CÁC BÀI VĂN ĐO T GI I NH T QU CẠ Ả Ấ Ố
GIA VÀ ĐI M 10 ĐI H CỂ Ạ Ọ
Đ:Bàn v th , nhà phê bình văn h c NgaỀ ề ơ ọ
Bêlinxki đã vi t: ế“Th tr c h t là cu cơ ướ ế ộ
đi, sau đó m i là nghờ ớ ệ thu t” Anh (ch )ậ ị
hãy bình lu n ý ki nậ ế trên.
Bài làm
Nh ng v n th Anđécxen, nh ng v n th ngân vang t thung lũngữ ầ ơ ữ ầ ơ ừ
Ôđenz , n i có nh ng h m núi s ng giăng ơ ơ ữ ẻ ươ m ờo và nh ng vòm hoa th chả ữ ạ
th o tim tím nên th đã gieo vào tâm h n nhà văn Pauxtôpxki ni m xúc c mả ơ ồ ề ả
mãnh li t: “Anđécxen đã l m l t h t th trên lu ng đt c a ng i dân cày,ệ ượ ặ ạ ơ ố ấ ủ ườ
p chúng n i trái tim ông r i gieo vào nh ng túp l u, t đó l n lên và n yấ ủ ơ ồ ữ ề ừ ớ ả
n nh ng bó hoa th tuy t đp, chúng an i trái tim nh ng ng i cùng kh ”.ở ữ ơ ệ ẹ ủ ữ ườ ổ
Th ca, hai ch kì di u ơ ữ ệ mà muôn đi v n ch a tìm ra m t đnh nghĩa tr nờ ẫ ư ộ ị ọ
v n, hoàn ch nh. Th là gì ? Th b t ngu n t đâu ? Th có mãnh l c gìẹ ỉ ơ ơ ắ ồ ừ ơ ự
khi n cung đàn c m xúc c a tri u tri u con ng i trên trái đt này khôngế ả ủ ệ ệ ườ ấ
ng ng lay đng, th th c, xuy n xao ? Ph i chăng “th ” đây nh trong l iừ ộ ổ ứ ế ả ơ ở ư ờ
bình c a nhà văn h c Nga V.Bêlinxki vào th k m iủ ọ ế ỉ ườ chín”:
“Th tr c h t là cu c đi, sau đó m i là ngh thu t”ơ ướ ế ộ ờ ớ ệ ậ
T th a th ca xu t hi n mang đn h i th m áp cho hành tinh xanhừ ủ ơ ấ ệ ế ơ ở ấ
xanh nh ng đi d ng và đi p trùng nh ng cánh r ng t i th m c a chúngữ ạ ươ ệ ữ ừ ươ ắ ủ
ta, có th nói ch a bao gi t ng k t đc nh ng đnh nghĩa v th . Cóể ư ờ ổ ế ượ ữ ị ề ơ
ng i cho th là “l t m ”, “th là s tuôn trào b t phát nh ng tình c mườ ơ ơ ơ ơ ơ ự ộ ữ ả
mãnh li t”, th m chí “th là m t cái gì mà ng i ta không đnh nghĩa đc”.ệ ậ ơ ộ ườ ị ượ
Ph i chăng vì th mà th thu c v cõi huy n nhi m, mông lung, xa v i v i?ả ế ơ ộ ề ề ệ ờ ợ
Không, theo quan ni m c a Bêlinxki, th là m t khái ni m h t s c g n gũi:ệ ủ ơ ộ ệ ế ứ ầ
“Th tr c h t là cu c đi”. Trong câu nói c a Bêlinxki, ch “cu c đi” nhơ ướ ế ộ ờ ủ ữ ộ ờ ư
m t vì sao đc chi c đòn b y “tr c h t” b t vào t th , làm sáng lên m tộ ượ ế ẫ ướ ế ậ ừ ơ ộ
ánh sáng lung linh, r ng r . Th ca b t ngu n t cu c s ng.ạ ỡ ơ ắ ồ ừ ộ ố
Cu c s ng bao gi cũng là ngu n c m h ng mênh mông b t t n c aộ ố ừ ồ ả ứ ấ ậ ủ
