để xây dựng nền tảng vững chắc cho công trình hiện tại, đồng thời chứng minh tính khoa học và độ tin cậy của nó. Bên cạnh đó, TQNC còn giúp định vị hướng nghiên cứu trong lĩnh vực, tạo điều kiện để các tác giả định hình rõ ràng đóng góp của mình. Một trong những quan niệm sai lầm cần tránh là coi TQNC chỉ là một phần riêng biệt hoặc đơn thuần là việc liệt kê các công trình đã có. Việc này có thể dẫn đến việc thiếu luận giải thuyết phục về khoảng trống tri thức, khó so sánh và phát hiện mâu thuẫn giữa các lý thuyết hay PPNC, và làm giảm chất lượng tổng thể của nghiên cứu. Chất lượng của TQNC không phụ thuộc vào số lượng công trình được tổng hợp mà là khả năng tổng hợp, phân tích các hướng nghiên cứu, kết quả và hạn chế của các nghiên cứu trước. Nội dung của TQNC cần bao gồm các trường phái lý thuyết làm cơ sở, bối cảnh nghiên cứu và các nhân tố chính, các PPNC đã được sử dụng, kết quả chính và đặc biệt là hạn chế của các nghiên cứu trước cùng với khoảng trống tri thức. Điều này giúp định hướng cho các nghiên cứu mới và tối ưu hóa giá trị ứng dụng của chúng.