Báo cáo: Công nghệ chế tạo bao bì - rót bia vào bao bì

MUÏC LUÏC

Baùo caùo moân coâng ngheä bao bì thöïc phaåm GV: Ñoáng Thò Anh Ñaøo

CHÖÔNG I: GIÔÙI THIEÄU CHUNG VEÀ BIA VAØ RÖÔÏU

I. GIÔÙI THIEÄU CHUNG VEÀ BIA ...................................................................................... 3

1.1. Yeâu caàu ñoái vôùi bao bì bia ...................................................................................... 4 1.1.1. Vi sinh vaät ........................................................................................................ 4 1.1.2. Oxy ................................................................................................................... 4 1.1.3. Nhieät ñoä ............................................................................................................ 5 1.1.4. Aùnh saùng ........................................................................................................... 5

1.2. Sô löôïc lòch söû phaùt trieån cuûa bao bì bia .................................................................. 5

1.3. Phaân loaïi bao bì bia ............................................................................................... 11 1.3.1. Theo vaät lieäu laøm bao bì ................................................................................. 11 1.3.2. Theo daïng saûn phaåm....................................................................................... 12

II. GIÔÙI THIEÄU CHUNG VEÀ RÖÔÏU VANG .................................................................. 13

2.1. Giôùi thieäu veà röôïu vang ........................................................................................ 13

2.2. Phaân loaïi bao bì röôïu ............................................................................................ 14 2.2.1. Theo vaät lieäu laøm bao bì ................................................................................. 15 2.2.2. Theo daïng saûn phaåm....................................................................................... 21

CHÖÔNG II: COÂNG NGHEÄ CHEÁ TAÏO BAO BÌ - ROÙT BIA VAØO BAO BÌ

I. COÂNG NGHEÄ CHEÁ TAÏO CHAI THUÛY TINH – ROÙT BIA VAØO CHAI ..................... 24

1.1. Coâng ngheä cheá taïo chai thuûy tinh .......................................................................... 24 1.1.1. Nguyeân lieäu .................................................................................................... 24 1.1.2. Qui trình coâng ngheä ........................................................................................ 24 1.1.3. Khuyeát taät saûn phaåm ....................................................................................... 26 1.1.4. Trang trí cho chai thuûy tinh ............................................................................. 27

1.2. Coâng ngheä roùt bia vaøo chai thuûy tinh .................................................................... 29 1.2.1. Quy trình coâng ngheä ....................................................................................... 29 1.2.2. Giaûi thích quy trình coâng ngheä ........................................................................ 30

II. COÂNG NGHEÄ CHEÁ TAÏO LON NHOÂM – ROÙT BIA VAØO LON ................................ 40

2.1. Coâng ngheä cheá taïo lon nhoâm ................................................................................ 41 2.2.1. Nguyeân lieäu .................................................................................................... 41 2.2.2. Quy trình coâng ngheä ................................................................................... 41

Trang 1

Baùo caùo moân coâng ngheä bao bì thöïc phaåm GV: Ñoáng Thò Anh Ñaøo

2.2.3. Khuyeát taät saûn phaåm ....................................................................................... 45 2.2.4. Trang trí cho lon nhoâm .................................................................................... 45

2.2. Coâng ngheä roùt bia vaøo lon nhoâm ........................................................................... 47 2.2.1. Quy trình coâng ngheä ....................................................................................... 47 2.2.2. Giaûi thích quy trình coâng ngheä ........................................................................ 47

CHÖÔNG III: COÂNG NGHEÄ CHEÁ TAÏO BAO BÌ - ROÙT RÖÔÏU VAØO BAO BÌ

I. COÂNG NGHEÄ CHEÁ TAÏO NUÙT BAÀN – ROÙT RÖÔÏU VAØO CHAI THUÛY TINH ......... 50

1.1. Coâng ngheä cheá taïo nuùt baàn ................................................................................... 50 1.1.1. Giôùi thieäu ........................................................................................................ 50 1.1.2. Coâng ngheä cheá taïo nuùt baàn ............................................................................. 51

1.2. Coâng ngheä roùt röôïu vaøo chai thuûy tinh .................................................................. 56 1.2.1. Quy trình coâng ngheä ....................................................................................... 56 1.2.2. Giaûi thích quy trình coâng ngheä ........................................................................ 56

II. COÂNG NGHEÄ CHEÁ TAÏO “TUÙI TRONG HOÄP” – ROÙT RÖÔÏU VAØO “TUÙI TRONG HOÄP” ............................................................................................................................... 59

2.1. Coâng ngheä cheá taïo “tuùi trong hoäp” ....................................................................... 59 2.1.1. Tuùi .................................................................................................................. 59 2.1.2. Hoäp ................................................................................................................. 62

2.2. Coâng ngheä roùt röôïu vaøo tuùi trong hoäp ................................................................... 63 2.2.1. Thieát bò roùt ...................................................................................................... 63 2.2.2. Voøi .................................................................................................................. 65

TAØI LIEÄU THAM KHAÛO ................................................................................................ 66

Trang 2

Baùo caùo moân coâng ngheä bao bì thöïc phaåm GV: Ñoáng Thò Anh Ñaøo

Chöông 1

GIÔÙI THIEÄU CHUNG

VEÀ BIA VAØ RÖÔÏU

Trang 3

Baùo caùo moân coâng ngheä bao bì thöïc phaåm GV: Ñoáng Thò Anh Ñaøo

I. GIÔÙI THIEÄU CHUNG VEÀ BIA

1.1. Yeâu caàu ñoái vôùi bao bì bia Bia laø moät saûn phaåm coù töø laâu ñôøi, ñöôïc laøm töø luùa maïch. Do söï gia taêng veà nhu caàu,

bia ñaõ trôû thaønh moät thöùc uoáng ñôn giaûn vaø ñöôïc söû duïng nhieàu nhaát treân theá giôùi.

Boán moái nguy thöôøng khieán caùc nhaø saûn xuaát bia lo ngaïi bao goàm: vi sinh vaät, oxy,

nhieät vaø aùnh saùng.

1.1.1. Vi sinh vaät

Vi sinh vaät laø taùc nhaân gaây hö hoûng chính trong taát caû caùc ñoà aên vaø thöùc uoáng. Maëc duø trong bia coù chöùa röôïu vaø caùc loaïi nhöïa hoa houblon voán khoâng thích hôïp cho baát kì taùc nhaân gaây haïi naøo, caùc vi sinh vaät laøm aûnh höôûng ñeán muøi vò cuûa saûn phaåm vaãn phaùt trieån raát maïnh taïi moïi thôøi ñieåm, ñaëc bieät laø trong tröôøng hôïp bia khoâng ñöôïc baûo quaûn laïnh. Ñeå ngaên caûn ñieàu ñoù, caùc nhaø saûn xuaát thöùc uoáng thöôøng aùp duïng phöông phaùp thanh truøng thôøi gian ngaén nhöng nhieät ñoä cao ñeå tieâu dieät caùc vi sinh vaät nhaèm taïo ra saûn phaåm an toaøn veà maët vi sinh.

Muoán traùnh thanh truøng, moät soá nhaø saûn xuaát lôùn thöôøng söû duïng phöông phaùp loïc voâ truøng. Khaùc vôùi quaù trình loïc bia nhaèm loaïi boû naám men vaãn thöôøng ñöôïc tieán haønh trong taát caû caùc nhaø maùy, quaù trình loïc voâ truøng seõ giuùp loaïi boû phaàn lôùn caùc vi khuaån thuùc ñaåy söï hö hoûng cuûa bia. Nhöõng saûn phaåm nhö vaäy ñöôïc baùn treân thò tröôøng ôû daïng “bia töôi trong chai” bôûi vì chuùng thieáu haún “muøi naáu” coù ñöôïc sau quaù trình thanh truøng. Tuy nhieân, neáu kích thöôùc loã loïc quaù nhoû thì quaù trình loïc cuõng seõ laøm maát ñi moät soá muøi höông vaø vò ñaëc tröng cuûa bia.

1.1.2. Oxy

Sau vi sinh vaät, muøi vò bia coù theå bò nhaït chuû yeáu laø do söï taùc duïng cuûa oxy vôùi caùc hôïp chaát khaùc. Taïi moïi thôøi ñieåm, trong bia luoân xaûy ra caùc phaûn öùng oxy hoaù nhöng toác ñoä cuûa chuùng thì phuï thuoäc vaøo nhieät ñoä vaø haøm löôïng oxy trong chai loï.

Ñeå choáng laïi quaù trình oxy hoaù caùc hôïp chaát muøi, caùc nhaø saûn xuaát bia thöôøng coá gaéng laøm cho haøm löôïng oxy coù trong chai loï hoaëc trong caùc lon laø raát nhoû. Maëc duø khoaûng khoâng gian giöõa naép vaø möïc bia trong haàu heát caùc chai thöôøng chöùa ñöôïc khoaûng 20ml khí nhöng vôùi caùc daây chuyeàn ñoùng chai coù chaát löôïng cao, haøm löôïng oxy coù theå giaûm 1 ñeán 2%.

Nhôø quaù trình thanh truøng, haàu heát caùc saûn phaåm bia ñaït ñöôïc nhieät ñoä caàn thieát ngay töùc thì sau khi noù ñöôïc chieát roùt vaøo chai hay lon. Neáu haøm löôïng oxy laø nhoû, quaù trình thanh truøng coù theå ñöôïc ñieàu khieån ôû cheá ñoä thích hôïp nhaèm ñaûm baûo söï giaûm veà ñoä töôi cuûa bia laø khoâng ñaùng keå. Trong taát caû caùc tröôøng hôïp nhö söï khaùc bieät veà muøi vò coù theå ñöôïc phaùt hieän bôûi nhöõng ngöôøi tieâu duøng ñaõ ñöôïc huaán luyeän caûm quan veà bia hoaëc haøm löôïng oxy cao hay quaù trình thanh truøng ñöôïc kieåm soaùt khoâng toát, muøi naáu

Trang 4

Baùo caùo moân coâng ngheä bao bì thöïc phaåm GV: Ñoáng Thò Anh Ñaøo

ñaëc tröng ñeàu coù theå ñöôïc phaùt hieän deã daøng.

1.1.3. Nhieät ñoä

Nhieät ñoä baûo quaûn cuõng coù taùc ñoäng saâu saéc ñeán quaù trình oxy hoaù hay söï nhaït daàn veà muøi vò cuûa bia. Thoâng thöôøng, vò bia bò nhaït ñi khi noù ñöôïc baûo quaûn khoaûng 1 tuaàn ôû nhieät ñoä 100oF thì töông ñöông vôùi khi noù ñöôïc baûo quaûn ôû 70oF trong 2 tuaàn vaø 40oF trong hôn 1 naêm.

Beân caïnh ñoù, söï taùc ñoäng cuûa caùc nhaø phaân phoái, nhöõng ngöôøi baùn leû vaø caû ngöôøi tieâu duøng khi thay ñoåi ñoät ngoät nhieät ñoä (chaúng haïn nhö laáy ra hay cho vaøo tuû laïnh) ñeàu coù theå aûnh höôûng xaáu ñeán chaát löôïng bia.

1.1.4. Aùnh saùng

Cuoái cuøng, caùc nhaø saûn xuaát thöôøng tìm caùch baûo veä caùc saûn phaåm bia cuûa hoï traùnh khoûi söï maát muøi do taùc duïng cuûa aùnh saùng. Ôû böôùc soùng ñaëc tröng cuûa aùnh saùng maët trôøi vaø aùnh saùng ñeøn huyønh quang, coù söï taùc ñoäng cuûa aùnh saùng leân caùc hôïp chaát cuûa hoa houblon, laøm cho bia coù muøi hoâi. Caùc chai thuûy tinh saäm maøu seõ coù taùc duïng choáng laïi caùc phaûn öùng treân vaø laøm giaûm tôùi möùc thaáp nhaát aûnh höôûng cuûa chuùng leân haàu heát saûn phaåm bia. Caùc chai thuûy tinh trong xanh khoâng coù khaû naêng ñoù. Vaø caùc phaûn öùng oxy hoaù khaùc maø coù theå aûnh höôûng tôùi muøi vò cuûa bia vaøo moät luùc naøo ño thì xaûy ra gaàn nhö ngay laäp töùc. Ñoái vôùi bia ñöïng trong caùc chai thuûy tinh xanh neáu ñaët döôùi aùnh saùng huyønh quang khoaûng gaàn 1 giôø thì ta seõ deã daøng phaùt hieän muøi hoâi ñaëc tröng.

Ñoái vôùi nhöõng ngöôøi uoáng bia, bia töôi vaø thôm ngon luoân laø yeâu caàu haøng ñaàu. Do ñoù, thaät laø lyù töôûng neáu chuùng ta ñi ñeán nhaø maùy bia vaø uoáng ngay bia töø caùc thuøng leân men. Nhöng ñieàu ñoù thì khoâng phaûi luùc naøo cuõng coù theå laøm ñöôïc. Ñeå giuùp cho ngöôøi tieâu duøng thuaän lôïi hôn trong vieäc söû duïng ñoàng thôøi ñem laïi cô hoäi to lôùn ñeå môû roäng vieäc mua baùn cuûa caùc nhaø saûn xuaát thì caùch ñaây raát laâu, bia ñaõ ñöôïc chieát roùt vaøo caùc daïng bao bì. Chính nhôø quaù trình chieát roùt naøy maø bia ñöôïc cung caáp ñeán ñöôïc ngöôøi tieâu duøng vaãn giöõ ñöôïc traïng thaùi töôi, muøi vò thôm ngon ñaëc tröng. Do ñoù, coâng ñoaïn chieát roùt phaûi ñöôïc tieán haønh treân nguyeân taéc laø ñaûm baûo cho saûn phaåm sau khi chieát roùt coù theå choáng chòu toát vôùi caùc taùc ñoäng khoâng coù haïi, laøm giaûm chaát löôïng cuûa bia treân ñöôøng vaän chuyeån hay trong giai ñoaïn phaân phoái, baûo quaûn saûn phaåm tröôùc khi noù thaät söï ñeán tay ngöôøi tieâu duøng.

1.2. Sô löôïc lòch söû phaùt trieån cuûa bao bì bia

(cid:41) Caùc daïng duïng cuï chöùa ñaàu tieân

Caùc daïng duïng cuï ñaàu tieân duøng ñeå chöùa bia laø caùc quaû baàu bí khoâ, caùc bình baèng ñaát seùt vaø caùc tuùi laøm töø da hay thuoäc da. Töø “blackjack” ñöôïc duøng nhaèm ñeå chæ duïng cuï coù daïng moät caùi bình lôùn laøm baèng thuoäc da duøng chöùa bia, ñöôïc phuû beân ngoaøi moät lôùp haéc ín.

Trang 5

(cid:41) Söï thay theá caùc duïng cuï chöùa thoâ sô bôûi thuøng chöùa

Baùo caùo moân coâng ngheä bao bì thöïc phaåm GV: Ñoáng Thò Anh Ñaøo

Tuy nhieân, caùch ñaây hôn 1000 naêm thì ñaõ xuaát hieän theâm beân caïnh noù moät daïng duïng

cuï chöùa khaùc maø ngaøy nay vaãn ñöôïc duøng ñeå chöùa bia, ñoù laø caùc thuøng goã.

Cuõng gioáng nhö ñoái vôùi haàu heát caùc loaïi thöïc phaåm khaùc, chaát löôïng bia thöôøng bò taùc ñoäng saâu saéc bôûi caùc vi sinh vaät. Nguyeân nhaân chính laø do caùc vi khuaån vaø naám men daïi ñaõ saûn sinh ra caùc acid maø cho bia coù vò chua nhö giaám. Maëc duø moät soá loaïi vi sinh vaät gaây hö hoûng bia vaãn coù theå soáng ñöôïc trong caùc thuøng goã duøng chöùa bia nhöng ngöôøi ta chæ xem ñaây laø moät vaàn ñeà nhoû. Caùc nhaø maùy saûn xuaát bia röôïu thöôøng veä sinh caùc thuøng chöùa vaø xöû lyù ñeå khöû caùc hôïp chaát hoùa hoïc nhö caùc chaát kieàm, caùc chaát maøu ñeå “laøm saïch” chuùng tröôùc khi taùi söû duïng ñeå chieát roùt. Chæ ñeán cuoái nhöõng naêm 1800, khi coù caùc keát quaû nghieâm cöùu cuûa Louis Pateur thì môùi coù moät caùch nhìn nhaän ñuùng hôn veà tính beàn cuûa caùc vi sinh vaät nhieãm cuõng nhö nhöõng aûnh höôûng cuûa chuùng ñeán muøi vò cuûa bia. Söû duïng caùc thuøng goã raát coù lôïi vì chuùng coù thôøi haïn söû duïng daøi vaø coù theå söû duïng moät caùch deã daøng. Toùm laïi, chuùng coù theå chòu ñöïng ñöôïc caùc va chaïm maïnh khi chuyeân chôû ñoàng thôøi cuõng chöùa ñöôïc moät löôïng lôùn bia.

Tröôùc theá kyû 16, haàu heát caùc saûn phaåm bia vaø röôïu ñeàu ñöôïc baùn trong caùc thuøng, khi ñoù giaù thaønh cuûa chuùng phuï thuoäc vaøo theå tích thuøng. Ñeå ñaûm baûo tính coâng baèng trong maäu dòch, caùc nhaø saûn xuaát thöôøng khoâng ñöôïc cho pheùp töï yù saûn xuaát caùc thuøng chöùa. Caùc thuøng duøng ñeå ñöïng bia thöông phaåm coù dung tích 36 gallon seõ ñöôïc cung caáp bôûi nhöõng ngöôøi thôï ñoùng thuøng vaø ngaøy nay, caùc thuøng röôïu cuûa Anh vaãn ñöôïc cuõng vaãn ñöôïc cung caáp theo caùch thöùc naøy.

Trong moät vaøi theá kyû, caùc thuøng chöùa laøm baèng goã vaãn laø daïng bao bì bia chieám öu theá nhaát treân toaøn theá giôùi. Nhôø vaøo quaù trình leân men phuï ñöôïc thöïc hieän bôûi naám men maøseõ coù theâm moät löôïng CO2 sinh ra beân trong caùc thuøng chöùa. Haøm löôïng CO2 trong bia luùc baáy giôø chaéc chaén laø thaáp hôn haún so vôùi haøm löôïng CO2 trong bia ngaøy nay. Ñoù chính laø do goã thì coù traïng thaùi xoáp vaø vieäc ñoùng kín caùc nuùt thuøng coøn thoâ sô neân ñaõ laøm thaát thoaùt ñi moät phaàn CO2 sinh ra.

(cid:41) Caùc caûi tieán veà kyõ thuaät giuùp baûo quaûn toát bia chöùa trong caùc thuøng goã Khi bia ñöôïc tieâu thuï nhanh choùng thì vieäc söû duïng caùc thuøng goã ñeå ñöïng bia laø raát toát. Tuy nhieân, khi haøng bò toàn tröõ trong kho quaù laâu, bia khoâng söû duïng trong caùc thuøng boác môû naép seõ bò thaát thoaùt CO2 vaø bò chua do taùc ñoäng cuûa vi sinh vaät nhieãm vaøo töø khoâng khí. Do ñoù, ngöôøi ta ñaõ ñeà ra caùc giaûi phaùp kyõ thuaät ñeå giaûi quyeát vaán ñeø treân. Trong nhöõng thaäp kyû cuoái cuûa theá kyû 19, khi caùc loaïi khí neùn trôû neân phoå bieán, caùc loã thoâng hôi thöôøng ñöôïc naïp CO2 saïch, coù aùp löïc cao hôn khoâng khí thöôøng trong phoøng uû. Keát quaû laø ñaõ laøm gia taêng löôïng CO2 trong bia vaø laøm giaûm moät löôïng lôùn bia bò chua.

Bia coù theå ñöôïc laáy ra khoûi thuøng baèng caùch môû nuùt thuøng röôïu hay ñaàu voøi thoâng qua moät loã ñöôïc bòt kín ôû beân döôùi cuûa thuøng. Loã thoâng hôi phía treân cuûa thuøng cuõng seõ ñöôïc môû giuùp khoâng khí ñi vaøo beân trong thuøng vaø taïo ñieàu kieän thuaän lôïi cho vieäc roùt bia ra khoûi ñaàu voøi cuûa thuøng.

Trang 6

Baùo caùo moân coâng ngheä bao bì thöïc phaåm GV: Ñoáng Thò Anh Ñaøo

Sang naêm 1900, heä thoáng naøy ñaõ ñöôïc söû duïng trong hôn 75% nhaø maùy bia ôû Myõ.

Nhôø nhöõng caûi tieán naøy maø caùc thuøng goã vaãn ñöôïc giöõ laïi söû duïng moät caùch roäng raõi cho ñeán khoaûng giöõa theá kyû 20 maëc duø ñeán giai ñoaïn naøy caùc daïng bao bì khaùc ñaõ coù theå söû duïng khaù toát. Naêm 1942, aán phaåm “Höôùng daãn thöïc haønh trong ngaønh coâng nghieäp bia röôïu” cuûa nhaø xuaát baûn Thöïc nghieäm veà uû bia röôïu ñaõ neâu ra 5 daïng thuøng chöùa ñöôïc söû duïng, bao goàm caùc gaïng thuøng laøm töø goã, caùc phieán goã, theùp khoâng gæ, theùp vaø nhoâm.