nh ng tâm h n ngh sĩ. Th ca cũng nh văn ch ng và các lo i hình nghữ ồ ệ ơ ư ươ ạ ệ
thu t khác, n u không bám r vào cu c đi, n u không hút ngu n nh a s ngậ ế ễ ộ ờ ế ồ ự ố
d t dào ng m ch y trong lòng cu c s ng thì nó s mãi mãi là m t cây non èoạ ầ ả ộ ố ẽ ộ
u c, không mang trên mình nh ng cành cây săn ch c, nh ng phi n lá xanhộ ữ ắ ữ ế
t i ph i ph i d i ánh n ng m t tr i. Là nhà th , ngòi bút c a anh ph iươ ơ ớ ướ ắ ặ ờ ơ ủ ả
ch m vào nghiên ấm c ựcu c đi thì th anh m i t i màu neo ch t trong b nộ ờ ơ ớ ươ ặ ế
tâm h nồ ng iườ th ngưở th c.ứ anh sĩ Lê Quí Đôn t ngừ nói: “Trong b ngụ
không có ba v nạ
quy n sách, trong m t không có c nh núi non kì l c a thiên h thì không th làm thể ắ ả ạ ủ ạ ể ơ
đc”. Có th nói cu c đi là m ch s a ng t ngào tuôn ch y không ng ng t th hượ ể ộ ờ ạ ữ ọ ả ừ ừ ế ệ
này sang th h khác đ nuôi d ng thi ca. đn v i Ch Lan Viên, m t “tri t gia thiế ệ ể ưỡ ế ớ ế ộ ế
sĩ”, ta không quên giây phút con ng i y r i vào h sâu tuy t v ng c a s chánườ ấ ơ ố ệ ọ ủ ự
ch ng:ườ
“Hãy cho tôi m t tinh c u giá ộ ầ
l nh M t vì sao tr tr i gi a tr i ạ ộ ơ ọ ữ ờ
xa
Đ n i y tháng ngày tôi l n tránh ể ơ ấ ẩ
Nh ng u phi n, đau kh v i bu n ữ ư ề ổ ớ ồ
lo”
Th mà cu c s ng m i chan hoà h i th n ng m c a cách m ng đã làm tanế ộ ố ớ ơ ở ồ ấ ủ ạ
m i băng giá trong trái tim thi sĩ. Ng i sà vào lòng nhân dân, sung s ng đón nh nọ ườ ướ ậ
ngu n c m h ng thi ca t cu c đi:ồ ả ứ ừ ộ ờ
“Con g p l i nhân dân nh nai v su i ặ ạ ư ề ố
cũ C đón giêng hai chim én g p mùaỏ ặ
Nh đa tr th đói lòng g p s aư ứ ẻ ơ ặ ữ
Chi c nôi ng ng b ng g p cánh tay đa”ế ừ ỗ ặ ư
(Ti ng hát con tàu).ế
Cu c s ng mên mông và kì di u làm sao ! Cu c s ng là n i cung c p ch t li uộ ố ệ ộ ố ơ ấ ấ ệ
cho th . Th ca b t ngu n t cu c s ng, cho nên th bao gi cũng ch a đng bóngơ ơ ắ ồ ừ ộ ố ơ ờ ứ ự
hình cu c s ng, bóng hình con ng i. Th ca là n i con ng i g i g m tâm tình, cộ ố ườ ơ ơ ườ ử ắ ướ
m , khát v ng, nh ng băn khoăn, r o r c, u t . ơ ọ ữ ạ ự ư ư Th ơca không th tách r i cu c đi.ể ờ ộ ờ
Cu c đi ban truy n ngu n nh a s ng mãnh li t cho th và th n hoa làm đp cu cộ ờ ề ồ ự ố ệ ơ ơ ở ẹ ộ
đi, c ng hi n cho con ng i nh ng phút giây tuy t v i l ng đng nhi u n i suy t .ờ ố ế ườ ữ ệ ờ ắ ọ ề ỗ ư
