I. Mục tiêu :
1. Kiến thức :
- Nắm định nghĩa mặt cầu, hình cầu, vị trí tương đối giữa mặt cầu và mặt
phẳng, giữa mặt cầu và đường thẳng.
2. Kỹ năng :
- Nhận biết được 1 số hình đa diện có mặt cầu ngoại tiếp
- Xác định được tâm và bán kính mặt cầu
- Tính được diện tích mặt cầu và thể tích khối cầu
3. Tư duy, thái độ :
- Rèn luyện khả năng tư duy sáng tạo
II. Chuẩn bị :
Giáo viên : Hệ thống bài tập và câu hỏi gợi mở
Học sinh : Chuẩn bị kiến thức cũ liên quan đến trục của đường tròn
ngoại tiếp tam giác, mặt cầu, khối cầu, làm bài tập ở nhà
III. Phương pháp : Vấn đáp, gợi mở, thuyết giảng.
IV. Tiến trình lên lớp :
1. Ổn định lớp :
2. Kiểm tra bài cũ :
- Định nghĩa mặt cầu, nêu công thức tính diện tích mặt cầu, thể tích khối cầu
3. Bài mới :
Hoạt động 1 :
Xác định tâm, bán kính của mặt cầu thỏa mãn một số điều kiện cho
trước.
§. BÀI TẬP MẶT CẦU - KHỐI CẦU
TG
Họat động của GV Họat động HS Ghi bảng
- Một mặt cầu đư
ợc xác định khi
nào?
- 4 điểm A, B, C, D đồng
phẳng ?
Nếu A, B, C, D đồng phẳng ?
- B tóan được phát biểu lại :
Cho
hình chóp ABCD có
. AB ┴ (BCD) BC ┴ CD
Cm A, B, C, D nằm trên 1 m
ặt
cầu
...
- Bài toán đ
ề cập đến quan hệ
vuông , để cm 4 điểm nằm tr
ên
một mặt cầu ta cm ?
- Gọi hs tìm bán kính
-
Bi
à bán kính.
-các điểm cùng nhìn m
ột
đoạn thẳng dư
ới 1 góc
vuông.
- Có B, C cùng nhìn đoạn
AD dưới 1 góc vuông →
đpcm
- R = 222
2
1
2
cba
AD
Bài 1 : (Trang 45 SGK)
Trong không gian cho 3
đoạn thẳng AB, BC, CD
sao cho AB ┴ BC,
BC ┴ CD, CD ┴ AB.
CMR có mặt cầu đi qua
4 điểm A, B, C, D. Tính
bk mặt cầu đó, nếu
AB=a, BC=b, CD=c.
Nếu A,B,C,D đồng
phẳng
CDBC
CDAB
BCAB //
(!)
→ A, B, C, D không
đồng phẳng:
)(BCDAB
CDAB
BCAB
Bài 2 /Trang 45 SGK
a. Tìm tập hợp tâm các
mặt cầu đi qua 3 điểm
A
B
C
D
+ Cho 3 đi
ểm A, B, C phân biệt
có 2 khả năng :
. A, B, C thẳng hàng
. A, B, C không thẳng hàng
- có hay không mặt cầu qua 3
điểm thẳng hàng ?
-Có hay không m
ặt cầu qua 3
điểm không thẳng hàng ?
+ Giả sử có một mặt cầu nh
ư
vậy thử tìm tâm của mặ t cầu.
+ Trên đtròn l
ấy 3 điểm A, B, C
phân biệt và lấy điểm S
(ABC)
+ Có kết luận gì v
ề mặt cầu qua
4 điểm không đồng phẳng.
- Không có mặt cầu qua 3
điểm thẳng hàng
- Gọi I là tâm của mặt cầu
thì IA=IB=IC
I
d : trục
ABC
- Trả lời :
+ Gọi I là tâm của mặt
cầu có :
. IA=IB=IC
I
d : trục
ABC
. IA=IS
S
: mp
trung trực của đoạn AS
I = d
.
phân biệt A, B, C cho
trước
Củng cố : Có vô số mặt
cầu qua 3 điểm không
thẳng hàng , tâm của mặt
cầu nằm trên trục của
ABC.
b. Có hay không một
mặt cầu đi qua 1 đtròn
và 1 điểm năm ngoài mp
chứa đtròn
+ Có duy nhất một mặt
cầu qua 4 điểm không
đồng phẳng
Hoạt động 2 :
Tính diện tích và thể tích mặt cầu và khối cầu ngoại tiếp hình chóp
TG
Họat động của GV Họat động HS Ghi bảng
+ Công thức tính thể tích ?
+ Phát vấn hs cách tính
+ Gọi hs xác định tâm của
mặt cầu.
+ Vì SA, SH nằm trong 1 mp
nên chỉ cần dựng đường trung
trực của đoạn SA
+ Gọi hs tính bkính và thể
tích.
- 3
3
4RV
- Tìm tâm và bkính .
Theo bài 2 :
Gọi O là tâm của mặt
cầu thì O =d
Với d là trục
ABC.
: mp trung trực của
SA
+ Sử dụng tứ giác nội
tiếp đtròn
Bài 3: Tính thể tích khối
cầu ngoại tiếp hình chóp,
tam giác đều có cạnh đáy
bằng a và chiều cao h
+ Gọi H là tâm
ABC.
SH là trục
ABC
+ Dựng trung trực Ny của
SA
+ Gọi O=SH
Ny
O là tâm
+ Công thức tính dtích mặt
cầu
+ Phát vấn hs cách làm
- 2
4RS
- Tìm tâm và bán kính
Bài 4 : Tính diện tích mặt
cầu ngoại tiếp hình chóp
SABC
biết SA = a, SB = b, SC = c
S
A
B
C
N
H
O
+ Gọi hs xác định tâm
+ Gọi hs xác định bkính
+ Củng cố :
Đối với hình chóp có cạnh
bên và trục của đáy nằm
trong 1 mp thì tâm mặt cầu I
= a
d
với a : trung trực của cạnh
bên.
d : trục của mặt đáy
- Tìm tâm theo yêu
cầu.
+ Trục và cạnh bên
nằm cùng 1 mp nên
dựng đường trung trực
của cạnh SC
và SA, SB, SC đôi một
vuông góc
- Cmr điểm S, trọng tâm
ABC, và tâm mặt cầu
ngoại tiếp hình chóp SABC
thẳng hàng.
Gọi I là trung điểm AB
Dựng Ix //SC
Ix là
trục
ABC
. Dựng trung trực Ny của
SC
Gọi O = Ny
Ix
O là
tâm
+ và R=OS = 22 ISNS
Diện tích
C
N
S
A
B
I
O