Taïi thôøi ñieåm naøy, taát caû caùc daïng thuøng chöùa –tröø thuøng chöùa laøm töø theùp khoâng gæ– ñeàu ñöôïc queùt hoaëc loùt baèng moät loaïi nhöïa höõu vô hay saùp ñeå ngaên bia khoâng tieáp xuùc tröïc tieáp vôùi caùc thuøng chöùa noù. Chính ñieàu naøy ñaõ giuùp caûi thieän ñieàu kieän veä sinh beân trong thuøng tröôùc khi chieát roùt vaø laøm giaûm tôùi möùc toái thieåu söï phaùt trieån cuûa caùc vi sinh vaät coù theå gaây aûnh höôûng tôùi muøi vò cuûa bia. Trong tröôøng hôïp caùc thuøng laøm baèng nhoâm hay theùp, chuùng cuõng ñöôïc baûo veä ñeå traùnh khoûi söï aên moøn hoùa hoïc cuõng nhö traùnh coù muøi kim loaïi.

Vaøo nhöõng thaäp kæ cuoái cuûa theá kyû 18, vieäc öùng duïng roäng raõi kyõ thuaät baûo quaûn laïnh trong vaän chuyeån vaø phaân phoái bia töôi ñaõ giuùp choáng laïi söï xaâm nhaäp cuûa vi sinh vaät. Caùc nhaø saûn xuaát nhaän thaáy raèng haàu heát caùc vi sinh vaät gaây haïi cho bia thöôøng phaùt trieån raát maïnh ôû nhieät ñoä cao hôn. Do khoâng theå loaïi tröø hoaøn toaøn heä vi khuaån vaø naám men coù trong bia neân caùc nhaø saûn xuaát thöôøng söû duïng nhieät ñoä thaáp ñeå traùnh caùc bieán ñoåi khoâng mong muoán. Ngaøy nay, haàu heát caùc thuøng chöùa bia hay caùc thuøng boác ñeàu laøm töø theùp khoâng gæ. Tuy nhieân, caùc saûn phaåm bia thì laïi ñöôïc chöùa trong caùc bao bì laøm baèng vaät lieäu raát deã vôõ. Khi chieát roùt, caùc thuøng boác caàn phaûi ñöôïc giöõ laïnh nhaèm giöõ bia ôû daïng nguyeân chaát. Söï phaùt trieån cuûa vi sinh vaät vaø söï gia taêng vaø nhieät ñoä seõ thuùc ñaåy caùc phaûn öùng oxy hoùa vaø caùc phaûn öùng hoùa hoïc khaùc laøm giaûm chaát löôïng bia xaûy ra nhanh hôn.

(cid:41) Söï ra ñôøi cuûa saûn phaåm bia chai

Thöïc teá, ngöôøi ta ñaõ phaûi tìm caùch ñeå gia taêng thôøi haïn söû duïng cuûa bia chöùa trong thuøng boác tröôùc so vôùi bia chöùa trong caùc daïng bao bì khaùc nhö chai hay lon. Bia roùt trong caùc thuøng boác thöôøng ñöôïc giöõ laïnh khi vaän chuyeån vaø tieâu thuï trong khi bia chöùa trong caùc lon hay chai thì khoâng caàn. Keát quaû laø muøi vò cuûa bia töôi thì môùi hôn vaø töï nhieân hôn nhöng thôøi haïn söû duïng chuùng thì ngaén hôn raát nhieàu –khoaûng 6 tuaàn. Do ñoù, trong ña soá tröôøng hôïp, ngöôøi tieâu duøng ñeàu mua bia töôi ôû daïng ñöôïc giöõ laïnh.

Theo caùc taøi lieäu veà ngaønh bia röôïu thì tröôùc theá kyû 20, bia ñoùng chai chöa heà ñöôïc ñeà caäp ñeán. Tuy nhieân, coù raát nhieàu baèng chöùng chöùng toû raèng ngöôøi ta ñaõ söû duïng chai laøm bao bì chöùa ñöïng bia töø caùch ñaây hôn 300 naêm.

Bia ñoùng chai ñöôïc ñeà caäp ñeán laàn ñaàu tieân trong moät buoåi noùi chuyeän cuûa tieán só Alexander Nowell, chuû nhieäm St. Paul’s Cathedral khoaûng naêm 1560 ñeán naêm 1602. Baùo caùo ñaõ neâu ra raèng vò tieán só naøy ñaõ ñaùnh rôi moät chai bia ñaäy baèng nuùt baàn ôû gaàn bôø soâng trong moät laàn ñi caâu caù. Vaø sau moät vaøi ngaøy, oâng aáy trôû laïi vaø baät nuùt chai thì

Trang 7

Baùo caùo moân coâng ngheä bao bì thöïc phaåm GV: Ñoáng Thò Anh Ñaøo

nghe thaáy coù moät tieáng noå raát lôùn, gioáng nhö tieáng suùng. Ñieàu naøy chöùng toû, ngay töø nhöõng ngaøy ñaàu, ñaëc tröng cô baûn cuûa bia ñoùng chai thöôøng ñöôïc xem xeùt laø löôïng CO2 ñöôïc sinh ra vaø duy trì ôû moät möùc khaù cao. Moät nghieân cöùu tieán haønh vaøo naêm 1615 cuûa Hoäi ngöôøi noäi trôï Anh moâ taû quaù trình laøm röôïu bia ñoùng chai, cho raèng “caùc nuùt baàn ñöôïc nieàn chaët baèng moät sôïi daây nhaèm traùnh söï bay hôi, ñaäy kín mieäng chai – nôi thöôøng deã bò nhieãm, gaây ra hö hoûng toaøn boä röôïu.

Khi löôïng CO2 phuø hôïp, caùc chai ñöôïc môû ra ôû daïng moät bao goùi coû veû beà ngoaøi “daønh cho bia maø khoâng uoáng ngay laäp töùc”. Nhöõng loaïi naøy goàm bia ñeå uoáng ôû caùc quaùn röôïu vaø roäng hôn laø bia daønh cho xuaát khaåu. Moät taøi lieäu khaùc ñaõ neâu raèng “coù khoaûng 3000 chai bia laøm baèng thuûy tinh ñöôïc saûn xuaát ôû Anh vaøo naêm 1695 vaø bia ñoùng chai döôøng nhö vaãn phoå bieán trong suoát theá kyû 18”.

Trong suoát nhöõng naêm 1700, caùc chai coù hình daïng thay ñoåi töø daïng bình thoùt coå daïng cuû haønh sang daïng hình truï daøi vaãn coøn thöôøng duøng chöùa röôïu Bordeaux, nhöng coâng ngheä cheá taïo chai vaãn coøn chöa phaùt trieån laém. Caùc chai naøy vaãn coù theâm söï tham gia hoã trôï cuûa caùc khuoân laøm töø saùp, goã hay ñoàng thau. Kích thöôùc thaät söï cuûa moãi chai khaùc nhau khaù roõ. Caùc nuùt baàn thì heát söùc höõu duïng trong tröôøng hôïp naøy. Sau khi ñöôïc neùn vaø cheøn khít vaøo chai, chuùng seõ daõn nôû ñeå ñaäy kín mieäng chai baát keå hình daïng vaø kích thöôùc cuûa caùc mieäng chai.

Trong nhöõng thaäp kyû ngay sau Caùch maïng Myõ, caùc chai bia ñöôïc xem nhö moät haøng hoùa quan troïng ñoái vôùi moät ñaát nöôùc coøn non treû ñeán möùc ñoä maø thöïc teá, caùc chai Maryland ñaõ bò tieâu huûy bôûi löûa ñaõ ñöôïc ñem ra vay vaø nhaän ñöôïc moät soá voán vay 8000$ töø US Congress, giuùp cho vieäc taùi xaây döïng laïi ñaát nöôùc.

Taïi nöôùc Anh, vieäc xuaát khaåu bia luùc ban ñaàu chæ aùp duïng ñoái vôùi bia ôû daïng ñoùng chai. Töø 1801 ñeán naêm 1810, caùc bang cuûa nöôùc Myõ ñaõ xuaát khaåu khoaûng hôn 1 trieäu gallon bia, 15% trong soá ñoù laø ôû daïng ñoùng chai.

Tröôùc theá kyû 20, vieäc ñoùng chai tieán haønh theo phöông phaùp thuû coâng vaø chæ coù 1 hay 2 duïng cuï raát thoâ sô ñeå roùt vaø ñoùng nuùt baàn. Nhìn chung, caùc quaù trình naøy cuõng töông töï nhö caùc quaù trình ñöôïc thöïc hieän bôûi nhöõng ngöôøi saûn xuaát bia vaø röôïu ôû quy moâ gia ñình hieän nay.

(cid:41) ÖÙng duïng phöông phaùp thanh truøng Pasteur vaøo ngaønh bia

Söï cô giôùi hoùa cuûa coâng ñoaïn ñoùng chai baét ñaàu vôùi vieäc caûi tieán caùc khuoân vaø moät vaøi söï caùch taân nhö öùng duïng khí neùn ñaõ ñöôïc ñeà caäp ñeán vaøo khoaûng giöõa theá kyû 19. vaøo naêm 1866, caùc khuoân laøm baèng theùp toâi ñaõ ñöôïc ñöa ra vaø tieáp sau ñoù laø moät loaït nhöõng saùng cheá veà caùc maùy moùc ñeå ñoùng chai. Cuøng vôùi vieäc taïo ra caùc chai coù kích côõ ñoàng nhaát, coù moät ñoøi hoûi veà moät caùch ñoùng kín chai thích hôïp hôn vaø vaøo naêm 1892, ngöôøi ta ñaõ phaùt minh ra naép coù khía daïng mieän muõ. Caùc tieán boä trong laõnh vöïc baûo quaûn laïnh vaø söï ra ñôøi cuûa khí hoùa loûng cuõng ñaõ giuùp kyõ thuaät chieát roùt vaøo chai phaùt trieån, cho pheùp bia ñöôïc boå sung theâm CO2 nhaân taïo tröôùc khi roùt, haïn cheá quaù trình leân men trong chai.

Trang 8

Baùo caùo moân coâng ngheä bao bì thöïc phaåm GV: Ñoáng Thò Anh Ñaøo

Khi kyõ thuaät chieát roùt vaøo chai ngaøy caøng phaùt trieån, ngöôøi ta coá gaéng tìm caùch ñaûm baûo chaát löôïng vaø veä sinh cuûa quaù trình ñoùng chai bia. Vaøo naêm 1982, nhaø saûn xuaát bia ngöôøi Ñöùc Thausing ñaõ ñeà caäp tôùi muøi hoâi phaùt sinh khi bia ñöôïc baûo quaûn trong caùc chai thuûy tinh trong. Chính ñieàu naøy ñaõ khieán caùc nhaø saûn xuaát bia söû duïng caùc chai coù maøu naâu ñeå ñöïng bia nhaèm traùnh hieän töôïng treân.

Chính nhöõng nghieân cöùu tieân phong veà vi sinh cuûa Louis Pasteur vaøo nhöõng naêm giöõa vaø cuoái 1800 ñaõ chæ ra cho caùc nhaø saûn xuaát bia thaáy raèng döïa vaøo caùc saûn phaåm thu ñöôïc töø quaù trình leân men, ta coù theå xaùc ñònh ñöôïc baûn chaát cuûa quaù trình. Beân caïnh ñoù, moät böôùc tieán khoâng keùm phaàn quan troïng khaùc trong noå löïc nghieân cöùu cuûa oâng laø nhaèm laøm chaám döùt quaù trình hö hoûng trong saûn phaåm röôïu Phaùp. Ngaøy nay, noù ñöôïc bieát ñeán nhö laø quaù trình gia nhieät nhaèm tieâu dieät vi sinh vaät gaây haïi coù beân trong caùc chai ñaõ ñöôïc ñaäy kín.

Naêm 1903, quaù trình thanh truøng ñaõ trôû thaønh moät phaàn trong quy trình saûn xuaát bia chieát roùt töï ñoäng. Caùc maùy moùc lôùn ñeå röûa saïch, chieát roùt vaø voâ truøng chieám phaàn lôùn dieän tích cuûa haàu heát caùc nhaø maùy saûn xuaát bia. Cuøng vôùi söï phaùt trieån cuûa maùy moùc, caùc vaät lieäu vaø caùc quaù trình cô baûn cuûa quaù trình chieát roùt cuõng ñöôïc thay ñoåi chuùt ít trong nhöõng naêm coøn laïi cuûa theá kyû 20. Khi ngaønh coâng nghieäp saûn xuaát bia ñöôïc taùi phuïc hoài laïi sau Luaät caám naáu vaø baùn röôïu (thôøi kyø 1929 ÷ 1933 ôû Myõ), bia töôi chieám hôn 70% saûn löôïng. Ngaøy nay, löôïng bia töôi saûn xuaát ñaõ giaûm, chæ coøn khoaûng 10% toång löôïng bia ñöôïc saûn xuaát ôû Myõ. Cuõng theo khuynh höôùng naøy maø ngay caû ñoái vôùi haàu heát caùc nhaø maùy saûn xuaát nhoû, chai ñaõ trôû thaønh moät phaàn saûn phaåm cuûa hoï.

Tuy nhieân, quaù trình chieát roùt ñoùng chai raát toán keùm. Caùc nhaø maùy saûn xuaát bia lôùn thöôøng daønh khoaûng 60% nguoàn voán cuûa hoï cho quaù trình ñoùng chai. Trong moät loâ 6 chai trung bình, bia thaät söï chæ chieám döôùi 20% toång giaù thaønh cuûa saûn phaåm.

Ngay caû khi moät nhaø maùy saûn xuaát coù ñaàu tö naëng veà phaàn thieát bò maùy moùc vaø tieâu toán chi phí cao cho vieäc ñoùng chai nhaèm thu huùt khaùch haøng, chaát löôïng bia vaãn coù theå keùm. Neáu quaù trình vaän haønh khoâng ñuùng, vieäc baûo döôõng maùy moùc keùm hay khoâng quan taâm ñeán vaán ñeà veä sinh cuûa heä thoáng thì ngay caû moät nhaø maùy ñöôïc trang bò toát cuõng seõ khoâng ñaït ñöôïc chaát löôïng. Keát quaû laø bia coù theå coù muøi taïp hoaëc raát deã hoûng nghóa laø chuùng seõ hoûng nhanh choùng chæ sau moät vaøi tuaàn sau khi saûn xuaát.

(cid:41) Söï xuaát hieän cuûa bia lon

Ñeå giaûm tôùi möùc thaáp nhaát chi phí cho vieäc chieát roùt ñoùng chai, nhieàu nhaø maùy saûn xuaát quy moâ nhoû ñaõ trôû laïi vôùi caùc phöông thöùc cuõ töùc laø boû qua böôùc thanh truøng voán toán keùm thay vì chieát roùt bia “soáng” maø vaãn coøn chöùa naám men vaø moät löôïng nhoû ñöôøng chöa leân men. Ñieàu naøy ñaõ thuùc ñaåy quaù trình leân men thöù trong chai, saûn sinh ra CO2 vaø giuùp choáng laïi quaù trình oxy hoùa. Caùc saûn phaåm naøy coù theå coù muøi vò töï nhieân, töôi nhöng raát deã hö hoûng neáu khoâng ñöôïc xöû lyù ñuùng caùch.

Cuøng vôùi vieäc trôû thaønh haøng hoùa baùn haøng loaït, vieäc söû duïng lon ñeå chieát roùt bia ngaøy caøng trôû neân phoå bieán hôn laø duøng caùc loaïi bao bì khaùc. Toång coäng coù khoaûng 60%

Trang 9

Baùo caùo moân coâng ngheä bao bì thöïc phaåm GV: Ñoáng Thò Anh Ñaøo

löôïng bia tieâu thuï ôû Myõ ñöôïc xuaát ra khoûi caùc nhaø maùy ôû daïng caùc lon.

Maëc duø ngaøy nay lon chieám öu theá trong caùc loaïi bao bì, tuy nhieân lon vaãn laø loaïi bao bì môùi nhaát ñöôïc duøng ñeå chieát roùt bia. Bia ñöôïc roùt vaøo caùc lon xuaát hieän laàn ñaàu tieân treân thò tröôøng Myõ vaøo naêm 1935 vaø caùc lon bia chæ ñöôïc baùn chaïy hôn so vôùi bia ôû daïng chai töø naêm 1969. Tuy nhieân, kyõ thuaät cô baûn cuûa vieäc ñoùng lon thì ñaõ ñöôïc bieát ñeán caùch any hôn 200 naêm.

Vaøo nhöõng naêm 1970, moät nhaø saûn xuaát baùnh keïo ngöôøi Phaùp laø Nicholas Appert ñaõ phaùt hieän ra raèng khi naáu thöïc phaåm trong caùc chai ñaõ ñöôïc ñaäy kín thì chuùng seõ khoâng bò giaûm giaù trò. Navy (ngöôøi Phaùp) ñaõ kieåm tra laïi ñieàu naøy vaøo naêm 1806 treân moät soá thöïc phaåm khaùc nhau goàm thòt, rau quaû, traùi caây vaø söõa. Chæ moät thôøi gian ngaén sau ñoù, moät ngöôøi Anh laø Peter Durand ñaõ ñöôïc nhaän baèng saùng cheá cho moät phöông phaùp töông töï ñoái vôùi bao bì laøm baèng theùp traùng thieác. Cho ñeán luùc naøy, khi quaù trình ñaõ ñöôïc bieát ñeán thì vaãn chöa xuaát hieän caùc nghieân cöùu khoa hoïc ñeå coù theå öùng duïng noù vaøo trong thöïc tieån moät caùch roäng raõi. Saûn löôïng cuûa saûn phaåm daïng naøy chæ khoaûng 10 lon/ngaøy.

Vaøo naêm 1900, moät ngöôøi Ñöùc di daân sang Myõ teân laø Max Am ñaõ phaùt minh ra moät heä thoáng giuùp thöïc hieän quaù trình ñoùng lon töï ñoäng. Ban ñaàu, caùc lon thieác hoaøn toaøn khoâng bò ñaäy giuùp cho quaù trình chieát roùt thöïc hieän nhanh choùng vaø sau ñoù, thöïc hieän nhanh quaù trình ñoùng naép (naép coù daïng mieáng coù gaân). Heä thoáng naøy nhanh choùng thay theá caùc heä thoáng ñoùng goùi thöïc phaåm khaùc vaø ngaøy nay noù ñaõ trôû thaønh moät quaù trình cô baûn ñöôïc söû duïng ñoái vôùi caùc thöïc phaåm daïng ñoùng hoäp.

Theo taøi lieäu, saûn phaåm bia daïng ñoùng lon ñaàu tieân ñöôïc saûn xuaát laø vaøo ngaøy 24 thaùng 6 naêm 1935, do Coâng ty bia röôïu Krueger ôû Newark saûn xuaát. Cuõng trong naêm naøy, Schlitz cuõng giôùi thieäu moät daïng lon coù phaàn phía treân daïng hình noùn moät thay ñoåi nhoû nhöng raát ñaùng chuù yù trong vieäc thieát keá hình daïng chai.

Vaøo naêm 1959, Coors ñaõ laàn ñaàu giôùi thieäu daïng lon nhoâm. Naêm 1965, Coâng ty bia röôïu Pittsburgh cuõng giôùi thieäu daïng lon coù gaén theâm moät mieáng kim loaïi ñeå môû. Cuõng trong naêm 1965, caùc voøng duøng ñeå môû naép lon cuõng trôû neân phoå bieán vaø laøm cho lon trôû thaønh loaïi bao bì daãn ñaàu trong caùc loaïi bao bì bia. Töø ñoù ñeán nay, chæ coù moät thay ñoåi nhoû trong vieäc taïo ra khoùa môû lon laøm sao ñeå giaûm löôïng pheá lieäu phaùt sinh trong quaù trình daäp caùc caùc voøng duøng ñeå môû naép lon.

Töø maët veà chaát löôïng saûn phaåm, caùc saûn phaåm bia lon thì ñöôïc ngöôøi tieâu duøng öa thích hôn so vôùi caùc saûn phaåm bia ñoùng chai. Do sau khi chieát roùt, ta thöïc hieän quaù trình thanh truøng trong bao bì cho neân moái quan taâm chuû yeáu laø phaûi laøm giaûm tôùi möùc thaáp nhaát haøm löôïng O2 ñeå giaûm söï taùc ñoäng cuûa quaù trình thanh truøng ñeán muøi vò bia vaø laøm chaäm caùc phaûn öùng gaây nhaït voán coù trong quaù trình baûo quaûn bia.