đn v i th , ng i đc tr c h t s b t g p tâm t , n i lòng c a ng i c m bút, sauế ớ ơ ườ ọ ướ ế ẽ ắ ặ ư ỗ ủ ườ ầ
đó s g p chính tâm t c a mình b i th là “ti ng nói đng ý, đng tình, đng chí”.ẽ ặ ư ủ ở ơ ế ồ ồ ồ
Cùng v i văn ch ng, th ca tr nên nh ng nh p c u vô hình d n d t nh ng tâm h nớ ươ ơ ở ữ ị ầ ẫ ắ ữ ồ
đn v i tâm h n., nh ng trái tim đn v i trái tim đ con ng i cùng s ni m vui, n iế ớ ồ ữ ế ớ ể ườ ẻ ề ỗ
bu n, c m , hiồ ướ ơ v ng.ọ
Cu c đi v n bao la, vô t n kia nh m t b c tranh v i ba chi u không gian tr iộ ờ ố ậ ư ộ ứ ớ ề ả
dài đn vô cùng. Nhà th cũng nh nh ng con ong c n m n bay l n trong khu v nế ơ ư ữ ầ ẫ ượ ườ
cu c đi y:ộ ờ ấ
“Nhà th nh con ong bi n trăm hoa thành m tơ ư ế ộ
m t M t m t ng t thành, đi v n chuy n ongậ ộ ậ ọ ờ ạ ế
bay
(Ch Lan Viên)ế
Th ca “là cu c đi”, nh ng th ca không ph i là nh ng trang gi y in nguyênơ ộ ờ ư ơ ả ữ ấ
v n bóng hình c a cu c đi r ng l n. Ng i ngh sĩ ph i tìm đn cu c đi đ hút l yẹ ủ ộ ờ ộ ớ ườ ệ ả ế ộ ờ ể ấ
ch t m t tinh tuý nh t, ng t ngào nh t đ t o nên nh ng v n th th t s có giá tr .ấ ậ ấ ọ ấ ể ạ ữ ầ ơ ậ ự ị
Nhà th ph i bi t ch t l c ch t li u ơ ả ế ắ ọ ấ ệ mà cu c đi cung c p, t đó m i t o nên nh ngộ ờ ấ ừ ớ ạ ữ
v n th hay, làm rung đng lòng ng i đc. Thi ca g n li n v i c m xúc. Nhà thầ ơ ộ ườ ọ ắ ề ớ ả ơ
không th hi n cu c đi qua nh ng tình hu ng, qua nh ng s ki n nh các nhà văn.ể ệ ộ ờ ữ ố ữ ự ệ ư
Nhà th giãi bày b ng c m xúc, b ng ngôn ng thi ca, b ng c “kho ng tr ng gi a cácơ ằ ả ằ ữ ằ ả ả ắ ữ
ngôn t ”. Th ca có giá tr không tách r i s thoát li, tách r i kh i cu c s ng, cũng nhừ ơ ị ờ ự ờ ỏ ộ ố ư
s photocopi cu c s ngự ộ ố m tộ
cách c ng nh c, khuôn m u. Đc th mà ch ng tìm th y n i lòng nhà th , đy ch ngứ ắ ẫ ọ ơ ẳ ấ ỗ ơ ấ ẳ
ph i là th ca đích th c ! N u không có m t thiên tài nh Nguy n Du uyên bác, taả ơ ự ế ộ ư ễ
không th có “Truy n Ki u”. Nh ng n u không có nh ng l m than c c c, đng cay,ể ệ ề ư ế ữ ầ ơ ự ắ
t i nh c cùng v i nh ng c m cháy b ng c a nhân dân trong xã h i phong ki n,ủ ụ ớ ữ ướ ơ ỏ ủ ộ ế
trong bu i suy vong đy ng t ng t, ta cũng không th có nh ng trang Ki u th mổ ầ ộ ạ ể ữ ề ấ
đm dòng l đy ch t nhân b n sâu xa.ượ ệ ầ ấ ả
N u không có m t vùng quê Kinh B c êm , bình d v i nh ng con ng i chămế ộ ắ ả ị ớ ữ ườ
