
1/24/2024
73
Bộ môn Lý – Khoa Cơ bản
NỘI DUNG
Bài 1 – NỘI NĂNG. CÔNG VÀ NHIỆT
Bài 2 – NGUYÊN LÝ THỨ NHẤT
Bài 3 – KHẢO SÁT CÁC QUÁ TRÌNH CÂN BẰNG CỦA KHÍ LÝ TƯỞNG

1/24/2024
74
§1. NỘI NĂNG
CÔNG VÀ NHIỆT
1. Hệ nhiệt động
- Nếu hệ và môi trường không trao đổi nhiệt thì hệ cô lập đối với
ngoại vật về phương diện nhiệt.
- Nếu hệ trao đổi nhiệt nhưng không sinh ra công thì hệ cô lập
đối với ngoại vật về phương diện cơ học.
- Hệ gọi là cô lập nếu nó hoàn toàn không tương tác và trao đổi
năng lượng với môi trường ngoài.

1/24/2024
75
2. Nội năng
•Nội năng gồm:
a) Động năng chuyển động hỗn loạn của các phân tử (tịnh tiến và quay)
b) Thế năng gây bởi các lực tương tác phân tử
c) Động năng và thế năng chuyển động dao động của các nguyên tử
trong phân tử
d) Năng lượng các vỏ điện tử của các nguyên tử và ion, năng lượng
trong hạt nhân nguyên tử
Nội năng của một tách cà phê chỉ phụ
thuộc vào trạng thái nhiệt động của nó:
Lượng nước, lượng cà phê mà nó chứa và
nhiệt độ của nó, không phụ thuộc vào
cách mà cốc cà phê này được chuẩn bị
như thế nào.
Đối với khí lý tưởng nội năng là tổng động năng chuyển động nhiệt của
các phân tử cấu tạo nên hệ.
- Nội năng của hệ là một HÀM TRẠNG THÁI. Ta chọn nội năng của hệ bằng
không ở không độ tuyệt đối T=0 K

1/24/2024
76
3. Công và nhiệt
Có hai dạng truyền năng lượng:
- CÔNG là dạng truyền năng lượng làm tăng mức độ chuyển động
có trật tự của một vật.
- NHIỆT, năng lượng được trao đổi trực tiếp giữa các phân tử
chuyển động hỗn loạn của những vật tương tác với nhau.
- Công và nhiệt là những HÀM QUÁ TRÌNH
§2. NGUYÊN LÝ THỨ NHẤT

1/24/2024
77
1. Phát biểu
Độ biến thiên năng lượng toàn phần ΔW của hệ trong một quá
trình biến đổi vĩ mô có giá trị bằng tổng của công A và nhiệt Q mà
hệ nhận được trong quá trình đó.
=+
Giả thuyết rằng cơ năng của hệ không đổi (Wđ + Wt=const) do
đó ΔW=ΔU nên phương trình trên được viết lại:
=+
Lưu ý:
- Nếu A và Q là công và nhiệt mà hệ nhận được thì
A
=
−
A
và
Q=−Q là công và nhiệt mà hệ sinh ra
Q=ΔU + A′
Cách phát biểu khác: Nhiệt truyền cho hệ trong một quá trình có
giá trị bằng độ biến thiên nội năng của hệ và công do hệ sinh ra
trong quá trình đó.
Các đại lượng ΔU, A và Q có thể dương hoặc âm:
- A > 0 và Q > 0 ⇒ ΔU > 0 : hệ thực sự nhận công và nhiệt từ bên
ngoài thì nội năng của hệ tăng.
- A < 0 và Q < 0
⇒
ΔU < 0 : hệ thực sự sinh công và tỏa nhiệt từ
bên ngoài thì nội năng của hệ giảm.