Haïn cheá ñaëc tröng cuûa vieäc söû duïng caùc lon ñeå ñöïng bia laø khaû naêng gaây aûnh höôûng tôùi muøi vò cuûa bia. Caùc daïng chaát boâi trôn, caùc lôùp phuû vaø caùc loòa sôn khaùc nhau ñöôïc söû duïng trong quaù trình saûn xuaát lon vaø ñoùng naép thì laø caùc nguyeân nhaân tieàm taøng coù theå laøm aûnh höôûng tôùi muøi vò bia. Maëc duø caùc yeáu toá naøy haàu nhö raát ít aûnh höôûng tôùi chaát

Trang 10

Baùo caùo moân coâng ngheä bao bì thöïc phaåm GV: Ñoáng Thò Anh Ñaøo

(cid:41) Caùc loaïi vaät lieäu bao bì môùi xuaát hieän, ñaùng chuù yù nhaát laø nhöïa

löôïng bia, tuy nhieân chuùng ñoøi hoûi caùc nhaø saûn xuaát phaûi kieåm soaùt caùc quaù trình moät caùch thaän troïng vaø quaûn lyù chaát löôïng saûn phaåm.

Trong nhöõng naêm cuoái cuûa theá kyû 20, coù söï xuaát hieän haøng loaït caùc daïng bao bì môùi ñöïng thöïc phaåm. Cuøng vôùi vieäc söû duïng caùc daïng vaät lieäu hieän ñaïi nhö nhöïa, giaáy vaø caùc mieáng kim loaïi; ngaøy nay, ngaønh coâng nghieäp cung caáp cho chuùng ta raát nhieàu daïng bao bì. Tuy nhieân, chæ coù moät soá ít trong caùc daïng bao bì môùi ñoù laø ñaùp öùng ñöôïc caùc tính naêng theo yeâu caàu cuûa bao bì bia.

Trong ñoù, caùc bao bì baèng nhöïa ñöôïc duøng phoå bieán cho caùc loaïi nöôùc quaû, ñöôïc söû duïng ôû moät soá nôi treân theá giôùi ñeå ñöïng caùc loaïi thöùc uoáng deã hö hoûng nhö söõa, röôïu hay bia töø luùa mieán chaâu Phi coù haøm löôïng CO2 thaáp. Nhöng caùc loaïi bao bì naøy khoâng theå chòu ñöôïc aùp löïc gaây ra bôûi caùc saûn phaåm bia cuûa chaâu Aâu vaø Myõ. Maëc duø bia laø moät saûn phaåm ñöôïc chieát roùt döôùi aùp löïc thaáp hôn so vôùi haàu heát caùc daïng thöùc uoáng khoâng coàn coù CO2, theá nhöng caùc bao bì chöùa bia phaûi chòu ñöôïc aùp suaát beân trong khoaûng 15 ñeán 30 pound/inch2 – cao hôn nhieàu so vôùi giôùi haïn thöïc teá cuûa caùc daïng bao bì naøy. Vaø cho duø coù ñöôïc cheá taïo ñeå coù ñuû khaû naêng chòu ñöôïc aùp suaát ñoù, caùc chai baèng nhöïa cuõng khoâng theå baûo veä bia traùnh khoûi söï taùc ñoäng cuûa aùnh saùng vaø söï xaâm nhaäp cuûa O2.

Tuy nhieân, gaàn ñaây, Coâng ty bia röôïu Miller ñaõ trôû thaønh nhaø saûn xuaát ñaàu tieân phaân phoái bia ôû daïng caùc chai nhöïa. Coù 2 lyù do ñaõ khieán cho coâng ty ñöa ra saûn phaåm daïng naøy. Tröôùc tieân laø caùc chai naøy ñöôïc cheá taïo baèng nhöõng loaïi nhöïa ñaëc bieät, giuùp noù traùnh khoûi “muøi hoâi” gaây ra bôûi söï taùc duïng cuûa aùnh saùng, cho pheùp bia coù theå baùn treân thò tröôøng ôû caùc daïng bao bì trong suoát, khoâng maøu maø chaát löôïng khoâng bò giaûm nhö caùc saûn phaåm bia khaùc. Thöù hai laø Miller cuõng ñaët haøng moät coâng ty chuyeân saûn xuaát chai nhöïa taïo ra moät loaïi nhöïa goàm 5 lôùp nhaèm baûo veä bia traùnh khoûi söï xaâm nhaäp cuûa O2. Tuy nhieân, Miller cuõng chæ môùi tung saûn phaåm daïng naøy moät caùch heát söùc giôùi haïn: 3 loaïi treân 6 thò tröôøng tieâu thuï vaø chæ goàm daïng chai troïng löôïng 20 oz vaø dung tích 1 lít. Treân thöïc teá, caùc daïng bao bì voán ñaõ ñöôïc söû duïng töø tröôùc ñeán nay thì vaãn chieám öu theá trong ngaønh bia bôûi lyù do ñôn giaûn laø chuùng haïn cheá tôùi möùc thaáp nhaát coù theå caùc hö hoûng. Caùc daïng bao bì naøy ñaõ ñöôïc söû duïng ngay töø khi bia ñöôïc thöông maïi hoùa; do ñoù, chuùng coù theå ñöôïc xem daïng bao bì laâu ñôøi ñeå chieát roùt bia.

1.3. Phaân loaïi bao bì bia

1.3.1. Theo vaät lieäu laøm bao bì

• Goã • Thuûy tinh • Kim loaïi • Nhöïa

Veà cô baûn, ta coù theå söû duïng 4 loaïi lieäu ñeå cheá taïo bao bì chöùa ñöïng bia laø:

Trang 11

Baùo caùo moân coâng ngheä bao bì thöïc phaåm GV: Ñoáng Thò Anh Ñaøo

1.3.2. Theo daïng saûn phaåm

(cid:41) Bia chöùa trong thuøng boác

Bia coù chöùa CO2 sau quaù trình leân men thöù ñöôïc chöùa trong caùc thuøng hay thuøng boác roài ñöôïc phaân phoái tôùi tay ngöôøi tieâu duøng. Do nhu caàu cuûa ngöôøi tieâu duøng, ngaøy nay nhöõng saûn phaåm daïng naøy coù theå ñöôïc thaáy raát deã daøng ôû Anh Quoác vaø ngaøy caøng gia taêng veà soá löôïng trong caùc quaùn bar vaø quaùn röôïu.

(cid:41) Bia ñoùng chai coù kieåm soaùt

Bôûi vì bia trong thuøng boác thì khoâng qua thanh truøng –vaø ñoâi khi bia cuõng khoâng ñöôïc qua loïc– cho neân vaãn giöõ ñöôïc muøi vò töôi môùi hôn so vôùi caùc daïng bia ñaõ ñöôïc roùt vaøo chai hay lon. Tuy nhieân, heä thoáng caùc ñaïi lyù phaân phoái phaûi ñöôïc thieát keá sao cho quaù trình vaän chuyeån, phaân phoái saûn phaåm tieán haønh thuaän lôïi cuõng nhö haøng hoùa ñöôïc xoay voøng nhanh choùng ñeå töø ñoù goùp phaàn ñaûm baûo chaát löôïng saûn phaåm.

Moät soá nhaø saûn xuaát bia röôïu ñaõ theo caùch thöùc truyeàn thoáng laø roùt tröïc tieáp bia maø vaãn coøn chöùa naám men vaøo trong bao bì. Do ñoù, CO2 daïng töï nhieân vaãn ñöôïc sinh ra theâm ngay trong bao bì ñöïng bia. Moät ñieåm coù lôïi nöõa laø do bia khoâng traûi qua quaù trình thanh truøng neân naám men vaãn coøn soáng vaø chính chuùng seõ laøm haïn cheá söï xaûy ra cuûa caùc phaûn öùng gaây laøm muøi vò bia nhaït ñi, töø ñoù giuùp baûo toaøn ñöôïc muøi vò cuûa bia.

Maëc duø vieäc söû duïng caùc saûn phaåm naøy toát nhaát vaãn laø khi chuùng coøn môùi vaø ñöôïc uû

laïnh nhöng chuùng roõ raøng laø coù lôïi hôn caùc saûn phaåm bia ñoùng chai khaùc.

Ñeå kieåm soaùt quaù trình ñoùng chai naøy, tröôùc khi chieát roùt, ta caàn phaûi xaùc ñònh möùc

(cid:41) Bia “töôi” ñoùng chai

ñoä giôùi haïn maøu naâu cuûa lôùp naám men döôùi ñaùy chai.

(cid:41) Bia ñöïng trong caùc chai naâu

Caùc saûn phaåm naøy –ñaùng chuù yù nhaát laø Miller Genuine Draft (MGD)– ñöôïc saûn xuaát baèng phöông phaùp loïc voâ truøng do ñoù giöõ ñöôïc muøi vò töôi môùi cuûa bia toát hôn laø caùc saûn phaåm bia thanh truøng ñöïng trong caùc chai vaø lon.

(cid:41) Bia ñöïng trong caùc chai xanh

Ñaây laø daïng bao bì thöôøng ñöôïc söû duïng nhaát bôûi haàu heát caùc coâng ty bia. Maëc duø bia vaãn qua quaù trình thanh truøng, tuy nhieân noù vaãn giöõ ñöôïc caû söï haøi hoøa laãn cöôøng ñoä muøi vò heát söùc ñaëc tröng cho bia. Nhöõng ngöôøi uoáng bia saønh ñieäu thöôøng quan saùt haïn söû duïng in treân nhaõn chai ñeå coù theå mua ñöôïc saûn phaåm bia töôi nhaát.

Caùc chai maøu xanh thöôøng ñöôïc quaûng caùo laø daønh cho caùc saûn phaåm giaù trò cao. Theá nhöng chuùng hoaøn toaøn khoâng toát ñoái vôùi muøi vò cuûa bia. Khoâng gioáng vôùi caùc chai naâu, caùc chai xanh khoâng theå ngaên caûn söï truyeàn aùnh saùng qua do ñoù seõ coù söï xaûy ra caùc phaûn öùng voán taïo thaønh muøi hoâi trong bia. Thoâng thöôøng, bia ñöïng trong caùc chai xanh luoân coù

Trang 12

Baùo caùo moân coâng ngheä bao bì thöïc phaåm GV: Ñoáng Thò Anh Ñaøo

(cid:41) Bia lon

muøi naøy vaø hieän nay, ña soá ngöôøi tieâu duøng chaáp nhaän noù, thaäm chí coøn than phieàn khi khoâng coù noù. Vôùi nhöõng ngöôøi tieâu duøng maø khoâng thích muøi naøy thì hoï neân mua caùc saûn phaåm ñöïng trong caùc hoäp kín, khoâng tieáp xuùc tröïc tieáp vôùi aùnh saùng hay coù theå söû duïng caùc saûn phaåm bia töôi.

(cid:41) Bia chöùa trong caùc chai nhöïa

Gioáng nhö tröôøng hôïp bia chai, bia lon cuõng ñöôïc thanh truøng sau khi roùt vaø haàu nhö ngöôøi ta khoâng nhaän thaáy coù söï khaùc bieät veà muøi vò cuûa bia. Tuy nhieân, khaû naêng muøi vò cuûa bia lon bò nhaït ñi –thöôøng khaù hieám– thì lôùn hôn so vôùi bia chai bôûi vì khi cheá taïo lon, ngöôøi ta coù söû duïng theâm caùc chaát boâi trôn, caùc loaïi sôn vaø caùc lôùp phuû vaø chính caùc vaät lieäu naøy coù theå haáp thu caùc muøi vò voán coù cuûa bia.

Gaàn ñaây, saûn phaåm bia ôû daïng caùc chai nhöïa ñöôïc tung ra thò tröôøng laàn ñaàu tieân bôûi Coâng ty bia röôïu Miller. Caùc chai duøng chöùa daïng bia naøy ñöôïc cheá taïo baèng nhöõng loaïi nhöïa ñaëc bieät goàm 5 lôùp nhaèm baûo veä bia traùnh khoûi söï xaâm nhaäp cuûa O2 ñoàng thôøi giuùp bia traùnh khoûi “muøi hoâi” gaây ra bôûi aùnh saùng, cho pheùp bia coù theå baùn treân thò tröôøng ôû caùc daïng bao bì trong suoát, khoâng maøu maø chaát löôïng khoâng bò giaûm nhö caùc saûn phaåm bia khaùc. Tuy nhieân, saûn phaåm daïng naøy chæ môùi ñöôïc ñöa ra treân moät soá thò tröôøng giôùi haïn vaø vaãn chöa ña daïng veà chuûng loaïi.

II. GIÔÙI THIEÄU CHUNG VEÀ RÖÔÏU VANG

2.1. Giôùi thieäu veà röôïu vang Röôïu vang laø moät loaïi thöùc uoáng ñöôïc taïo thaønh do söï leân men bôûi naám men cuûa dòch nho trong nhöõng ñieàu kieän thích hôïp. Röôïu vang coù theå ñöôïc chia thaønh 2 nhoùm chính: röôïu vang thöôøng vaø röôïu vang boå.

(cid:219) Saûn xuaát röôïu vang

Sau khi thu hoaïch taïi ñoä chín thích hôïp, xöû lyù, eùp vaø SO2 ñöôïc theâm vaøo ñeå ngaên caûn söï phaùt trieån cuûa nhöõng vi sinh vaät khoâng mong muoán, öùc cheá enzym hoùa naâu vaø coù taùc duïng nhö laø moät chaát choáng oxy hoùa.

Neáu laøm röôïu vang traéng thì böôùc tieáp theo laø taùch dòch nho ra khoûi baõ (voû, haït vaø moät phaàn thòt quaû). Ñieàu naøy thöôøng ñöôïc thöïc hieän baèng caùch giöõ nho eùp trong moät tank lôùn ñöôïc laép vôùi moät caùi saøng, dòch nho seõ chaûy qua ñoù. Dòch nho ñöôïc taùch ra khoûi traùi nho baèng caùch taùc duïng moät löïc eùp.

Neáu laøm röôïu vang ñoû, vieäc phaân taùch xaûy ra trong suoát quaù trình leân men; sau khi dòch leân men ñöôïc thaùo ra, baõ coøn laïi ñöôïc eùp ñeå taêng hieäu suaát vaø noàng ñoä cuûa dòch trích.

Söï leân men thöôøng xaûy ra trong nhöõng tank lôùn, trong ñoù nöôùc nho eùp ñöôïc caáy baèng nhöõng naám men choïn loïc. Sau khi hoaøn thaønh quaù trình leân men, röôïu vang ñöôïc laéng ñeå

Trang 13

Baùo caùo moân coâng ngheä bao bì thöïc phaåm GV: Ñoáng Thò Anh Ñaøo

nhöõng teá baøo naám men vaø nhöõng vaät lieäu mòn lô löûng khaùc (goïi laø caën) coù theå taäp trung taïi ñaùy cuûa thuøng chöùa. Röôïu vang töông ñoái trong sau ñoù ñöôïc chaét boû caën vaø ñöôïc taøng tröõ trong nhöõng tank hoaëc thuøng. Vieäc gaïn laéng, loïc, oån ñònh laø raát quan troïng ñeå taïo ra röôïu vang trong cho ñeán khi tieâu thuï. Thoâng thöôøng ngöôøi ta uû chín röôïu vang ñoû vaø moät vaøi röôïu vang traéng trong nhöõng thuøng baèng goã trong nhöõng khoaûng thôøi gian khaùc nhau (coù theå leân tôùi 2 naêm trong moät vaøi tröôøng hôïp) tröôùc khi troän vaø ñöa vaøo giai ñoaïn chieát roùt cuoái cuøng.

Röôïu suûi taêm ñöôïc taïo thaønh baèng caùch leân men hai giai ñoaïn, ñöôïc oån ñònh vaø ñöôïc loïc tröôùc khi ñöa vaøo tieâu thuï. Naám men ñöôïc theâm vaøo, cuøng vôùi ñöôøng coù khaû naêng leân men (ñieån hình laø sucrose), theo kinh nghieäm laø khoaûng 4 gram ñöôøng treân moät lít röôïu seõ taïo ra aùp suaát CO2 laø 1atm, aùp suaát cuoái cuøng thöôøng ñöôïc mong ñôïi laø 6atm. Ñoái vôùi röôïu suûi taêm ñöôïc leân men trong chai, röôïu ñöôïc ñoå ñaày vaøo chai daïng champagne, ñöôïc ñoùng kín bôûi nhöõng nuùt baàn coù buoäc daây theùp ñöôïc thieát keá ñaëc bieät daønh cho röôïu vang suûi taêm hoaëc bôûi nhöõng naép baèng ren nhöïa. Nhöõng chai ñoùng kín sau ñoù ñöôïc xeáp naèm ngang trong phoøng laïnh ñeå leân men (moät quaù trình toán maát nhieàu tuaàn) vaø sau ñoù ñöôïc ñeå yeân trong 1 – 4 naêm ñeå röôïu vang ñöôïc chín.

Chai sau ñoù ñöôïc xeáp treân nhöõng caùi giaù vaø moät quaù trình (ñöôïc goïi laø saøng) ñöôïc thöïc hieän ñeå loaïi boû caën naám men baét ñaàu. Baèng caùch quay vaø nghieâng moãi chai, caën ñöôïc di chuyeån ñeán mieäng cuûa chai. Sau ñoùù, coå chai ñöôïc ñaët trong moät caùi boàn taïi – 15oC, taïo thaønh moät nuùt ñaù chöùa caën. Chai sau ñoù ñöôïc xoay khoaûng 45o töø phöông thaúng ñöùng vaø ñöôïc môû ra, nhôø ñoù nuùt ñaù ñöôïc ñaåy ra bôûi aùp suaát khí.

(cid:219) Söï hö hoûng

Dosage (moät syrup duøng ñeå ñieàu chænh ñoä ngoït cuûa röôïu) sau ñoù ñöôïc theâm vaøo, ñoä röôïu ñöôïc ñieàu chænh neáu caàn thieát, vaø chai ñöôïc ñoùng nuùt laïi vôùi nuùt töï nhieân sau cuøng cuûa noù hoaëc nuùt plastic ñöôïc buoäc baèng daây theùp. Ngaøy nay caùc thieát bò töï ñoäng ñöôïc söû duïng ñeå thöïc hieän nhöõng nhieäm vuï naøy.

Phaûn öùng gaây hö hoûng chính trong röôïu vang traéng ñaàu tieân gaây ra bôûi söï oxy hoùa, oxy daàn daàn laøm thay ñoåi tính chaát cuûa röôïu, daãn tôùi söï hoùa naâu vaø taïo ra nhöõng höông vò khoâng mong muoán. Vôùi röôïu vang ñoû, tình hình phöùc taïp hôn nhieàu, noù bao goàm söï polyme ngöng tuï giöõa tannin vaø anthocyanin, laøm maát saéc toá vaø maøu saéc thay ñoåi.

2.2. Phaân loaïi bao bì röôïu

(cid:219) Nguyeân taéc ñoùng goùi

Ngay tröôùc khi ñoùng goùi, moät löôïng nhoû cuûa SO2 coù theå ñöôïc theâm vaøo röôïu vang vaø sau ñoù ñöôïc loïc laàn cuoái cuøng. Nhöõng nguy cô tieàm aån cuûa söï oxy hoùa bôûi khoâng khí trong khoaûng khoâng cuûa bao bì hoøa tan trong röôïu vang ñöôïc ngaên caûn ñeán möùc toái ña bôûi nhöõng phöông phaùp khaùc nhau. Röôïu vang ñöôïc loaïi boû oxy hoøa tan baèng caùch cho suïc khí N2 qua noù vaø bao bì cuõng ñöôïc laøm saïch bôûi N2 hoaëc CO2 vaø ñöôïc roùt ñaày ñeå chieám choã cuûa khí. Nhöõng chaát choáng oxy hoùa khaùc (nhö laø acid ascorbic) hoaëc nhöõng

Trang 14

Baùo caùo moân coâng ngheä bao bì thöïc phaåm GV: Ñoáng Thò Anh Ñaøo

chaát öùc cheá vi khuaån khaùc cuõng coù theå ñöôïc söû duïng, vaø röôïu vang ñöôïc thanh truøng hoaëc ñöôïc loïc qua moät maøng membrane ñeå tieät truøng moät caùch hieäu quaû ngay khi ñöôïc ñoùng goùi.

Trang 15

Baùo caùo moân coâng ngheä bao bì thöïc phaåm GV: Ñoáng Thò Anh Ñaøo

2.2.1. Theo vaät lieäu laøm bao bì

Bao bì cho saûn phaåm röôïu thöôøng laøm töø caùc nguyeân lieäu nhö: thuûy tinh, plastic, kim

loaïi vaø daïng hoãn hôïp.

2.2.1.1. Thuûy tinh

Daïng phoå bieán nhaát cuûa bao bì ñöôïc söû duïng trong röôïu vang laø chai thuûy tinh ñöôïc ñoùng kín bôûi nuùt baàn töï nhieân. Nuùt baàn laøm töø lôùp voû ngoaøi cuûa caây soài xanh, moät loaøi Quercus suber, coù nhieàu ôû Taây Ban Nha. Do nhieàu loaïi röôïu vang bò phaù huûy bôûi aùnh saùng, caùc chai thöôøng ñöôïc laøm baèng thuûy tinh maøu, thöôøng laø maøu xanh thaãm hoaëc maøu naâu.

