Bài giảng Tổng quan về phương pháp nghiên cứu trong kinh tế: Bài 5 - Xây dựng khung lý thuyết

Trong bối cảnh nghiên cứu khoa học hiện đại, việc xây dựng một nền tảng lý luận vững chắc là yếu tố then chốt quyết định sự thành công và giá trị của công trình. Một trong những cấu phần quan trọng nhất của nền tảng này chính là khung lý thuyết. Khung lý thuyết không chỉ định hướng cho quá trình nghiên cứu mà còn giúp cấu trúc hóa các ý tưởng, xác định rõ các khái niệm và mối quan hệ giữa chúng. Hiểu rõ bản chất, vai trò và cách xây dựng khung lý thuyết một cách hiệu quả là cực kỳ cần thiết để đảm bảo tính chặt chẽ, logic và khả năng kiểm chứng của mọi dự án khoa học.

Sinh viên, nghiên cứu sinh, nhà nghiên cứu và giảng viên trong các lĩnh vực khoa học xã hội, kinh tế và quản lý, đặc biệt những người đang tìm hiểu hoặc thực hiện các đề tài nghiên cứu cần xây dựng nền tảng lý thuyết vững chắc.

Tài liệu này tập trung làm rõ tầm quan trọng của việc xây dựng khung lý thuyết trong nghiên cứu khoa học. Bắt đầu bằng việc định nghĩa lý thuyết là một hệ thống các khái niệm và mối quan hệ bản chất, lặp lại giữa các nhân tố, tài liệu phân biệt rõ ràng giữa lý thuyết và các sản phẩm ứng dụng của nó. Theo đó, khung lý thuyết được trình bày như một sự cụ thể hóa logic của các nhân tố, biến số và mối quan hệ liên quan đến công trình nghiên cứu, giúp xác định rõ những gì cần đo lường, mô tả hoặc kiểm định. Mỗi khung lý thuyết thường là sự áp dụng hoặc kết hợp của một hoặc nhiều lý thuyết cơ sở, và không có khung nào là tuyệt đối "đúng" hay "sai", mà quan trọng là sự phù hợp với chủ đề và bối cảnh nghiên cứu. Tài liệu cũng phân biệt khung lý thuyết với khung logic và quá trình nghiên cứu, nhấn mạnh rằng nó đóng vai trò như một mô hình nghiên cứu định lượng khi bao gồm các biến cụ thể và giả thuyết về mối quan hệ giữa chúng. Việc hiểu và áp dụng đúng đắn khung lý thuyết không chỉ nâng cao tính khoa học và độ tin cậy mà còn cung cấp một lộ trình rõ ràng để phát triển và kiểm định các luận điểm nghiên cứu, từ đó tạo ra những đóng góp có ý nghĩa cho lĩnh vực chuyên môn.