ch , hi n hoà, mãi mãi ta không th nào có đc n i nh r o r c thi t tha c a thi sĩỉ ề ể ượ ỗ ớ ạ ự ế ủ
Hoàng C m trong bài “Bên kia sôngầ Đu ng:ố
“Em i bu n làm chiơ ồ
Anh đa em v bên kia sôngư ề
Đu ng Ngày x a cát tr ng ph ngố ư ắ ẳ
lì
…Xanh xanh bãi mía b ờ
dâu Ngô khoai biêng bi cế
Đng bên này sông sao nu i ứ ố
ti c Sao xót xa nh n r ng bàn ế ư ụ
tay”
Th bao gi cũng in đm ch “đi” tr c h t. Cu c đi không ch ban cho nhà ơ ờ ậ ữ ờ ướ ế ộ ờ ỉ
th ngu n c m h ng mà cu c đi còn là n i khai thác “ch t qu ng” ngu n t đ t o ơ ồ ả ứ ộ ờ ơ ấ ặ ồ ừ ể ạ
nên th :ơ
“V t áo c a nhà th không b c h t b c vàng mà cu c đi r i ạ ủ ơ ọ ế ạ ộ ờ ơ
vãi Hãy nh t l y ch c a đi mà góp nên trang”ặ ấ ữ ủ ờ
(Ch Lan Viên)ế
Th ca là hoa th m c a cu c đi. N u ch đc ki n t o t trí t ng t ng vàơ ơ ủ ộ ờ ế ỉ ượ ế ạ ừ ưở ượ
“cái tôi” nh bé c a ng i ngh sĩ, th ca ch là nh ng bông hoa làm b ng “vỏ ủ ườ ệ ơ ỉ ữ ằ ỏ
bào”(Pauxtôpxki). Nhà th ph i nh t nh ng h t “b i quí” trong cu c đi mênh môngơ ả ặ ữ ạ ụ ộ ờ
vô t n đ làm nên nh ng “bông h ng vàng” quí giá, đem l i ni m vui và cái đp choậ ể ữ ồ ạ ề ẹ
tâm h n ng i đc th , hi u th và yêu th , theo cách di n đt c a Pauxtôpxki.ồ ườ ọ ơ ể ơ ơ ễ ạ ủ
Tr l i câu nói c a nhà phê bình Bêlinxki, ta th y đó không ph i là cái nhìnở ạ ủ ấ ả
phi n di n. “Th tr c h t là cu c đi” nh ng cu c đi ch a ph i là t t c . Bêlinxkiế ệ ơ ướ ế ộ ờ ư ộ ờ ư ả ấ ả
r i phím nh n “cu c đi” n tay vào phím c nh bên “ngh thu t”. Nh v y, Bêlinxkiờ ấ ộ ờ ấ ạ ệ ậ ư ậ
đã không ph nh n vai trò quan tr ng c a y u t làm nên thi ca này. Thi u ngh thu t,ủ ậ ọ ủ ế ố ế ệ ậ
th ch còn là hòn ng c thô không mài không giũa, không th kh i d y trong trái timơ ỉ ọ ể ơ ậ
con ng i nh ng rung đng sâu xa. Th có th ví nh cánh di u, cu c đi t o choườ ữ ộ ơ ể ư ề ộ ờ ạ
cánh di u là hình hài s c vóc còn ngh thu t là làn gió nâng cánh di u ề ắ ệ ậ ề bay b ng trênổ
b u tr i cao r ng, nâng c m xúc đn ầ ờ ộ ả ế m c ứthăng hoa. Ta yêu “Truy n Ki u” đâu ch vìệ ề ỉ
“đo n tr ng tân thanh” xé ru t c t lên t quãng đi m i lăm năm l u l c truânạ ườ ộ ấ ừ ờ ườ ư ạ
chuyên c a cánh hoa Thuý Ki u tài s c. Ng i Vi t Nam yêu “Truy n Ki u” vì nh ngủ ề ắ ườ ệ ệ ề ữ