Röôïu vang ñoùng chai thöôøng ñöôïc taøng tröõ ôû daïng naèm ngang ñeå nuùt baàn ñöôïc giöõ

aåm, do ñoù taïo haøng raøo toát hôn ñeå ngaên caûn söï thaám cuûa O2.

Trong xaáp xæ 120 naêm, nhöõng chai chöùa röôïu vang chaát löôïng cao coù moät lôùp bòt nuùt chai laøm baèng thieác – chì ñöôïc söû duïng nhö ñeå ñoùng kín voøng quanh nuùt baàn. Laù thieác – chì bao goàm moät lôùp moûng cuûa chì ñöôïc keïp vaøo giöõa nhieàu lôùp moûng hôn cuûa thieác ñöôïc eùp saùt ôû caû hai maët; löôïng thieác khoaûng 1.5% (w/w). Muïc ñích cuûa lôùp phuû baèng thieác laø ñeå ngaên caûn söï tieáp xuùc giöõa chì vaø röôïu vang, vaø ñeå taïo ñieàu kieän toát cho vieäc trang trí, bao goàm in vaø chaïm noåi. Lôùp bòt nuùt chai cuõng coù theå ñöôïc laøm töø nhoâm hoaëc PVC.

Ngoaøi vieäc trang trí, lôùp bòt nuùt chai cuõng baûo veä nuùt baàn khoûi söï phaùt trieån cuûa naám moác, moït, … vaø coù taùc duïng nhö laø moät haøng raøo chaén ñoái vôùi söï thaám cuûa O2. Noù cuõng coù chöùc naêng ñoùng kín.

Trong nhöõng naêm gaàn ñaây, ôû nhieàu nöôùc ñang coù moái quan taâm raát ñaëc bieät veà vieäc söû duïng chì trong lôùp bòt nuùt chai bôûi vì nhöõng aûnh höôûng ñoäc haïi cuûa noù. Söï hö hoûng cuûa röôïu vang bôûi chì laø do söï aên moøn lôùp bòt nuùt chai vaø söï taïo thaønh cuûa nhöõng muoái chì hoøa tan, ñieàu naøy coù leõ laø do nhieàu nguyeân nhaân khaùc nhau, nhö: lôùp phuû baèng thieác coù beà daøy khoâng ñuû, bò hôû hoaëc bò phaù vôõ. Vieäc loaïi boû nhöõng lôùp bòt nuùt chai baèng chì laø moät gaùnh naëng trong vieäc xöû lyù chaát thaûi vaø hieän nay ngöôøi ta ñang höôùng tôùi vieäc khoâng söû duïng nhöõng lôùp bòt nuùt chai baèng chì. The Office International de la Vigne et du Vin (OIV), moät toå chöùc lieân chính phuû goàm 33 nöôùc ñaõ ñeà nghò caùc quoác gia neân caám vieäc buoân baùn caùc chai coù lôùp boïc nuùt chai baèng thieác – chì töø 31 thaùng 12 naêm 1993, maëc duø coäng ñoàng chung chaâu Aâu ñaõ ñöa ra söï caám ñoaùn töø 1 thaùng 1 naêm 1993.

Moät lôùp bòt nuùt chai thay theá chæ ñöôïc laøm töø thieác ñaõ ñöôïc phaùt trieån, naëng 5g (baèng moät nöûa so vôùi lôùp bòt nuùt chai baèng thieác – chì) nhöng giaù thì cao hôn nhieàu. Ngöôøi ta ñang tieáp tuïc nghieân cöùu vaät lieäu laøm lôùp bòt nuùt chai töø thieác hoaëc thieác vôùi moät soá caùc kim loaïi khaùc nhaèm taêng lôi nhuaän cuûa saûn phaåm vaø tính hieäu quaû cuûa noù trong saûn xuaát vaø söû duïng.

Trang 16

(cid:219) Phaân loaïi röôïu theo hình daïng chai thuûy tinh (goàm röôïu vang vaø caû caùc

loaïi röôïu khaùc)

Baùo caùo moân coâng ngheä bao bì thöïc phaåm GV: Ñoáng Thò Anh Ñaøo

Hình daïng chai thuûy tinh ngaøy nay raát ña daïng, tuy nhieân, moãi vuøng hoaëc moãi nôi saûn xuaát thöôøng coù nhöõng hình daïng chai ñaëc tröng. Do ñoù, nhìn vaøo hình daïng chai thì baïn thöôøng coù theå ñoaùn ñöôïc thaønh phaàn cuõng nhö xuaát xöù cuûa röôïu beân trong. Coù moät vaøi hình daïng chai thöôøng gaëp nhö chai röôïu Bordeaux, röôïu Burgundy, röôïu Champagne, röôïu uoáng traùng mieäng…

a. Röôïu Bordeaux

Chai thöôøng coù coå cao, coù leõ laø vì caùc loaïi röôïu Bordeaux ñoû ngaøy xöa thöôøng coù caën ôû ñaùy, coå cao seõ giuùp gaïn bôùt caët khi röôïu ñöôïc roùt ra. Taát caû caùc loaïi röôïu Bordeaux ñoû (Cabernet Sauvignon, Merlot, Cabernet Franc…) ñeàu ñöïng trong chai thuûy tinh xanh, coøn caùc loaïi röôïu traéng (Sauvignon Blanc, Semillon…) thì chöùa trong thuûy tinh khoâng maøu, chæ moät vaøi tröôøng hôïp ñöïng trong chai xanh.

Hình 1.1 : Caùc chai röôïu Bordeaux

b. Röôïu Burgundy

Chai coù coå doác töø töø, daùng thanh neân coù theå chöùa caû röôïu ñoû laãn röôïu traéng.

Hình 1.2 : Caùc chai röôïu daïng Burgundy

Trang 17

Baùo caùo moân coâng ngheä bao bì thöïc phaåm GV: Ñoáng Thò Anh Ñaøo

c. Röôïu Champagne

Chai coù coå cao, daày vaø roäng lyù töôûng ñeå chöùa caùc loaïi röôïu coù gas vì coù khaû naêng chòu aùp löïc lôùn. Ngoaøi ra, cuõng nhö caùc chai chöùa röôïu coù gas khaùc, chai chöùa röôïu champagne cuõng bò loõm phía döôùi ñaùy goïi laø troân chai ñeå taêng ñoä beàn cuûa chai döôùi aùp löïc khaù cao do khí beân trong gaây ra.

Hình 1.3 : Caùc chai röôïu daïng Champagne

d. Caùc loaïi röôïu khaùc

Ngoaøi 3 loaïi chai röôïu chính treân coøn coù daïng chai khaùc nhö chai röôïu traùng mieäng

(dessert wine) coù coå cao, maøu xanh, naâu hay trong suoát…

Hình 1.4 : Chai röôïu daïng röôïu traùng mieäng

2.2.1.2. Plastic

a. “Tuùi trong hoäp” (Bag-in-box)

Thay ñoåi quan troïng nhaát trong vieäc ñoùng goùi röôïu vang (ñaëc bieät laø röôïu vang traéng)

laø söï phaùt trieån cuûa bao bì “tuùi trong hoäp”.

Thuaät ngöõ “tuùi trong hoäp” ñaõ trôû thaønh moät töø môùi vaøo ñaàu nhöõng naêm 1980, khi nhöõng hoäp giaù reû cuûa röôïu UÙc ñöôïc xuaát khaåu vôùi soá löôïng lôùn. Bao bì “tuùi trong hoäp”

Trang 18

Baùo caùo moân coâng ngheä bao bì thöïc phaåm GV: Ñoáng Thò Anh Ñaøo

ñöôïc söû duïng nhö moät coâng cuï tieáp thò ñeå loâi keùo nhöõng ngöôøi treû tuoåi uoáng röôïu trong nhöõng tröôøng hôïp khoâng caàn phaûi coù söï trang troïng. “Tuùi trong hoäp” laø moät bao bì goàm coù 3 phaàn: − Bìa carton bao ngoaøi ñöôïc in nhaõn. − Lôùp beân trong meàm deûo, coù theå gaáp ñöôïc − Voøi ñöôïc gaén chaët vaøo 2 lôùp treân. Bao bì naøy ñaõ phaùt trieån nhanh choùng ñeán möùc noù chieám ñeán 15% löôïng röôïu tieâu thuï ôû Anh. Ngaøy nay, röôïu “tuùi trong hoäp” ñaõ coù chaát löôïng toát hôn raát nhieàu vaø tuùi trong hoäp ñaõ trôû thaønh moät saûn phaåm hoaøn thieän ñoàng nghóa vôùi chaát löôïng.

Hình 1.5 : Bao bì “tuùi trong hoäp” Röôïu laø saûn phaåm ñöôïc coù uy tín nhaát trong taát caû caùc saûn phaåm tuùi trong hoäp, vaø ñoù chính laø maãu möïc trong vieäc ñoùng goùi saûn phaåm daïng loûng. Bao bì tuùi trong hoäp raát thuaän tieän ñeå ngöôøi tieâu duøng coù theå söû duïng saûn phaåm trong moät thôøi gian daøi. Tröôùc ñaây, tuùi trong hoäp chæ duøng ñeå ñoùng goùi bao bì ñeå ñoùng goùi nhöõng saûn phaåm röôïu dö thöøa hoaëc chaát löôïng thaáp. Bao bì tuùi trong hoäp khoâng coù khaû naêng choáng O2 nhö thuûy tinh, vaø ngöôøi ta phaûi ñieàu chænh saûn phaåm ñeå thích hôïp vôùi noù. Caùc phuï gia baûo quaûn (nhö laø SO2) ñöôïc theâm vaøo röôïu ñeå baát kyø O2 naøo vöôït qua bao bì seõ phaûn öùng vôùi noù thay vì laø röôïu. Vì lyù do naøy, muøi vò cuûa röôïu trong bao bì tuùi trong hoäp coù nhieàu muøi SO2 dö.

(cid:153) Öu ñieåm cuûa bao bì ”tuùi trong hoäp” Röôïu ñöôïc ñoùng goùi trong bao bì tuùi trong hoäp ñaõ coù töø nhieàu naêm nay vaø daïng naøy

Bao bì daïng naøy coù theå laø 3 lít hoaëc 4,5 – 10 lít.

ñaõ chöùng toû ñöôïc nhöõng öu ñieåm roõ raøng:

− Khoâng nhö daïng chai, ngöôøi tieâu duøng coù theå giöõ röôïu sau khi môû ñeán saùu tuaàn vaø

uoáng noù baèng ly. Thaät kinh teá vaø tieän duïng!

− Bao bì tuùi trong hoäp chæ chieám 5% khoái löôïng cuûa moät hoäp röôïu 3lít so vôùi 35%

cuûa chai thuûy tinh vôùi cuøng theå tích

− Coù hieäu quaû trong quaù trình saép xeáp laø 98% (cao gaáp 40% so vôùi thuûy tinh). − Ñôn giaûn hôn so vôùi nhöõng phöông phaùp ñoùng goùi truyeàn thoáng. Rapak laø nhaø cung caáp haøng ñaàu theá giôùi veà bao bì röôïu, ñaõ cung caáp bao bì tuùi trong

hoäp, nhöõng heä thoáng vaø phuï tuøng cho coâng nghieäp saûn xuaát röôïu treân toaøn theá giôùi.

Trang 19

Baùo caùo moân coâng ngheä bao bì thöïc phaåm GV: Ñoáng Thò Anh Ñaøo

Moät trong nhöõng maët thuaän lôïi nhaát cuûa bao bì röôïu tuùi trong hoäp laø khaû naêng thích

(cid:153) Yeâu caàu cuûa bao bì “tuùi trong hoäp” Ñeå coù hieäu quaû, lôùp ngoaøi phaûi chòu ñöôïc ñieàu kieän khaéc nghieät cuûa quaù trình ñoùng goùi, xeáp kho vaø vaän chuyeån. Lôùp beân trong phaûi xeïp xuoáng khi laáy saûn phaåm ra, trong nhöõng tröôøng hôïp saûn phaåm nhaïy caûm vôùi O2, khoâng khí phaûi ñöôïc ngaên caûn khoâng cho huùt trôû laïi vaøo tuùi. Neáu saûn phaåm caàn coù thôøi haïn baûo quaûn laâu vaø bò taùc ñoäng baát lôïi bôûi O2, thì nhöõng vaät lieäu baûo veä neân ñöôïc söû duïng trong quaù trình taïo tuùi.

nghi vôùi baát kì chaát loûng naøo.

b. Chai

Voøi thoâng thöôøng ñöôïc gaén moät phaàn vaøo mieáng ñeäm ñeå deã daøng cho vieäc laøm ñaày moät caùch töï ñoäng. Söï keát hôïp giöõa voøi vaø mieáng ñeäm thì raát quan troïng; chaët quaù seõ laøm boùp meùo caùc loã vaø do ñoù seõ gaây ra söï roø ræ. Nhöng neáu quaù loûng, keát quaû cuõng seõ töông töï.

Khi nhöõng chai plastic trong laøm baèng PVC laàn ñaàu tieân ñöôïc saûn xuaát, ngöôøi ta ñaõ tìm ra öùng duïng cuûa chuùng nhö laø moät bình chöùa cho thöùc uoáng leân men. Tuy nhieân, nhöõng cuoäc ñaùnh giaù caûm quan ñaõ chæ ra nhöõng thay ñoåi coù theå deã daøng nhaän thaáy trong nhöõng ñaëc tính höông vò cuûa röôïu vang do nhöõng chaát laøm meàm deûo ñöôïc trích ly vaøo thöùc uoáng bôûi ethanol. Vieäc söû duïng chuùng ñaõ khoâng ñöôïc coâng nhaän ñoái vôùi röôïu vang ôû Myõ.

Hình 1.6.: Ñoä giaûm löôïng SO2 töï do trong röôïu vang traéng trong suoát quaù trình baûo quaûn taïi 20oC trong bao bì thuûy tinh vaø 3 loaïi PET khaùc nhau trong moät khoaûng thôøi gian treân 13 thaùng. Löôïng SO2 ban ñaàu taïi thôøi ñieåm 0 xaáp xæ 30mgL-1.

Hai cuoäc nghieân cöùu ñoäc laäp (moãi cuoäc keùo daøi treân moät naêm) ñaõ chæ ra raèng röôïu

Trang 20

Baùo caùo moân coâng ngheä bao bì thöïc phaåm GV: Ñoáng Thò Anh Ñaøo

vang trong moät bình PET 3 L vôùi moät lôùp PVC/ PVdC ñoàng truøng hôïp, hoaëc trong moät bình PET 4 L vaãn giöõ ñöôïc chaát löôïng trong 10 – 12 thaùng khi ñöôïc so saùnh vôùi cuøng moät loaïi röôïu vang trong moät bình chöùa thuûy tinh 1 gallon. Nhöõng bieán ñoåi veà SO2 vaø maøu saéc laø nhöõng bieán ñoåi coù theå ño ñöôïc roõ raøng nhaát do söï thaám cuûa O2 vaøo chai.

Vieäc giöõ löôïng SO2 töï do khoaûng 30mg/L thì hieäu quaû ñoái vôùi vieäc baûo quaûn nhöõng maãu röôïu vang traéng. Yeâu caàu quan troïng cuûa moät chai plastic chöùa röôïu vang laø toác ñoä thaám O2 thaáp xuyeân qua thaønh chai.

2.2.1.3. Kim loaïi

Röôïu vang ñöôïc ñoùng hoäp vôùi soá löôïng nhoû töø nhöõng naêm 1960 ôû chaâu Aâu, söû duïng nhöõng lon thöùc uoáng ñöôïc laøm töø nhoâm vaø thænh thoaûng laø saét taây. Khi ñoùng goùi caùc loaïi röôïu khoâng coù gas, raát caàn thieát ñeå taêng aùp suaát beân trong lon baèng caùch phun N2 ñeå ngaên caûn vieäc meùo hoäp. Ñoù laø bôûi vì nhöõng lon thöùc uoáng ñöôïc thieát keá tuøy thuoäc vaøo aùp suaát beân trong ñeå taêng ñoä beàn voán thaáp cuûa thaân lon. Ñieåm maáu choát daãn ñeán thaønh coâng trong vieäc ñoùng goùi röôïu vang trong thuøng chöùa kim loaïi laø baûn chaát vaø tình traïng nguyeân veïn cuûa lôùp traùng men leân treân thaønh beân trong lon vaø löôïng O2 chöùa trong röôïu vang taïi thôøi ñieåm ñoå ñaày. Löôïng O2 neân gaàn vôùi 0 ñeå laøm giaûn ñeán möùc toái thieåu nhöõng bieán ñoåi khoâng mong muoán; ñieàu naøy coù theå thöïc hieän ñöôïc baèng caùch söû duïng doøng khí N2 chaûy qua khi ñoùng kín.

Nhöõng söï thay ñoåi chaát löôïng cuûa röôïu vang traéng ñöôïc ñoùng goùi trong nhöõng chai thuûy tinh vaø lon nhoâm ñöôïc theo doõi baèng caùch ño moät khoaûng roäng nhöõng chaát gaây hö hoûng trong khoaûng thôøi gian toàn tröõ laø 2 naêm. Röôïu vang trong nhöõng lon nhoâm ñöôïc traùng men chòu nhöõng thay ñoåi nhoû, nhöng nôi maø coù khe hôû trong vieäc phuû lôùp sôn, hö hoûng xaûy ra nhanh do vieäc taïo thaønh nhöõng hôïp chaát coù chöùa sulfur.

2.2.1.4. Hoãn hôïp

Töø ñaàu nhöõng naêm 80, moät löôïng lôùn röôïu vang khoâng gas ñöôïc chieát roùt voâ truøng trong nhöõng hoäp laøm baèng giaáy bìa carton – nhoâm – laù kim loaïi – plastic vaø nhöõng tuùi laøm baèng laù nhoâm – plastic. Röôïu vang ñöôïc chieát roùt vaøo bao bì daïng naøy thöôøng khoâng ñöôïc ngöôøi tieâu duøng uû chín trong thôøi gian daøi maø chæ coù haïn söû duïng trong khoaûng 6-12 thaùng.

2.2.2. Theo daïng saûn phaåm

2.2.2.1. Röôïu vang thöôøng

Ñöôøng coù khaû naêng leân men phaàn lôùn ñöôïc söû duïng ñeå ngaên caûn söï leân men saâu hôn bôûi naám men. Nhöõng vi sinh vaät gaây hö hoûng seõ khoâng phaùt trieån neáu röôïu vang ñöôïc giöõ ôû ñieàu kieän kî khí.

Do giôùi haïn töï nhieân cuûa ñöôøng toàn taïi trong röôïu vang nho, löôïng coàn trong röôïu

vang khoaûng laø 12%.

Trang 21

Baùo caùo moân coâng ngheä bao bì thöïc phaåm GV: Ñoáng Thò Anh Ñaøo

Nhoùm naøy goàm 2 phaân lôùp: − Röôïu vang khoâng coù CO2 − Röôïu vang suûi taêm: Loaïi röôïu naøy traûi qua hai quaù trình leân men, CO2 cuûa quaù trình thöù hai ñöôïc giöõ laïi. Thænh thoaûng nhöõng loaïi röôïu vang suûi taêm reû tieàn ñöôïc saûn xuaát baèng caùch baõo hoøa CO2.

Söï phaân chia saâu hôn tuøy thuoäc vaøo maøu vaø löôïng ñöôøng coøn laïi. Ta coù theå taïo ra loaïi

röôïu vang thöôøng coù löôïng ñöôøng coøn laïi ôû möùc vöøa phaûi hoaëc cao.

2.2.2.2. Röôïu vang boå

Chöùa khoaûng 15 – 21% coàn. Chaát löôïng cuûa loaïi röôïu vang naøy tuøy thuoäc löôïng coàn ñöôïc theâm vaøo. Haøm löôïng coàn boå sung vaøo ñuû ñeå ngaên caûn söï hö hoûng do söï phaùt trieån saâu hôn cuûa naám men hoaëc nhöõng vi sinh vaät khaùc

Nhoùm naøy goàm 3 phaân lôùp: − Röôïu vang ngoït: coàn ñöôïc theâm vaøo ñeå kìm haõm söï leân men bôûi naám men vôùi moät

phaàn cuûa ñöôøng seõ khoâng ñöôïc leân men.

− Röôïu sherry: coù theå ngoït hoaëc nguyeân chaát vaø ñöôïc ñaëc tröng bôûi höông vò taïo ra

bôûi nhöõng daïng vaø möùc ñoä oxy hoùa khaùc nhau.

− Röôïu muøi: ví duï nhö laø röôïu vermouth vaø nhöõng loaïi röôïu ñaëc bieät ñöôïc ñaêng kyù

ñoäc quyeàn veà nhaõn hieäu.

Trang 22

Baùo caùo moân coâng ngheä bao bì thöïc phaåm GV: Ñoáng Thò Anh Ñaøo

Chöông 2

COÂNG NGHEÄ CHEÁ TAÏO

BAO BÌ – ROÙT BIA VAØO

BAO BÌ

Trang 23

Baùo caùo moân coâng ngheä bao bì thöïc phaåm GV: Ñoáng Thò Anh Ñaøo

I. COÂNG NGHEÄ CHEÁ TAÏO CHAI THUÛY TINH – ROÙT BIA

VAØO CHAI

1.1. Coâng ngheä cheá taïo chai thuûy tinh

1.1.1. Nguyeân lieäu

1.1.1.1. Nguyeân lieäu chính

Thuûy tinh NaCa vaãn laø nguoàn nguyeân lieäu chính trong saûn xuaát ña soá caùc loaïi chai thuûy tinh. Söï coù maët cuûa CaO giuùp cho quaù trình naáu khöû boït deã vaø taêng tính beàn hoaù; trong khi ñoù, Na laøm giaûm tính beàn hoaù, beàn cô, beàn nhieät, giaûm nhieät ñoä naáu laøm cho quaù trình khöû boït khoù khaên hôn. Tuy nhieân, vôùi haøm löôïng Na vöøa phaûi, thuûy tinh NaCa hoaøn toaøn coù theå duøng laøm bao bì ñöïng bia, röôïu vaø caû nöôùc giaûi khaùt.

Neáu trong nguyeân lieäu coù laãn nhöõng taïp chaát khoâng mong muoán thì coù theå gaây khuyeát taät cho thuûy tinh. Ví duï: ZnO gaây ñuïc cho thuûy tinh. Caùc loaïi kim loaïi vaø oxit kim loaïi phaûi ñöôïc kieåm tra haøm löôïng.

1.1.1.2. Nguyeân lieäu phuï

− Chaát nhuoäm maøu: hai maøu truyeàn thoáng cuûa bia chai laø xanh laù caây – Cr2O3, Fe2O3 + Cr2O3 + CuO, V2O3; vaø maøu vaøng naâu (amber) – Na2S. Chaát nhuoäm maøu naøy seõ aûnh höôûng ñeán tính chaát chieát quang cuûa thuûy tinh.

− Chaát Oxy hoùa: coù taùc duïng khöû boït: muoái nitrat (KNO3 1.0 – 1.5%), caùc hôïp chaát arsenic (As2O3 0.3%), MnO2, muoái fluorur ,muoái ammonium seõ giaûi phoùng ra O2 trong quaù trình naáu ôû nhieät ñoä cao 400 – 9250C.

− Caùc chaát coù taùc duïng ruùt ngaén quaù trình naáu: ruùt ngaén 10 – 15% thôøi gian naáu khi

theâm moät löôïng nhoû caùc hôïp chaát nhö flo, muoái sulfat, NaCl, muoái nitrat, B2O3, BaO.

1.1.2. Qui trình coâng ngheä

1.1.2.1. Chai thuûy tinh

Trang 24

Baùo caùo moân coâng ngheä bao bì thöïc phaåm GV: Ñoáng Thò Anh Ñaøo

Caùt

Röûa caùt, chaø xaùt

105 – 1100C Saáy khoâ

Phaân loaïi kích thöôùc Caùt kích thöôùc

Phaân ly ñieän töø

Saáy caùt 700 - 8000C

Naáu 573 – 870 - 14700C Phuï gia

Taïo hình 700 - 8000C

Phuû noùng SnO2

UÛ hoaëc toâi saûn

Saûn phaåm

• loaïi caùc chaát hoaø tan trong nöôùc (nhö NaCl – caùt laáy töø bieån). • taùch nhöõng haït caùt dính vaøo nhau.

(cid:153) Giaûi thích quy trình coâng ngheä − Röûa – chaø xaùt:

• giuùp kieåm soaùt ñöôïc thôøi gian naáu nhôø tính ñoàng nhaát • nhieät ñoä naáu oån ñònh.

− Phaân loaïi theo kích thöôùc haït:

Trang 25

Baùo caùo moân coâng ngheä bao bì thöïc phaåm GV: Ñoáng Thò Anh Ñaøo

• taùch taïp coù Fe, nguyeân toá naøy aûnh höôûng xaáu ñeán tính chieát quang nhö FeO,

− Phaân ly ñieän töø:

• taïo moät hoãn hôïp ñoàng nhaát cuûa SiO2, kim loaïi kieàm vaø kieàm thoå • taïo caáu truùc SiO4. − Taïo hình thuûy tinh:

• phaân boá laïi khoái thuûy tinh taïo chai coù kích thöôùc ñaït yeâu caàu. Thuûy tinh noùng chaûy ôû nhieät ñoä >1000oC töø loø naáu ñöôïc taïo hình sô boä, sau ñoù ñöôïc thoåi trong khuoân qua nhieàu giai ñoaïn ñeán khi ñaït ñeán ñoä ñoàng ñeàu.

FeS, Fe2O3. − Naáu thuûy tinh:

• baûo veä beà maët thuûy tinh ñang ôû nhieät ñoä cao khoâng bò nöùt • ñaùnh boùng beà maët thuûy tinh.

− Phuû noùng:

− UÛ – toâi thuûy tinh:

• taêng ñoä beàn cô, beàn nhieät cho thuûy tinh. UÛ: sau khi taïo hình, nhieät ñoä thuûy tinh laø 700 – 8000C, ñöôïc phuû noùng vaø laøm nguoäi tôùi 3000C. Sau ñoù ñöôïc gia nhieät leân 7000C vaø ñeå nguoäi töø töø ôû nhieät ñoä thöôøng, nhaèm laøm giaûm öùng suaát thaønh trong vaø thaønh ngoaøi, taêng ñoä beàn cô cho chai thuûy tinh. Ñaây laø caùch laøm thuûy tinh chöùa bia. Toâi: sau khi gia nhieät laïi tôùi 7000C, chai ñöôïc laøm nguoäi nhanh ñeå taêng öùng suaát beân trong thaønh vaø taïo öùng suaát ñoàng ñeàu cho saûn phaåm. Thuûy tinh toâi chòu ñöôïc cheânh leäch nhieät ñoä tôùi 2700C trong khi thuûy tinh thöôøng chæ laø 700C.

1.1.2.2. Naép thuûy tinh

− Loaïi A: ñoùng chai thuûy tinh khoâng coù aùp löïc khí (hoaëc aùp löïc raát thaáp) nhö moät soá loaïi röôïu, nöôùc quaû … Naép vaø thaân gaén lieàn vôùi nhau nhôø ren, ngoaøi ra coøn moät nuùt ñaäy vaø moät lôùp ñeäm plastic ñeå bòt kín.

− Loaïi B: chöùa ñoà uoáng coù aùp löïc khí lôùn vaø trong moät thôøi gian daøi nhö champagn. Goàm moät nuùt baác, moät daây raøng baèng kim loaïi (hoaëc naép ren), moät lôùp Al phuû ngoaøi cuøng.

− Loaïi C: duøng ñoùng naép cho chai coù aùp löïc trung bình, ñeå trong moät thôøi gian ngaén, nhö bia, nöôùc giaûi khaùt coù gas . . .Goàm moät naép khoen coù lôùp ñeäm baèng cao su, ñoái vôùi bia coøn coù moät lôùp giaáy baïc phuû ngoaøi.

1.1.3. Khuyeát taät saûn phaåm

• Thaønh phaàn phoái lieäu khoâng thích hôïp • Kích thöôùc haït caùt khoâng ñoàng ñeàu • Cheá ñoä nhieät khoâng hôïp lyù hoaëc thôøi gian naáu ngaén khieán khöû boït khoâng trieät

− Daïng boït khí – do caùc nguyeân nhaân sau

ñeå.

Trang 26

Baùo caùo moân coâng ngheä bao bì thöïc phaåm

GV: Ñoáng Thò Anh Ñaøo − Thuûy tinh - maät ñoä thuûy tinh ôû thaønh chai khoâng ñoàng ñeàu daãn ñeán giaûm tính ñoàng nhaát, giaûm ñoä beàn cô, beàn nhieät do thaønh phaàn nguyeân lieäu khoâng thích hôïp vôùi cheá ñoä naáu.

• Cheá ñoä naáu khoâng thích hôïp • Thaønh phaàn ban ñaàu coù nhöõng chaát maø nhieät ñoä noùng chaûy khaùc nhau nhieàu.

− Tinh theå - coù nhöõng thaønh phaàn khoâng noùng chaûy naèm laïi trong thuûy tinh do:

1.1.4. Trang trí cho chai thuûy tinh

Nhöõng hình daäp noåi (Coca), hình daïng ñaëc tröng (bia Saøi Goøn), maøu saéc (Hiniken) …

giuùp taêng giaù trò thaåm myõ cho chai thuûy tinh.

• Coù ñoä ñoàng ñeàu treân suoát thaân chai • Coù thaân truï thaúng ñaùy troøn • Ñaùy chai laø moät maët caàu loài • Coå chai phía beân trong coù daïng caàu loài troøn xoay, ñoä

− Hình daïng vaø maøu saéc

• Coù khoaûng 15 maøu ñöôïc duøng cho chai thuûy tinh

cong cuûa chai khoâng thay ñoåi ñoät ngoät.

• Coù theå keát hôïp vôùi caùc kieåu trang trí khaùc • Coù theå thanh truøng • Taïo baûn khaéc ñôn giaûn hoaëc phöùc taïp ñeàu ñöôïc

− Daäp hình noåi vaø hình chìm: taïo caûm giaùc khi sôø phaûi

− In chìm : taïo aán töôïng cho caùc saûn phaåm nhö röôïu naëng vaø caû bia. Coù hai phöông

phaùp in aán tröïc tieáp leân thuûy tinh – bình thöôøng vaø cao caáp .

• Coù 3 lôùp maøu, thích hôïp cho caùc hình in ñôn giaûn • Coù theå söû duïng cuøng luùc caû vôùi daäp noåi vaø pha maøu

Standard

• Thích hôïp cho saûn phaåm coù thanh truøng

cho chai

• Coù 8 lôùp maøu, beà daøy lôùp in aán < 0.1mm • Raát thích hôïp cho chai theå tích lôùn • Thích hôïp cho saûn phaåm coù thanh truøng

Premium

Möïc in: boùng vaø trô vôùi taùc ñoäng UV, khoâng chöùa chì.

Trang 27

Baùo caùo moân coâng ngheä bao bì thöïc phaåm GV: Ñoáng Thò Anh Ñaøo

• Söû duïng cho thieát keá phöùc taïp vaø ñaëc bieät • Coù theå keát hôïp vôùi daäp noåi vaø pha maøu cho chai • Thích hôïp cho saûn phaåm coù thanh truøng • Nhaõn ñöôïc in tröïc tieáp leân bao bì.

− Khaéc acid: taïo moät lôùp “giaù” cho thuûy tinh

− Taïo ñeá loùt : keát hôïp vôùi kyõ thuaät khaéc acid ôû treân, taêng

tính chòu löïc cho ñaùy

• Möïc in baùm ôû phía ngoaøi cuûa chai nhôø chaát keát dính • Coù theå söû duïng nhieàu maøu in (7 maøu), coù theå traùng 1

− In noåi phía ngoaøi baèng aùp suaát cao

• Thích hôïp cho caû chai lôùn vaø chai nhoû • Coù theå söû duïng saûn phaåm taùi cheá laøm nguyeân lieäu • Taïo hieäu öùng khoâng gian cho aûnh, ñoàng thôøi sôø ñöôïc

lôùp kim loaïi (vaøng, baïc).

lôùp möïc in.

− Boïc beân ngoaøi chai: tuyø yù in aán, ñoàng loaït vaø thuaän tieän. • Moät lôùp maøng co toaøn thaân chai – coù theå duøng laïi bao

ngoaøi laøm töø PET, OPS hay PVC. • Coù theå taïo nhöõng böùc aûnh in 8 maøu • Theâm chöùc naêng choáng UV ngoaøi voû boïc • Raát thích hôïp cho chai söû duïng laïi vaø caû saûn phaåm caàn

thanh truøng.

• Coù theå in baát kyø maøu naøo leân thaân chai, coù theå in chöõ

− Phuû beân ngoaøi chai : nhôø kyõ thuaät in tónh ñieän

• Linh ñoäng vôùi caùc kích côõ chai khaùc nhau • Deã daøng ñoát chaùy lôùp beân ngoaøi khi taùi cheá

ñeø leân maøu

Trang 28

Baùo caùo moân coâng ngheä bao bì thöïc phaåm GV: Ñoáng Thò Anh Ñaøo

• Ñöa möïc tröïc tieáp leân thaân chai baèng “baûn in” • Beàn nhieät vaø khoù bò bong troùc do va chaïm • Hoaøn toaøn trôn, khoâng coù löôõi saéc caïnh • Taùi cheá ñöôïc • Moät kyõ thuaät trang trí khoâng ñaét tieàn.

− Kyõ thuaät in nhieät tröïc tieáp

1.2. Coâng ngheä roùt bia vaøo chai thuûy tinh

1.2.1. Quy trình coâng ngheä

Chai thuûy tinh Röûa Roùt saûn phaåm Ñoùng naép Daùn nhaõn Ñoùng keùt Thaønh phaåm

Hình 2.1: Quy trình roùt bia vaøo chai

Trang 29

Baùo caùo moân coâng ngheä bao bì thöïc phaåm GV: Ñoáng Thò Anh Ñaøo

1.2.2. Giaûi thích quy trình coâng ngheä

a. Quaù trình röûa Tuøy theo quaù trình thanh truøng bia trong bao bì hay ngoaøi bao bì maø cheá ñoä röûa chai vaø lon khaùc nhau. Ñoái vôùi tröôøng hôïp thanh truøng ngoaøi bao bì thì yeâu caàu veà ñoä voâ truøng cuûa chai vaø lon raát cao, coøn ñoái vôùi tröôøng hôïp thanh truøng trong bao bì thì cheá ñoä röûa ít nghieâm ngaët hôn. Hieän nay ôû nöôùc ta thöôøng söû duïng bieän phaùp thanh truøng trong bao bì vì ôû nöôùc ta ñieàu kieän khí haäu noùng aåm deã nhieãm vi sinh vaät trong quaù trình roùt, maët khaùc khi thanh truøng ngoaøi bao bì ñoøi hoûi phaûi roùt trong ñieàu kieän voâ truøng neân trang thieát bò phaûi hieän ñaïi, chí phí taåy röûa chai, lon toán keùm maø khoù ñaûm baûo voâ truøng hoaøn toaøn.

• Röûa baèng doøng nöôùc phun. • Röûa baèng doøng khoâng khí ion hoùa. • Röûa hoaøn löu. • Duøng ozoân.

Beå röûa chai loï coù theå coù ñaëc ñieåm vaän haønh röûa nhö sau:

Thoâng thöôøng chai nöôùc ngoït, chai bia baèng thuûy tinh ñöôïc röûa saïch baèng nöôùc ñoái löu bôûi söï di chuyeån töông ñoái cuûa chai trong caùc baêng taûi ñi qua caùc beå röûa. Röûa chai loï nhaèm loaïi ñöôïc haàu heát caùc vi sinh vaät vaø loaïi taát caû nhöõng vaät chaát coù theå coù trong chai nhö maûnh chai, caùt ñaát, nhaõn chai cuõ coøn dính treân chai.

Chai tröôùc luùc ñöa vaøo ñeå chieát bia baát luaän laø töø nguoàn naøo, ñeàu phaûi ñöôïc röûa saïch, voâ truøng vaø phaûi ñuùng tieâu chuaån. Vieäc röûa chai ñöôïc thöïc hieän baèng nhieàu heä maùy röûa khaùc nhau. Soá haõng coù theå saûn xuaát maùy röûa chai, treân theá giôùi hieän nay laø khoaûng 25. Moãi haõng laïi coù theå saûn xuaát nhieàu loaïi (typ) maùy, moãi loaïi laïi coù nhieàu model, moãi model laïi coù nhieàu ñôøi maùy. Thaønh ra soá kieåu maùy röûa chai hieän nay laø nhieàu, khoù ñeám heát ñöôïc.

Khoâng phuï thuoäc vaøo söï ña daïng veà chuûng loaïi vaø caùc giaûi phaùp kyõ thuaät veà taïo daùng, keát caáu, nguyeân taéc vaän haønh… cho töøng chieác maùy rieâng bieät, nguyeân lyù hoaït ñoäng cuûa chuùng laø hoaøn toaøn gioáng nhau: chai ñöôïc ngaâm trong nöôùc noùng, sau ñoù laø dung dòch xuùt, tieáp ñeán laø chai ñöôïc phun nöôùc noùng vaø cuoái cuøng laø traùng baèng nöôùc laïnh. Nöôùc laïnh duøng ñeå traùng chai phaûi laø nöôùc voâ truøng.

Trang 30

Baùo caùo moân coâng ngheä bao bì thöïc phaåm GV: Ñoáng Thò Anh Ñaøo

1 – Baêng taûi nhaäp chai vaøo maùy 2 – Vò trí trung gian cuûa chai treân baêng taûi ñang di chuyeån vaøo beå chöùa 3 – Beå ngaâm chai baèng nöôùc aám 4 – Duøng tia phun nöôùc aám vaøo chai 5 – Duøng tia phun dung dòch kieàm noùng 6 – Beå ngaâm dung dòch kieàm ôû 60oC 7 – Beå ngaâm dung dòch kieàmôû 80oC

8 – Tia phun dung dòch kieàm 9 – Beå ngaâm nöôùc noùng 10 – Tia phun nöôùc noùng 11 – Vò trí baêng taûi chuyeån chai ra khoûi maùy sau khi hoaøn taát 12 – Tia phun nöôùc 13 – Tia phun nöôùc 14 – Beå ngaâm dung dòch kieàm ôû 80oC 15 – Beå ngaâm dung dòch kieàm ôû 80oC

Hình 2.2: Quy trình roùt bia vaøo chai

Trang 31

Baùo caùo moân coâng ngheä bao bì thöïc phaåm GV: Ñoáng Thò Anh Ñaøo

Hình 2.3: Hình aûnh nhaäp chai vaøo maùy röûa

a) Boä phaän nhaäp chai b) Boä phaän xuaát chai

Hình 2.4: Boä phaän nhaäp chai vaø xuaát chai cuûa maùy röûa

Trang 32

Baùo caùo moân coâng ngheä bao bì thöïc phaåm GV: Ñoáng Thò Anh Ñaøo

Hình 2.5: Ñöôøng thu nhaän cuûa maùy röûa

Trang 33

Baùo caùo moân coâng ngheä bao bì thöïc phaåm GV: Ñoáng Thò Anh Ñaøo

Hình 2.6: Boä phaän phun nöôùc röûa chai ñöôïc boá trí ñeå chai ôû caùc vò trí nhö treân hình ñeàu ñöôïc phun röûa beân trong

Thao taùc treân maùy röûa chai (hình 2.2) nhö sau: chai ñöôïc ñöa vaøo caùc ngaên cuûa baêng taûi theo töøng haøng, baêng taûi seõ chuyeån chai ñi trong maùy röûa qua caùc buoàng röûa khaùc nhau vôùi thôøi gian löu ñuû ñeå chai ñöôïc taåy saïch (trong thôøi gian di chuyeån chai ñöôïc doác ngöôïc vaø luoân luoân ñöôïc phun nöôùc röûa vaøo beân trong), chai ñöôïc röûa theo caùc böôùc chính qua caùc beå nhö sau: 1 – Chai ñöôïc röûa sô boä baèng nöôùc aám 300C. 2 – Chai ñöôïc baêng taûi chuyeån ngöôïc ñaàu ñeå doác heát nöôùc trong chai ra. 3 – Chai ñöôïc tieáp tuïc ñöa vaøo beå nöôùc aám 550C. 4 – Chai ñöôïc doác ngöôïc ñaàu ñeå loaïi heát nöôùc trong chai ra ngoaøi. 5 – Chai ñöôïc chuyeån vaøo beå chöùa dung dòch kieàm 1,5%, ôû nhieät ñoä 600C. 6 – Chai ñöôïc chuyeån ñi trong beå dung dòch kieàm t0 = 600C, cuõng baèng thôøi gian ngaâm chai trong beå vaø sau ñoù ñöôïc doác ngöôïc ñeå thoaùt heát dòch trong chai ra, ñoàng thôøi chai cuõng ñöôïc phun dung dòch kieàm. 7 – Laëp laïi böôùc 5 vaø 6 nhöng ôû t0 =800C.

Trang 34

GV: Ñoáng Thò Anh Ñaøo Baùo caùo moân coâng ngheä bao bì thöïc phaåm 8 – Chai ñöôïc röûa baèng nöôùc saïch ôû 600C vaø ñöôïc doác ngöôïc ñeå thaùo saïch nöôùc trong chai. 9 – Chai ñöôïc röûa saïch trong beå nöôùc 500C vaø ñöôïc doác ngöôïc ñeå thaùo nöôùc. 10 – Cuoái cuøng chai ñöôïc röûa baèng nöôùc saïch ôû 300C coù noàng ñoä clorine 2ppm vaø laøm raùo.

Ñoái vôùi chai thuûy tinh caàn phaûi tuaân theo söï taêng giaûm nhieät ñoä nhö sau: Chai ñöôïc naâng leân nhieät ñoä cao coù söï cheânh leäch 420C; neáu ñöôïc giaûm nhieät ñoä thì coù theå giaûm nhieät ñoä thì coù theå giaûm theo töøng baäc 280C ((cid:85)T=280C). Thoâng thöôøng chai thuûy tinh môùi rôøi khoûi maùy röûa chai neáu ñöôïc chieát dung dòch laïnh thì deã bò vôõ. Thôøi gian röûa chai trong maùy laø 15 phuùt.

Chai sau khi röûa xong caàn qua quaù trình kieåm tra, chai sau khi röûa caàn ñaït caùc yeâu

caàu sau:

− Chai khoâng coøn baån, dính nhaõn, caùc vaät laï − Chai khoâng meû coå − Khoâng coøn nöôùc trong chai − Chai khoâng coù veát moøn quaù möùc (tröôøng hôïp chai taùi söû duïng).

b. Quaù trình roùt Do trong bia coù haøm löôïng CO2 cao neân bia ñöôïc roùt baèng phöông phaùp roùt ñaúng aùp.

Quaù trình roùt naøy coù theå chia laøm 3 giai ñoaïn nhö sau:

− Taêng aùp suaát trong chai caân baèng aùp suaát giöõa chai vaø boàn chieát. − Roùt bia. − Khi bia ñaày, xaû khí, giaûi phoùng aùp suaát laøm aùp suaát trong chai baèng aùp suaát khí

trôøi.

(cid:153) Moät maùy chieát bia vaøo chai bao goàm: − Boàn chöùa bia chieát, thöôøng duy trì aùp suaát trong boàn töø 2,2 ÷ 2,8 bar. Aùp suaát naøy ñöôïc kieåm soaùt töï ñoäng thoâng qua van moät chieàu. Van ñöôïc noái giöõa boàn chöùa bia chieát vaø nguoàn cung caáp CO2 tinh khieát (töø boàn tröõ CO2) coù aùp suaát töø 5 ÷ 6 bar.

Hình 2.7: Quaù trình roùt bia (ba giai ñoaïn)

Trang 35

Baùo caùo moân coâng ngheä bao bì thöïc phaåm

GV: Ñoáng Thò Anh Ñaøo − Heä thoáng cung caáp bia töø boàn tröõ bia trong ñeán boàn chöùa bia chieát ñöôïc kieåm soaùt töï ñoäng thoâng qua van moät chieàu. Aùp suaát trong boàn chöùa bia trong thöôøng duy trì ôû 4 bar.

− Heä thoáng bôm huùt chaân khoâng ñeå ruùt khoâng khí ra khoûi chai tröôùc khi chieát. Aùp

(cid:153) Trình töï vaän haønh maùy chieát bia:

suaát chaân khoâng thöôøng laø 0,85 bar.

Baêng taûi vaän chuyeån chai vaøo vò trí khôùp vôùi caùc voøi chieát, chai ñöôïc con ñoäi naâng leân bòt kín chai vaøo van chieát baèng voøng eùp cao su. Voøng eùp cao su coù hình noùn cuït sao cho khi chieát, bia ñöôïc xaû töø thaønh chai xuoáng traùnh taïo boït. Tuøy theo naêng suaát cuûa maùy chieát maø soá voøi chieát (van chieát) coù theå töø 12 ÷ 80. Khi chai ñaõ vaøo ñuùng vò trí, van chieát seõ chuyeån ñoäng moät ñoaïn ngaén qua heä thoáng cam, cam seõ taùc duïng vaøo van huùt chaân khoâng, luùc naøy van ñöôïc khai thoâng vaø bôm huùt chaân khoâng seõ huùt khoâng khí trong chai ra, qua khoûi cam, van chaân khoâng ñöôïc nhaû ra, tieáp ñoù ôû boàn chieát qua caùc cam seõ taùc duïng vaøo caùnh böôùm aán caàn ñaåy cuûa van khí CO2 ñeå ñöa CO2 vaøo chai vôùi aùp suaát 2,4 bar; keá tieáp qua cam thöù ba seõ ñoùng bôùt van caùnh böôùm ñeå caân baèng aùp suaát giöõa chai vaø boàn chieát, khi ñaït ñeán caân baèng aùp (ôû 1,4 bar), moät van phuï seõ töï ñoäng môû van bia, bia seõ traøn xuoáng chai theo nuùt cao su hình noùn cuït vaøo thaønh chai vaø ñaåy CO2 thoaùt trôû veà boàn chieát. Khi bia ñaày ñeán van bòt ñaàu (nuùt cao su) khí CO2 khoâng theå tieáp tuïc thoaùt ra, gaây cheânh leäch aùp, van bia seõ töï ñoäng ngöøng (ñoùng) caáp bia.

(cid:153) Phöông phaùp roùt Döïa theo phöông phaùp thanh truøng trong chai hay ngoaøi chai coù caùc cheá ñoä roùt khaùc

Luùc naøy boàn chieát qua cam thöù tö taét haún van caùnh böôùm. Trong chai hieän coù aùp suaát cao (> 2,4 bar), neáu ruùt van chieát ra gaây traøo boït daãn ñeán toån thaát bia. Ñeå giaûi quyeát ñieàu naøy, boàn chöùa bia seõ xoay qua cam thöù naêm, cam naøy seõ aán vaøo van xaû, giaûi phoùng bôùt aùp suaát vaø bia dö. Khi qua khoûi cam naøy, aùp suaát trong chai baèng aùp suaát khí trôøi con ñoäi seõ haï chai xuoáng, taïi ñaây seõ coù moät voøi phun nöôùc laïnh voâ truøng cöïc nhoû, tia nöôùc vôùi aùp suaát 1,6 ÷ 1,8 bar vaøo chai gaây traøo boït nhanh ñeå ñuoåi khoâng khí dö trong bia tröôùc khi qua maùy ñoùng naép. Van chieát tröôùc khi qua chu kyø môùi, seõ xoay qua cam thöù saùu môû ñoùng van caùnh böôùm trong tích taéc ñeå xaû bia vaø boït coøn laïi trong voøi chieát, neáu khoâng bia dö trong voøi chieát seõ caûn trôû vieäc naïp CO2 vaøo chai cho chu kyø tieáp theo.

nhau: roùt noùng vaø roùt laïnh.

− Roùt noùng (tröôøng hôïp thanh truøng ngoaøi bao bì): saûn phaåm sau khi ñöôïc thanh truøng nhanh (naâng nhieät leân 68 – 70oC ) thì ñöôïc chieát chai. Chai cuõng phaûi voâ truøng. Trong quaù trình roùt, chai ñöôïc xoay troøn ñeå ñaûm baûo taát caû beà maët beân trong chai tieáp xuùc vôùi bia noùng. Quaù trình naøy ñôn giaûn hôn roùt voâ truøng.

− Roùt laïnh: aùp duïng cho caû tröôøng hôïp thanh truøng trong vaø ngoaøi bao bì. Ñoái vôùi

tröôøng hôïp thanh truøng ngoaøi bao bì thì phaûi roùt trong ñieàu kieän voâ truøng.

Trang 36

Baùo caùo moân coâng ngheä bao bì thöïc phaåm GV: Ñoáng Thò Anh Ñaøo

c. Quaù trình ñoùng naép Chai thuûy tinh ñöïng bia thuoäc daïng chai coù caáu taïo thaønh mieäng daày vaø coù gôø, ñöôïc ñaäy baèng naép muõ (naép muõ mieän – naép pheùn). Naép ñöôïc laøm baèng theùp traùng thieác, theùp maï crom hoaëc theùp khoâng gæ, coù theå ñöôïc in, trang trí theo yù muoán. Nhöõng taám vaät lieäu ñöôïc traùng caû hai maët, maët ngoaøi coù taùc duïng baûo veä kim loaïi vaø laøm neàn ñeå in, sau khi in xong chuùng ñöôïc traùng theâm moät lôùp nöõa ñeå baûo veä lôùp in. Lôùp beân trong ñeå baûo veä kim loaïi vaø laøm neàn cho lôùp loùt. Nhöõng taám vaät lieäu naøy seõ ñi qua maùy eùp ñeå taïo hình gioáng muõ mieän vôùi meùp ñöôïc gaáp neáp. Beân trong naép coù lôùp ñeäm, lôùp ñeäm naøy coù thaønh phaàn caáu taïo thay ñoåi daàn theo thôøi gian: töø daïng toaøn baèng baàn sang caùc daïng keát hôïp baàn, nhöïa vaø caùc mieáng nhoâm theo nhieàu caùch khaùc nhau. Hieän nay, ngöôøi ta haàu nhö khoâng söû duïng caùc lôùp ñeäm laøm töø baàn maø haàu heát caùc lôùp ñeäm ñeàu ñöôïc laøm baèng PVC (thöôøng coù boït) hay ñoâi khi laø baèng HDPE. Ôû nhöõng nôi maø baàn vaãn coøn ñang ñöôïc söû duïng, noù thöôøng ñöïôc caùn moûng leân baèng mieáng nhoâm ñeå caûi thieän caùc tính naêng ngaên caûn cuûa noù.

Naèm trong nhöõng noå löïc nhaèm keùo daøi thôøi haïn söû duïng cuûa bia ñoùng chai, coù 2 coâng ty ñaõ öùng duïng caùc vaät lieäu coù khaû naêng thaám huùt oxy vaøo vieäc taïo ra lôùp ñeäm cho naép “mieän” cuûa chai (Smartcap™ cuûa Taäp ñoaøn Aquanautics vaø Dataform™ cuûa Coâng ty traùch nhieäm höõu haïn W.R. Grace). Vaø chuùng ñaõ ñöôïc thöông maïi hoùa vaøo nhöõng naêm ñaàu cuûa nhöõng naêm 1990. Chính nhôø söï coù maët cuûa nhöõng chaát huùt O2 ñaõ giuùp ta loaïi boû löôïng O2 ôû khoaûng khoâng gian troáng phía treân cuûa chai ngay taïi thôøi ñieåm chieát roùt cuõng nhö löôïng O2 xaâm nhaäp vaøo chai trong quaù trình ñoùng naép. Lôùp ñeäm coù chöùa chaát huùt O2 coù theå ñöôïc söû duïng cho caùc naép chai daïng muõ cuõng nhö caû caùc daïng naép laøm baèng nhöïa…

(cid:153) Öu – nhöôïc ñieåm cuûa naép “mieän”: (cid:190) Öu ñieåm: giaù thaønh thaáp, deã trang trí. (cid:190) Nhöôïc ñieåm:

• Caàn duïng cuï khi môû. • Khoâng theå taùi söû duïng. • Coù xu höôùng aên moøn. • Khoâng theå baûo quaûn CO2 trong thôøi gian daøi.

Khi naép ñaõ ñöôïc ñaët leân mieäng chai, nhöõng neáp vieàn ñaõ vaøo ñuùng vò trí, moät löïc vuoâng goùc seõ aán xuoáng chai, lôùp loùt seõ aùp chaët vaøo mieäng chai, cuøng luùc ñoù moät khuoân daäp troøn aán leân vieàn “mieän”, beû gaäp nhöõng vieàn naøy vaøo beân trong.

Trang 37

Baùo caùo moân coâng ngheä bao bì thöïc phaåm GV: Ñoáng Thò Anh Ñaøo

Hình 2.8: Naép “mieän” ñoùng chai bia

Hình 2.9: Maùy ñoùng naép baèng tay

d. Daùn nhaõn chai Giaáy nhaõn töø boä phaän chöùa ñöôïc huùt sang troáng chaân khoâng 1 vaø ñöôïc in haïn söû duïng, sau ñoù theo chieàu xoay cuûa troáng 1 gaëp troáng chaân khoâng 2 vaø ñöôïc huùt sang beà maët troáng 2, theo chieàu xoay cuûa troáng 2 nhaõn ñöôïc ñöa ñeán boä phaän boâi keo vaø tieáp tuïc ñöôïc xoay ñeán aùp saùt beà maët chai ñang di chuyeån treân daây chuyeàn vaø ñöôïc daùn vaøo chai. Keo söû duïng daùn nhaõn laø loaïi keo Casein.

Trang 38

Baùo caùo moân coâng ngheä bao bì thöïc phaåm GV: Ñoáng Thò Anh Ñaøo

Hình 2.10: Nguyeân taéc hoaït ñoäng cuûa boä phaän daùn nhaõn chai

Ngoaøi ra nhaõn coøn coù theå ñöôïc daùn theo caùch thöùc nhö sau: troáng thöù nhaát coù nhöõng taám laáy nhaõn (glue segment), nhöõng taám naøy laàn löôït ñi qua cuoän keo (glue roller) laáy keo, tieáp ñoù seõ ñi qua cuoän chöùa nhaõn (label magazine) ñeå laáy nhaõn. Khi nhaõn ñaõ dính leân nhöõng taám laáy nhaõn, nhöõng taám naøy seõ tieáp tuïc ñi qua troáng thöù hai, troáng naøy seõ huùt nhaõn töø taám laáy nhaõn vaø daùn leân chai. Chai sau khi ñöôïc daùn nhaõn seõ qua moät heä thoáng baøn chaûi ñeå vuoát saùt nhaõn leân chai.

Hình 2.11: Nguyeân taéc hoaït ñoäng cuûa maùy daùn nhaõn chai (tröôøng hôïp nhaõn bao moät

phaàn ñöôøng kính chai)

Hai daïng maùy daùn nhaõn treân laø daønh cho tröôøng hôïp nhaõn khoâng bao quanh heát ñöôøng kính chai, neáu tröôøng hôïp nhaõn bao quanh heát ñöôøng kính chai thì cuõng töông töï

Trang 39

Baùo caùo moân coâng ngheä bao bì thöïc phaåm GV: Ñoáng Thò Anh Ñaøo

nhö treân nhöng coù tôùi hai vò trí treùt keo vaø chai cuõng ñöôïc ñaët treân moät ñóa coù khaû naêng xoay troøn quanh truïc cuûa noù ñeå nhaõn voøng xung quanh chai. Chai seõ laàn löôït qua vò trí treùt keo thöù nhaát, taïi ñaây keo seõ ñöôïc queùt leân chai, khi ñi qua cuoän chöùa nhaõn, nhaõn seõ dính leân chai, vò trí treùt keo thöù hai seõ queùt keo leân meùp rìa cuûa nhaõn, khi nhaõn ñaõ quaán quanh chai meùp naøy seõ daùn choàng leân mí nhaõn beân kia, nhaõn bao quanh chai.

Hình 2.12 : Nguyeân taéc hoaït ñoäng cuûa maùy daùn nhaõn chai (tröôøng hôïp nhaõn bao quanh ñöôøng kính chai) A –Hình aûnh toaøn boä maùy, B – Hình aûnh phoùng to cuûa caùc ñóa gaén chai

II. COÂNG NGHEÄ CHEÁ TAÏO LON NHOÂM – ROÙT BIA VAØO

LON

Lon ñöôïc phaân thaønh hai loaïi chính − Lon hai maûnh: thaân vaø ñaùy lieàn nhau, naép ñöôïc haøn gheùp mí vôùi thaân, duøng chöùa

caùc loaïi ñoà uoáng coù aùp löïc beân trong (nöôùc giaûi khaùt coù gas, bia . . .).

Trang 40

Baùo caùo moân coâng ngheä bao bì thöïc phaåm

GV: Ñoáng Thò Anh Ñaøo − Lon ba maûnh: thaân ñaùy naép ñöôïc laàn löôït gaén vôùi nhau baèng moái haøn, baèng doøng cao taàn, duøng chöùa caùc loaïi thöïc phaåm khoâng coù aùp löïc (caù hoäp, thòt hoäp . . .), coù ñoä cöùng vöõng cao hôn.

2.1. Coâng ngheä cheá taïo lon nhoâm

2.2.1. Nguyeân lieäu

2.2.1.1. Nguyeân lieäu chính

− Nguyeân lieäu chính laø saûn phaåm cuûa coâng ngheä cheá taïo nhoâm. Lon nhoâm chòu taùc ñoäng cô hoïc keùm; khi bao bì nhoâm chöùa nhöõng chaát loûng coù gas, aùp löïc taïo thaønh beân trong laøm lon nhoâm trôû neân cöùng vöõng.

• Yeâu caàu coù ñoä tinh khieát cao 99 – 99.8% • Ñoä daøy laù nhoâm: 7, 9, 12, 15, 18 μm. • Laù nhoâm thöôøng coù nhöõng loã kim: vôùi ñoä daøy 7 μm coù theå coù 800 loã/m2 laù; ñoä

− Nhoâm:

daøy 9 μm coù khoaûng 200 loã/m2 laù.

2.2.1.2. Nguyeân lieäu phuï

− Nguyeân lieäu phuï laø moät soá kim loaïi nhö Fe, Cu, Mn, Si . . . Thaønh phaàn theo %:

0.25 Si, 0.04 Fe, 0.05 Cu, 0.05 Mg, 0.03 Zn.

2.2.2. Quy trình coâng ngheä

2.2.2.1. Quy trình coâng ngheä cheá taïo nhoâm taám

Trang 41

Baùo caùo moân coâng ngheä bao bì thöïc phaåm GV: Ñoáng Thò Anh Ñaøo

Quaëng bauxit

Tinh cheá

Nhoâm oxit

Ñieän phaân

Naáu chaûy nhoâm Si,Fe,Cu,Mn

Roùt khuoân taïo thoûi

Caùn thaønh taám

Taám nhoâm

(cid:153) Giaûi thích quy trình coâng ngheä − Cheá taïo nhoâm nguyeân lieäu : quaëng bauxit qua quaù trình loaïi boû taïp chaát baån, thu ñöôïc nhoäm oxit, ñieän phaân noùng chaûy coù ñöôïc nhoâm kim loaïi. Sau khi ñöôïc boå sung moät löôïng nhoû phuï gia ñeå taêng tính beàn cô vaø beàn hoaù; nhoâm ñöôïc ñoå khuoân, caùn thaønh taám.

2.2.2.2. Quy trình coâng ngheä cheá taïo lon nhoâm

Trang 42

Baùo caùo moân coâng ngheä bao bì thöïc phaåm GV: Ñoáng Thò Anh Ñaøo

Cuoän nhoâm laù

Duoãi thaúng taám nhoâm

Boâi trôn Daàu

Caét thaønh hình troøn Caét hình troøn naép

Taïo khoùa naép Daäp taïo thaân truï sô boä Daäp taïo hình vaø moùc naép

Nong vuoát taïo thaân truï vaø ñaùy Gaén khoaù vaøo taâm naép

Caét phaàn thöøa ôû vieàn mieäng lon Röûa saïch chaát boâi trôn

Röûa saïch chaát boâi trôn Saáy khoâ naép

Saáy thaân lon

In maët ngoaøi thaân lon

Phuû lôùp vecni baûo veä

Saáy khoâ lôùp vecni

Lon thaønh phaåm

Naép thaønh phaåm

Trang 43

Baùo caùo moân coâng ngheä bao bì thöïc phaåm GV: Ñoáng Thò Anh Ñaøo

(cid:153) Giaûi thích quy trình coâng ngheä − Cheá taïo thaân lon : caùc cuoäân nhoâm ñöôïc keùo thaúng vaø boâi trôn treân caû hai beà maët; sau ñoù ñöôïc daäp sô boä vaø nong vuoát thaønh hình truï qua hai giai ñoaïn ñeå ñònh hình phaàn buïng lon vaø phaàn thöøa ñeå cuoán meùp lon. Trong suoát quaù trình ñoù, chaát boâi trôn lieân tuïc ñöôïc cho vaøo vaøo ñöôïc thu hoài qua moät thieát bò loïc vaø ñöôïc taùi söû duïng laïi. Cuoái cuøng, phaàn ñaùy ñöôïc taïo thaønh voøm taêng ñoä chaéc cho ñaùy lon.

Sau khi röûa saïch chaát boâi trôn, lon ñöôïc saáy khoâ baèng doøng khoâng khí noùng; ñöa ñeán maùy in ñeå in nhaõn hieäu vaø trang trí. Keá ñoù lon ñöôïc phuû moät lôùp verni – epoxy phenolic choáng aên moøn trong moâi tröôøng axit. Tieáp theo, lon ñöôïc chuyeån töø maùy phuû vecni sang maùy saáy vôùi 3 giai ñoaïn nhieät 1010C – 1950C – 2100C ñeå laøm khoâ hoaøn toaøn lôùp vecni. Cuoái cuøng, lon ñöôïc ñöa ñeán thieát bò boâi trôn ñeå boâi trôn coå lon taïo ñöôøng vieàn gheùp naép. − Cheá taïo naép lon : cuõng ñöôïc cheá taïo töø cuoäân nhoâm coù cuøng qui caùch nhö thaân lon. Khi cheá taïo thaân lon, lôùp vecni ñöôïc ñaùnh caû hai maët, boâi trôn roài ñöa vaøo maùy ñònh hình ñeå taïo hình troøn naép, daäp taïo hình naép, moùc naép thaät chính xaùc, gaén khoaù naép vaø ñöôïc phun lôùp cao su leân moùc naép ñeå taïo ñoä chaët vaø kín sau khi gheùp. Sau cuøng, naép ñöôïc kieåm tra baèng thieát bò töï ñoäng.

a b c d

e g

a) Daäp taïo hình sô boä b) Nong vuoát taïo chieàu cao cho thaân lon c) Caét phaàn rìa d) Phuû moät lôùp neàn traéng ñeå in

e) In bao bì ngoaøi, uoán coå lon f) Saûn phaåm lon g) Ñoùng kieän

f Hình 2.13: Quaù trình taïo thaønh lon

Trang 44

Baùo caùo moân coâng ngheä bao bì thöïc phaåm GV: Ñoáng Thò Anh Ñaøo

Hình 2.14: Quaù trình taïo khoùa naép

2.2.3. Khuyeát taät saûn phaåm

− Do naép vaø thaân lon khoâng khôùp nhau: khi ñoù lon seõ thaønh hình coân, hoaëc laø naép seõ

bò daõn ra vaø ñoä kín seõ khoâng ñaûm baûo.

− Beà daøy cuûa lon khoâng ñuùng chuaån: phaàn ñaùy, phaàn thaân lon, giöõa thaân lon, coå lon

quyeát ñònh ñeán tính beàn cô cuûa saûn phaåm.

− Moái haøn khoâng toát khi gheùp thaân – naép sau naøy: loaïi ra tình huoáng taïo ra do

• Tröôøng hôïp moùc thaân quaù daøi hoaëc moùc naép quaù ngaén seõ taïo neân vuøng roãng phía treân; sau khi eùp chaët moái gheùp seõ taïo ra gôø phía treân. Gôø naøy khoâng an toaøn cho ngöôøi tieâu duøng vaø khoâng ñaûm baûo ñoä kín cho lon.

• Tröôøng hôïp moùc naép quaù daøi hoaëc naép thaân quaù ngaén seõ taïo neân vuøng roãng phía döôùi; sau khi eùp chaët moái gheùp seõ taïo ra gôø phía döôùi. Gôø beùn coù theå nöùt vôõ.

khieám khuyeát cuûa maùy thì moái gheùp thaân vaø ñaùy laø nguyeân nhaân chính gaây hö moái haøn

2.2.4. Trang trí cho lon nhoâm

Khoaù naép coù theå ñöôïc taïo hình, in logo, nhuoäm maøu hoaëc ñeå trôn.

Hình 2.15: Caùc daïng trang trí khoùa naép

Trang 45

Baùo caùo moân coâng ngheä bao bì thöïc phaåm GV: Ñoáng Thò Anh Ñaøo

Naép sau khi daäp taïo hình naép coù theå in maøu thích hôïp saûn xuaát soá

löôïng nhoû, in ñöôïc 1 maøu möïc.

Thaân laø phaàn chính ñöôïc in nhaõn hieäu, coù theå

ñöôïc daäp hình noåi, thích hôïp vôùi lon trung bình vaø lôùn 330, 440, 500ml

Coù theå duøng möïc in nhaïy caûm vôùi nhieät taïo maøu cho toaøn thaân;

khi nhieät ñoä khoái loûng beân trong thay ñoåi, maøu thaân thay ñoåi. Do ñoù, maøu lon thay ñoåi khi ñeå ôû nhieät ñoä laïnh

Trang 46

Baùo caùo moân coâng ngheä bao bì thöïc phaåm GV: Ñoáng Thò Anh Ñaøo

2.2. Coâng ngheä roùt bia vaøo lon nhoâm

2.2.1. Quy trình coâng ngheä

Lon nhoâm Röûa Roùt saûn phaåm Ñoùng naép Ñoùng thuøng Thaønh phaåm

2.2.2. Giaûi thích quy trình coâng ngheä

Quy trình coâng ngheä roùt bia vaøo lon nhoâm nhìn chung töông töï nhö khi roùt vaøo chai thuûy tinh, do ñoù ôû ñaây ta chæ ñeà caäp ñeán moät soá ñieåm ñaëc tröng cuûa quy trình roùt bia vaøo lon nhoâm. a. Röûa Lon nhoâm khoâng taùi söû duïng, chæ laáy töø lon môùi saûn xuaát neân cheá ñoä röûa cuõng ñôn giaûn chæ caàn qua quaù trình röûa troïng löïc (doác ngöôïc lon phun nöôùc töông töï nhö chai), saáy khoâ vaø ñem ñi chieát roùt. Neáu tröôøng hôïp lon ñoøi hoûi voâ truøng cao, lon coù theå ñöôïc röûa theâm baèng nöôùc clorine vôùi noàng ñoä thaáp, chieáu UV vaø saáy khoâ roài môùi ñem ñi chieát roùt.

b. Roùt saûn phaåm Bia khi roùt vaøo vaøo lon cuõng ñöôïc roùt theo phöông phaùp ñaúng aùp.

Hình 2.16: Hình aûnh maùy roùt bia

Trang 47

Baùo caùo moân coâng ngheä bao bì thöïc phaåm GV: Ñoáng Thò Anh Ñaøo

c. Ñoùng naép Lon sau khi ñöôïc roùt ñaày seõ ñi qua maùy gheùp naép, nguyeân lyù gheùp naép töông töï nhö

gheùp naép cho tröôøng hôïp lon thieác.

Hình 2.10: Hình aûnh veà moái gheùp mí giöõa thaân vaø naép

Ngaøy nay quaù trình gheùp naép thöôøng ñöôïc gaén lieàn vôùi maùy roùt thaønh moät heä

thoáng töï ñoäng.

Trang 48

Baùo caùo moân coâng ngheä bao bì thöïc phaåm GV: Ñoáng Thò Anh Ñaøo

Chöông 3

COÂNG NGHEÄ CHEÁ TAÏO

BAO BÌ – ROÙT RÖÔÏU VAØO

BAO BÌ

Trang 49

Baùo caùo moân coâng ngheä bao bì thöïc phaåm GV: Ñoáng Thò Anh Ñaøo

I. COÂNG NGHEÄ CHEÁ TAÏO NUÙT BAÀN – ROÙT RÖÔÏU VAØO

CHAI THUÛY TINH

1.1. Coâng ngheä cheá taïo nuùt baàn

1.1.1. Giôùi thieäu

Nuùt baàn laø moät trong nhöõng saûn phaåm coù nguoàn goác töï nhieân nhaát coøn ñöôïc söû duïng hieän nay. Noù ñöôïc laøm töø goã soài vaø chæ ñöôïc phuû moät lôùp moûng baèng saùp hay nhöïa thoâng, nuùt baàn khoâng chöùa chaát phuï gia toång hôïp vaø coù theå ñöôïc vi sinh vaät phaân huûy hoaøn toøan neân khoâng gaây oâ nhieãm moâi tröôøng.

Nuùt baàn ñaõ ñöôïc söû duïng töø haøng ngaøn naêm nay nhöng öùng duïng roäng raõi nhaát laø laøm nuùt ñoùng chai röôïu (töø naêm 1600), nhaát laø sau naøy khi chai thuûy tinh ñöôïc saûn xuaát haøng loaït.

(cid:219) Lòch söû cuûa nuùt ñoùng chai röôïu baèng goã soài

Sôû dó nuùt baàn ñeán ngaøy nay vaãn raát thoâng duïng laø vì noù coù nhieàu ñaëc tính vaät lyù vaø hoùa hoïc raát ñoäc ñaùo. Hôn nöõa, ñöùng treân quan ñieåm moâi tröôøng thì nuùt baàn laø moät nguyeân lieäu hieän ñaïi vì deã daøng phaân huûy, coù khaû naêng phuïc hoài (baèng caùch troàng caây). Sau khi söû duïng, nuùt baàn seõ ñöôïc vi sinh vaät phaân huûy maø khoâng sinh ra chaát ñoäc naøo hoaëc coù theå ñöôïc taùi cheá thaønh caùc saûn phaåm khaùc nhö ñaù laùt saøn, ñeäm vaø caùc duïng cuï theå thao.

Nuùt baàn ñaõ ñöôïc ngöôøi Ai Caäp söû duïng laøm nuùt ñoùng chai – nhö noù vaãn ñang ñöôïc söû duïng roäng raõi hieän nay – töø haøng ngaøn naêm tröôùc. Ngöôøi Hy Laïp coå ñaïi cuõng söû duïng voû caây soài ñeå laøm phao caâu caù, giaøy sandal vaø nuùt ñoùng caùc thuøng röôïu vaø thuøng daàu oâliu. Ngoaøi caùc öùng duïng treân thì ngöôøi YÙ thì laïi duøng nuùt baàn vaøo nhöõng muïc ñích khaùc nhö xaây maùi nhaø vaø toå ong, xaây döïng taøu vaø giaøy cho phuï nöõ.

Trong thaäp nieân 1600, moät thaày tu ngöôøi Phaùp Dom Peùrignon ñaõ ñaït moät böôùc tieán môùi khi söû duïng nuùt baàn ñeå ñoùng chai röôïu. Caùc bình chöùa röôïu coù gas tröôùc ñoù ñöôïc ñoùng baèng nuùt goã coù phuû moät lôùp sôïi gai daàu nhuùng trong daàu oâliu. Dom Peùrignon nhaän thaáy caùc nuùt chai naøy thöôøng bò ñaåy baät ra neân thay theá chuùng baèng caùc nuùt baàn hình noùn vaø ñaõ thaønh coâng: nuùt baàn nhanh choùng trôû thaønh vaät lieäu caàn thieát trong vieäc ñoùng chai röôïu, nhaát laø röôïu coù gas.

Nhaø maùy saûn xuaát nuùt baác ñaàu tieân treân theá giôùi ra ñôøi vaøo khoaûng naêm 1750 ôû Anguine (Taây Ban Nha) ñaùnh daáu böôùc khôûi ñaàu cuûa vieäc öùng duïng nuùt baàn ôû quy moâ coâng nghieäp.

Nuùt ñoùng chai töø goã soài ñeán Portugal vaøo khoaûng naêm 1700 vaø 70 naêm sau, chuùng ñöôïc duøng cho caùc chai hình truï ôû Oporto, nhôø ñoù laàn ñaàu tieân röôïu coù theå ñöôïc uû chín töø töø trong caùc chai thuûy tinh.

Vieäc phoå bieán saûn xuaát chai thuûy tinh haøng loaït vôùi coå chai vaø mieäng chai ñoàng nhaát

Trang 50

Baùo caùo moân coâng ngheä bao bì thöïc phaåm GV: Ñoáng Thò Anh Ñaøo

(cid:219) Tính chaát cuûa nuùt baàn

caøng laøm cho nuùt baàn trôû thaønh moät nguyeân lieäu phoå bieán, khoâng chæ cho röôïu maø coøn cho caùc loaïi thöùc uoáng khaùc.

Caùc tính chaát ñaùng quyù cuûa nuùt baàn laø: nheï, khoâng thaám chaát loûng vaø khí, beàn ñoái vôùi löïc xeù vaø nhieät ñoä, ít hö hoûng, vaø coù leõ treân heát laø khaû naêng chòu neùn raát ñaëc tröng cuûa noù. Nguyeân nhaân laø do goã soài coù caáu truùc teá baøo ñoäc ñaùo maø kyõ thuaät hieän nay chöa theå baét chöôùc ñöôïc. Beân trong noù coù caùc teá baøo nhoû khoâng thaám nöôùc hình toå ong laøm töø suberin, moät acid beùo phöùc taïp, vaø chöùa ñaày caùc khí. Trung bình thì coù khoaûng 40 tæ teá baøo trong moät cm3 goã vaø khoaûng 800 tæ teá baøo trong moät caùi nuùt.

Caáu truùc cuûa nuùt baàn giuùp cho noù deã neùn vaø ít bò hö hoûng khi saûn xuaát baèng maùy. Moät ñieàu ñaùng ngaïc nhieân laø nuùt baàn coù theå bò neùn ñeán kích thöôùc chæ coøn moät nöûa maø khoâng bò maát baát kyø ñaëc tính deûo dai, ñaøn hoài naøo, ñoàng thôøi ñaây cuõng laø vaät lieäu raén duy nhaát bò neùn theo moät phöông maø khoâng gia taêng kích thöôùc theo caùc phöông coøn laïi.

Do teá baøo coù caáu truùc ñeäm neân nuùt baàn coù ñaëc tính ñaøn hoài raát cao. Khi bò neùn, chuùng coù khuynh höôùng trôû veà kích thöôùc ban ñaàu giuùp cho coå chai luoân kín. Ñieàu naøy coù nghóa laø chuùng seõ taïo ra moät aùp löïc leân beà maët cuûa coå chai vaø do ñoù hoaøn thieän nhöõng khuyeát taät coù trong chai. Ngoaøi ra, do coù tính ñaøn hoài neân nuùt baàn coù theå chòu ñöôïc söï thay ñoåi nhieät ñoä vaø aùp suaát toát hôn caùc vaät lieäu khaùc.

(cid:219) Taùi cheá nuùt baàn

Ngoaøi caùc ñaëc tính treân thì tính chaát nheï vaø trô vôùi caùc chaát hoùa hoïc cuõng giuùp cho nuùt baàn trôû thaønh vaät lieäu ñoùng chai bia lyù töôûng. Nuùt baàn coù theå giöõ aåm vaø beàn trong nhieàu naêm maø khoâng bò hö hoûng.

Moãi naêm, ôû Uùc coù khoaûng 30 taán nuùt baàn ñöôïc thu hoài laïi töø nhaø haøng, khaùch saïn, quaày röôïu, quaùn bar, beänh vieän… vaø ñem ñi taùi cheá. Nuùt baàn seõ ñöôïc chuyeån ñeán nhaø maùy, nghieàn thaønh boät, taïo haït vaø sau ñoù laøm ñeäm ñoäng cô, boùng trong moân crike vaø khuùc coân caàu, thaûm an toaøn trong coâng nghieäp, saøn taøu…

1.1.2. Coâng ngheä cheá taïo nuùt baàn

1.1.2.1. Quy trình coâng ngheä

Trang 51

Baùo caùo moân coâng ngheä bao bì thöïc phaåm GV: Ñoáng Thò Anh Ñaøo

1.1.2.2. Giaûi thích quy trinh coâng ngheä

a. Phôi khoâ vaø phaân loaïi voû caây soài Sau khi thu hoaïch, voû caây ñöôïc phôi khoâ (nhaèm taêng ñoä beàn ñoàng thôøi ñaït ñoä aåm

ñoàng nhaát) vaø phaân loaïi tröôùc khi cheá bieán.

Theo phöông phaùp truyeàn thoáng, caùc taám vaùn goã soài seõ ñöôïc chaát thaønh ñoáng treân moät maûnh ñaát troáng, thoaùng trong khoaûng 6 thaùng. Nhöng hieän nay ngöôøi ta khoâng laøm nhö theá nöõa maø seõ chaát caùc taám goã trong saân nhaø maùy sao cho söï thoaùt nöôùc vaø thoaùt hôi laø toát nhaát nhaèm giaûm nguy cô nhieãm baån vi sinh vaät. Ngöôøi ta ghi chuù laïi xuaát xöù caùc taám goã ñeå vieäc quaûn lyù chaát löôïng goã ñöôïc deã daøng.

Sau khi phôi khoâ, caùc taám goã seõ ñöôïc phaân loaïi: nhöõng taám goã chaát löôïng cao seõ duøng laøm nuùt ñoùng chai röôïu, caùc taám goã moûng duøng laøm ñóa ñeäm, phaàn goã gaàn goác caây khoâng duøng laøm nuùt baàn, goã soài chaát löôïng thaáp seõ duøng ñeå saûn xuaát caùc saûn phaåm khaùc nhö taám caùch ñieän, laùt saøn.

Trang 52

Baùo caùo moân coâng ngheä bao bì thöïc phaåm GV: Ñoáng Thò Anh Ñaøo

a b

a. Phôi khoâ

b. Phaân loaïi

Hình 3.1: Quaù trình phôi khoâ vaø phaân loaïi

b. Naáu soâi vaø phaân loaïi Goã baàn ñöôïc naáu soâi trong nöôùc saïch ñeå loaïi boû caùc chaát raén höõu cô naèm trong caùc loã

hoång hay mao quaûn vaø laøm cho goã meàm deûo hôn.

Ngaøy xöa, caùc taám goã ñöôïc ñun soâi trong caùc boàn chöùa trong khoaûng 1 giôø, sau ñoù nhöõng taám goã naøo ñöôïc choïn ñeå laøm nuùt baàn seõ ñöôïc ñun soâi moät laàn nöõa tröôùc khi ñem ñi cheá bieán. Hieän nay, ngöôøi ta ñaõ caûi tieán quaù trình ñoù baèng caùch ñun soâi goã soài trong boàn chöùa kín baèng theùp, nöôùc seõ ñöôïc bôm tuaàn hoaøn vaøo boàn, qua moät bình loïc vaø thieát bò baøi khí roài quay trôû laïi boàn, toaøn boä nöôùc seõ ñöôïc loïc trong moãi 20 phuùt. Thieát bò baøi khí hoaït ñoäng baèng caùch lieân tuïc suïc khoâng khí vaøo doøng nöôùc laøm caùc hôïp chaát deã bay hôi nhö TCA (trichloroannisole) taùch ra khoûi nöôùc tröôùc khi nöôùc quay trôû laïi boàn.

Theo caùch môùi naøy, goã soài seõ ñöôïc ñun soâi trong caùc meû nhoû hôn, khoaûng 2 taán/meû, nöôùc ñöôïc tuaàn hoaøn vaø nhieät ñoä ñoàng ñeàu giuùp cho quaù trình taùch taïp chaát ñöôïc hieäu quaû hôn. Ñoàng thôøi, do nöôùc khoâng chöùa chlorine, laïi ñöôïc loïc vaø thöôøng xuyeân kieåm tra ñaûm baûo khoâng coù caùc hôïp chaát clorin höõu cô neân goã cuõng seõ ñaûm baûo an toaøn hôn cho ngöôøi söû duïng.

c

d

b

Sau khi naáu soâi, caùc taám goã soài seõ ñöôïc chaát ñoáng, ñeå raùo vaø laøm beàn trong moâi tröôøng thoaùng gioù ñaõ ñöôïc hieäu chænh ñoä aåm roài ñem ñi phaân loaïi theo ñoä daøy, ñoä xoáp vaø beà maët goã.

a

Hình 3.2: Quaù trình naáu soâi vaø phaân loaïi

a. Naáu soâi b. Trích ly lieân tuïc

Trang 53

Baùo caùo moân coâng ngheä bao bì thöïc phaåm GV: Ñoáng Thò Anh Ñaøo

c. Laøm beàn d. Phaân loaïi theo chaát löôïng

c. Taïo hình vaø phaân loaïi nuùt baàn Sau khi goã soài ñaõ ñaït ñöôïc ñoä aåm thích hôïp, chuùng seõ ñöôïc caét ra thaønh töøng maûnh roäng hôn chieàu daøi cuûa nuùt baàn moät ít sau ñoù ñem khoan ñeå taïo hình. Vieäc taïo hình nuùt baàn coù theå thöïc hieän baèng maùy hay baèng tay. Maùy coù theå cho coâng suaát lôùn hôn nhöng taïo hình baèng tay laïi cho chaát löôïng nuùt toát hôn vì ngöôøi thôï laønh ngheà coù theå choïn nhöõng vuøng goã thích hôïp ñeå taïo hình. Nuùt baàn sau ñoù seõ ñöôïc phaân loaïi baèng maùy döïa treân soá löôïng loã hoång, nhöõng khuyeát taät treân beà maët, nuùt caøng coù nhieàu loã hoång thì chaát löôïng caøng keùm.

a c

b d

Hình 3.3: Quaù trình caét taám vaø taïo hình nuùt baàn

a b

Hình 3.4: Quaù trình taïo hình nuùt baàn

Trang 54

a. Baèng tay

b. Baèng maùy

Baùo caùo moân coâng ngheä bao bì thöïc phaåm GV: Ñoáng Thò Anh Ñaøo

d. Ñaùnh boùng vaø röûa nuùt Ngöôøi ta duøng ñaù maøi ñeå ñaùnh boùng nuùt ñeán chieàu daøi caàn thieát vaø taïo beà maët nhaün hôn, sau ñoù röûa trong dung dòch hydrogen peroxide (H2O2) ñeå taåy vaø loaïi ñi nhöõng vi sinh vaät coù theå gaây hö hoûng nuùt. Ngay trong nöôùc röûa cuõng chöùa ozone ñeå laøm taêng khaû naêng tieät truøng. Moät caûi tieán môùi trong vieäc röûa nuùt laø phöông phaùp INOS II: bôm nöôùc saïch noùng vaøo vaø ra caùc loã hoång nhôø söï thay ñoåi aùp suaát, do ñoù coù theå röûa saïch hoaøn toaøn beân trong cuõng nhö beân ngoaøi nuùt. Sau khi röûa, nuùt seõ ñöôïc saáy khoâ trong loø nhieät hay baèng khoâng khí tieät truøng ñeå ñieàu chænh ñoä aåm ñeán ñoä aåm thích hôïp.

a b c

b. Röûa

a. Ñaùnh boùng

Hình 3.5: Quaù trình ñaùnh boùng vaø röûa nuùt c. Saáy khoâ

e. Hoaøn thieän nuùt

a b

c d

Hình 3.6: Quaù trình ñaùnh boùng vaø röûa nuùt

Trang 55

Baùo caùo moân coâng ngheä bao bì thöïc phaåm GV: Ñoáng Thò Anh Ñaøo

a. Phaân loaïi d. Ñoùng goùi

b. Laøm beàn c. Phuû saùp Sau khi saáy khoâ, nuùt baàn seõ ñöôïc phaân loaïi laàn nöõa – laàn naøy laø baèng tay – theo nhu caàu cuûa khaùch haøng, neáu caàn thieát coù theå ñöôïc in nhaõn hieäu hay logo cuûa nhaø phaân phoái hay saûn xuaát röôïu.

Moät lôùp moûng saùp paraphin vaø silicon hay nhöïa thoâng ñöôïc phuû beân ngoaøi nuùt baàn ñeå ñoùng nuùt vaøo chai ñöôïc deã daøng hôn. Cuoái cuøng, caùc nuùt baàn thaønh phaåm seõ ñöôïc bao goùi trong caùc tuùi polyethylene vôùi khí baûo quaûn laø sulfur dioxide.

1.2. Coâng ngheä roùt röôïu vaøo chai thuûy tinh

1.2.1. Quy trình coâng ngheä

Chai thuûy tinh Röûa Roùt saûn phaåm Ñoùng naép Daùn nhaõn Ñoùng keùt Thaønh phaåm

1.2.2. Giaûi thích quy trình coâng ngheä

Quy trình roùt röôïu vaøo chai thuûy tinh khoâng coù gas cuõng töông töï nhö quaù trình roùt bia vaøo chai thuûy tinh, chæ khaùc nhau ôû giai ñoaïn chieát roùt. Ñoái vôùi röôïu ta söû duïng nguyeân taéc roùt troïng löïc.

Trang 56

Baùo caùo moân coâng ngheä bao bì thöïc phaåm GV: Ñoáng Thò Anh Ñaøo

Hình 3.7: Vaän haønh roùt troïng löïc. Khi van A ñöôïc môû, chaát loûng trong thuøng roùt chaûy xuoáng döôùi taùc duïng cuûa coät nöôùc “H” vaøo trong chai. Khi söï caân baèng ñöôïc thieát laäp, chaát loûng seõ ngöøng chaûy bôûi vì aùp suaát trong chai thì cao hôn aùp suaát trong thuøng roùt.

4

π

=

V

pd μ l 128 Ñaây laø moät phöông trình ñaõ ñöôïc ñôn giaûn hoùa raát nhieàu, aùp duïng cho cheá ñoä chaûy maøng vôùi toác ñoä raát chaäm. Trong thöïc teá, doøng chaûy coù theå laø chaûy roái, vaø khi ñoù noù seõ tyû leä vôùi p . Tuy nhieân noù cuõng chöùng minh raèng, ñoái vôùi nhöõng chaát loûng nhôùt, ta caàn

Ñoä cheânh aùp, töø ñænh cuûa thuøng roùt ñeán loái thoaùt cuûa van roùt, taïo ra ñoäng löïc ñeå roùt vaøo chai. Toác ñoä chaûy theå tích (V) laø moät haøm cuûa quaù aùp ñöôïc cung caáp cho maët treân cuûa thuøng roùt (p), ñoä nhôùt cuûa chaát loûng ñöôïc roùt(μ), ñöôøng kính cuûa oáng roùt (d) vaø chieàu daøi cuûa oáng (l)

phaûi taêng ñöôøng kính oáng roùt hoaëc taêng p töø aùp suaát khí trôøi thaønh aùp suaát dö.

Quaù trình ñöôïc ñieàu khieån nhö theá naøo? Thaät ñôn giaûn ñeå döï tính caùch roùt vaøo moät bình chöùa – cuõng gioáng nhö vieäc ta ñaët chai döôùi moät caùi voøi vaø môû noù. Ñeå ñieàu khieån quaù trình, ñoái vôùi ví duï naøy, moät caùi chai seõ ñöôïc söû duïng, vaø noù cuõng ñuùng nhö vaäy ñoái vôùi hoäp bìa cöùng hoaëc lon; chai phaûi ñöôïc ñaët döôùi duïng cuï roùt vaø ñöôïc gaén chaët vôùi duïng cuï roùt tröôùc khi chaát loûng coù theå chaûy vaøo chai. Ñaàu tieân, ta phaûi bieát chaéc raèng coù chaát loûng trong thuøng roùt. Caùch ñôn giaûn nhaát ñeå bieát ñöôïc ñieàu naøy laø söû duïng moät caùi phao, coù khaû naêng môû vaø ñoùng doøng chaát loûng töø thuøng taøng tröõ chaát loûng ñeán thuøng roùt, ñeå ñaûm baûo söï oån ñònh.

Trang 57

Baùo caùo moân coâng ngheä bao bì thöïc phaåm GV: Ñoáng Thò Anh Ñaøo

Böôùc keá tieáp laø phaûi ñaûm baûo raèng chai phaûi ñöôïc gaén chaët vôùi duïng cuï roùt. Ñeå ñaït ñöôïc ñieàu naøy, chai phaûi ñöôïc ñaët döôùi moät oáng roùt ñöôïc noái vôùi thuøng roùt. Theo caùch ñôn giaûn nhaát, chai coù theå ñöôïc ñaët treân moät baøn ñaïp vaø ñöôïc nhaác leân ñeå daùn kín vôùi moät mieáng ñeäm ôû thuøng roùt. Roõ raøng, vieäc thieát keá coå chai cuõng nhö chaát löôïng cuûa chai phaûi ñuû khaû naêng ñeå taïo ra moät söï kín khít. Theâm vaøo ñoù, chai coøn phaûi ñaûm baûo raèng khoâng bò phaù vôõ döôùi taùc duïng cuûa taûi troïng ñeø xuoáng.

Khi chai ñöôïc gaén chaët vôùi thuøng roùt, vieäc roùt saûn phaåm coù theå baét ñaàu. Van trong oáng roùt phaûi môû ra, sau ñoù baét ñaàu roùt vaø tieáp tuïc cho ñeán khi van ñöôïc ñoùng laïi. Chai sau khi ñöôïc roùt ñaày, baøn ñaïp xuoáng ñöôïc haï xuoáng vaø ñöa chai ra khoûi duïng cuï roùt. Chai tieáp theo seõ tieáp tuïc ñöôïc ñöa vaøo. Töø ví duï ñôn giaûn naøy, ngöôøi ta xaây döïng caùc quaù trình roùt vôùi quy moâ lôùn hôn.

Haàu heát caùc maùy roùt chai ñeàu hoaït ñoäng xoay voøng nhö ñöôïc chæ ra trong hình 3.8

Hình 3.8: Maùy roùt chai ñieån hình. Caùc chai ñöôïc ñöa töø maùy röûa chai vaøo maùy roùt theo haøng moät, thöôøng ñöôïc giaûm töø nhieàu haøng thaønh moät haøng trong nhöõng maùy keát hôïp. Treân baêng taûi, chai ñi vaøo maùy roùt ñöôïc ñieàu khieån bôûi moät boä phaän chaën chai. Boä phaän naøy trong nhöõng ñieàu kieän hoaït ñoäng bình thöôøng seõ cho caùc chai ñi qua vaø vaøo maùy roùt. Khi nhöõng ngöôøi vaän haønh maùy muoán döøng maùy roùt, hoï seõ ñieàu khieån boä phaän chaën chai ngöøng ñöa chai vaøo duïng cuï roùt. Sau ñoù caùc chai ñi vaøo boä phaän phaân phoái, caùc chai ñöôïc ñaët caùch nhau moät khoaûng ñeå phuø hôïp vôùi böôùc cuûa boä phaän roùt.

Moãi chai sau khi ñi vaøo baøn ñaïp, thöôøng ñöôïc goïi laø moät “boä phaän naâng”, ñöôïc ñaët döôùi moät van roùt rieâng leû ôû thuøng roùt. Chai sau ñoù ñöôïc nhaác leân döôùi van roùt. Moãi van roùt öùng vôùi moät boä phaän hình chuoâng (centering bell) ñöôïc gaén kín vaøo chai. Boä phaän naøy coù moät mieáng bòt baèng cao su bao kín vôùi coå chai. Coå chai, ñoä cöùng cuûa cao su, tình

Trang 58

Baùo caùo moân coâng ngheä bao bì thöïc phaåm GV: Ñoáng Thò Anh Ñaøo

traïng kín khít cuûa cao su vaø aùp suaát ñoùng kín, taát caû ñeàu ñoùng moät vai troø quan troïng trong quaù trình laøm kín naøy. Caùc chai ñaåy boä phaän hình chuoâng vaøo ñuùng vò trí, ñeå noái vôùi van roùt. Phaûi caån thaän khoâng ñöôïc eùp maïnh chai trong suoát quaù trình naøy. Do ñoù, nhöõng maùy hieän ñaïi thöôøng söû duïng boä phaän naâng coå chai, ñònh vò vaøo ñuùng vò trí, hoaëc ít nhaát laø ñieàu khieån aùp löïc chính xaùc leân caùc boä phaän naâng chai ñöôïc vaän haønh baèng khí neùn.

Baây giôø chai ñöôïc ñaët vaøo ñuùng vò trí ñeå roùt. Saûn phaåm ñang ôû trong thuøng roùt vaø chai ñang ôû vò trí döôùi van roùt. Thieát keá cuûa moät maùy roùt thöôøng coù thuøng roùt vaø van roùt ñöôïc gaén vaøo noù. Van roùt ñöôïc môû vaø ñoùng bôûi moät ñoøn baåy töø nhöõng cam ñöôïc gaén vôùi cô caáu roùt tónh. Van bò kích thích khi thuøng roùt vaø ñoøn baåy ñi qua cam. Vò trí khoâng coù chai coù theå ñöôïc nhaän ra bôûi vì boä phaän hình chuoâng seõ khoâng ñöôïc nhaác leân. Nhö vaäy ta coù theå ñaûm baûo raèng van roùt khoâng bò kích thích – do ñoù seõ khoâng coù vieäc roùt vaøo nhöõng choã khoâng coù chai.

Moãi chai coù moät möùc roùt ñöôïc thieát keá saün khoâng chæ phuø hôïp vôùi quaù trình roùt maø coøn phaûi phuø hôïp vôùi söï giaõn nôû cuûa chaát loûng do nhieät ñoä cao vaø nhöõng ñieàu kieän laïnh ñoâng. Nhöõng cô cheá khaùc nhau coù theå ñöôïc söû duïng ñeå ngöng quaù trình roùt. Trong suoát quaù trình roùt khoâng khí beân trong chai ñöôïc ruùt leân tôùi maët treân cuûa thuøng roùt. Khi oáng khí bò bao phuû bôûi chaát loûng, quaù trình roùt seõ ngöøng laïi. Maùy roùt vaãn quay vaø ñi qua cam ñoùng van moät quaõng ngaén sau khi quaù trình roùt döøng laïi; ñieàu naøy cho pheùp chai ñöôïc thaùo ra khoûi maùy roùt. Moät ít saûn phaåm seõ chaûy nhoû gioït töø oáng khí. Vò trí cuûa oáng trong chai coù lieân quan ñeán chieàu cao roùt yeâu caàu.

II. COÂNG NGHEÄ CHEÁ TAÏO “TUÙI TRONG HOÄP” – ROÙT

RÖÔÏU VAØO “TUÙI TRONG HOÄP”

2.1. Coâng ngheä cheá taïo “tuùi trong hoäp”

2.1.1. Tuùi

Moät trong nhöõng nguyeân taéc cô baûn cuûa tuùi trong hoäp laø tính meàm deûo cuûa tuùi, vaø moät söï thay ñoåi lôùn coù theå ñöôïc thöïc hieän ñeå phuø hôïp vôùi söï söû duïng sau cuøng. Maøng phaûi dai, deûo vaø chòu ñöôïc söï ñaâm, söï maøi moøn vaø söï va chaïm. Neáu saûn phaåm caàn coù thôøi gian baûo quaûn laâu, moät lôùp vaät lieäu beân ngoaøi coù taùc duïng nhö haøng raøo ngaên caûn O2 neân ñöôïc söû duïng ñeå traùnh söï hö hoûng. Neáu saûn phaåm coù thôøi gian baûo quaûn ngaén, thì chi phí seõ laø yeáu toá quyeát ñònh trong vieäc löïa choïn nguyeân lieäu, vaø vì theá, nhöõng polyethylen reû tieàn thöôøng ñöôïc löïa choïn. Ñeå ñôn giaûn, phaàn naøy chæ ñeà caäp ñeán 3 daïng phoå bieán nhaát cuûa maøng ñöôïc söû duïng trong saûn xuaát tuùi trong hoäp.

2.1.1.1. Polyethylen

PE laø moät loaïi maøng ñöôïc söû duïng raát nhieàu trong coâng nghieäp bao bì. Ñieån hình,

Trang 59

Baùo caùo moân coâng ngheä bao bì thöïc phaåm GV: Ñoáng Thò Anh Ñaøo

ngöôøi ta söû duïng LLDPE/ LDPE nhö laø lôùp loùt beân trong tuùi. LLDPE laø polymer ñöôïc taïo ra töø caùc monomer butene hoaëc octene. Nhöõng maøng khaùc cuõng ñöôïc söû duïng bao goàm VLDPE hoaëc nhöõng maøng gheùp baèng caùch phuû kim loaïi. Ñoä daøy cuûa maøng cuõng laø moät quyeát ñònh quan troïng. Baûng 3.1 coù theå ñöôïc söû duïng nhö laø moät söï höôùng daãn.

Baûng 3.1: Ñoä daøy maøng trong tuùi trong hoäp

Theå tích tuùi (l) Ñoä daøy lôùp PE beân trong (μm )

50 75 100 1 – 10 10 – 20 ≥ 20

2.1.1.2. Maøng gheùp

Moät lôùp daùt moûng bao goàm 2 hoaëc nhieàu chaát ñöôïc keát hôïp vôùi nhau. Nhieät hoaëc chaát

dính coù theå ñöôïc söû duïng ñeå daùn caùc lôùp laïi vôùi nhau.

Nhieàu lôùp daùt moûng ñöôïc söû duïng trong tuùi trong hoäp: − Lôùp daùt moûng baèng nylon/LDPE gheùp vôùi copolymer PVC/PVDC. Lôùp naøy ñöôïc

phuû beân trong moät hoäp baèng sôïi thuûy tinh.

− Lôùp daùt moûng goàm copolymer EVA gheùp vôùi PET – LDPE, trong ñoù PET ñöôïc

phuû kim loaïi.

− Phoå bieán nhaát laø daïng polyester 3 lôùp ñöôïc phuû kim loaïi, thaønh phaàn cuûa noù ñöôïc

moâ taû trong hình 3.9.

Lôùp trung taâm: Polyester ñöôïc phuû kim loaïi

Lôùp ngoaøi cuøng: Polyethylen Lôùp haøn daùn: Polyethylen Hình 3.9: Maët caét ngang cuûa maøng polyester 3 lôùp phuû kim loaïi ñöôïc söû duïng phoå bieán trong bao bì tuùi trong hoäp.

Ñoä daøy cuûa caùc lôùp nhö sau: − Polyester: 12μm − Lôùp polyethylen ngoaøi cuøng: 32μm − Lôùp haøn daùn polyethylen trong cuøng: 38μm Lôùp maøng gheùp ñöôïc phuû kim loaïi cung caáp moät raøo chaén toát hôn ñoái vôùi O2, ñaëc bieät

trong saûn phaåm coù ñoä aåm cao.

2.1.1.3. Maøng ñoàng eùp

Maøng naøy coù theå coù 5 lôùp hoaëc nhieàu hôn. Beà daøy toång khoaûng 80μm cho nhöõng tuùi nhoû. Lôùp baûo veä laø moät co-polymer, EVOH, ñöôïc keïp giöõa hai lôùp PE ñeå taïo ra caáu truùc dai vaø deûo. Trong daïng 3 lôùp (hình 3.10), caùc lôùp seõ taùch moät caùch deã daøng, vì theá chaát

Trang 60

Baùo caùo moân coâng ngheä bao bì thöïc phaåm GV: Ñoáng Thò Anh Ñaøo

Lôùp ngoaøi cuøng: Polyethylen

Lôùp trung taâm: EVOH

dính hoaëc nhöõng lôùp lieân keát ñöôïc theâm vaøo ñeå taïo maøng. Lôùp haøn daùn: Polyethylen

Hình 3.10: Maët caét ngang cuûa moät maøng ñoàng eùp

Maøng ñoàng eùp EVOH laøm taêng tính deûo vaø ñöôïc nhaän thaáy laø ít gaây oâ nhieãm moâi

tröôøng hôn so vôùi nhöõng tuùi ñöôïc phuû kim loaïi.

Ñoä beàn cuûa tuùi laø quan troïng nhaát vaø noù phaûi coøn nguyeân veïn trong suoát quaù trình phaân phoái vaø taøng tröõ sau naøy. Trong nhöõng ñieàu kieän bình thöôøng, bao bì phaûi chòu 2 daïng aùp löïc: va chaïm thuûy löïc (thoâng thöôøng gaây ra bôûi söï taêng toác/ giaûm toác baát ngôø cuûa bao goùi) vaø söï uoán. Trong suoát quaù trình vaän chuyeån, tuùi phaûi chòu söï dao ñoäng ñöôïc truyeàn tôùi röôïu vang thoâng qua nhöõng vaät lieäu uoán cong. Bôûi vì taát caû nhöõng vaät lieäu deûo luoân phaûi hoaït ñoäng meät moûi, cho neân daàn daàn xuaát hieän moät caùi loã vaø tuùi bò hoûng. Nhöõng phöông phaùp khaéc phuïc vaán ñeà naøy bao goàm vieäc söû duïng nhöõng polymer coù ñoä beàn uoán cao, caûi tieán chaát dính giöõa nhöõng lôùp maøng vaø do ñoù laøm taêng ñoä beàn lieân keát giöõa nhöõng maøng ñöôïc daùt moûng, ñaûm baûo raèng theå tích tuùi vaø hoäp thì saùt nhau vaø cuoái cuøng söû duïng moät tuùi beân trong laøm giaûm taùc ñoäng.

Oxy thaám vaøo tuùi trong hoäp theo 3 caùch: − Qua lôùp maøng cuûa tuùi. − Qua voøi. − Qua loã hoång vaø keõ hôû giöõa voøi vaø mieáng ñeäm cuûa noù. Moät vaán ñeà lieân quan tôùi vieäc ñoùng goùi röôïu vang vaøo bao bì tuùi trong hoäp laø vieäc giaûm thôøi gian baûo quaûn so vôùi bao bì thuûy tinh truyeàn thoáng. Vaøo nhöõng naêm 70 ôû UÙc, vieäc maát ñaùng keå löôïng SO2 töï do keøm theo söï xuaát hieän cuûa nhöõng muøi bò oxy hoùa ñaõ ñöôïc quan saùt chæ 3 thaùng sau khi ñoå vaøo nhöõng bao bì tuùi trong hoäp. Thôøi gian baûo quaûn toái thieåu ñöôïc yeâu caàu laø 6 thaùng. Ngöôøi ta khoâng chaéc chaén laø coù hay khoâng vieäc giaûm thôøi gian baûo quaûn laø do söï thaám cuûa O2 vaøo röôïu vang hoaëc söï thaám cuûa SO2 ra khoûi röôïu vang. Trong moät baøi nghieân cöùu, David ñaõ chæ ra raèng toác ñoä haáp thu O2 bôûi röôïu (4.5L beân trong moät bao bì treân dieän tích beà maët 0.25m2) coù theå cao khoaûng 0.17ppm/ ngaøy vaø raèng nhöõng caùi van ñaõ ñoùng goùp 33 – 52% löôïng naøy. Trong nhöõng ñieàu kieän “khoâ”, O2 xuyeân qua van baèng 2 cô cheá: thaám thaät söï qua vaät lieäu van, vaø söï khueách taùn xuyeân qua nhöõng choã hôû cuûa beà maët bít kín. Söï suy xeùt veà maët lyù thuyeát ñaõ chöùng minh raèng: vieäc maát SO2 töø röôïu bôûi söï thaám laø khoâng ñaùng keå.

Töø söï nghieân cöùu naøy, nhöõng söï caûi tieán ñaùng keå ñaõ ñöôïc laøm ñoái vôùi nhöõng ñaëc tính

choáng thaám O2 cuûa tuùi vaø ñaëc bieät laø ñoái vôùi thieát keá cuûa voøi.

Moät söï ñoåi môùi, moät thieát keá ñöôïc caáp baèng saùng cheá (ñöôïc goïi laø Wrightseal), ñaõ

Trang 61

Baùo caùo moân coâng ngheä bao bì thöïc phaåm GV: Ñoáng Thò Anh Ñaøo

keát hôïp vôùi moät maøng membrane coù khaû naêng haøn kín do nhieät. Maøng membrane naøy ñöôïc daùn moät phaàn vôùi mieáng ñeäm trong suoát quaù trình saûn xuaát tuùi. Sau khi ñoå ñaày nhöng tröôùc khi loàng vaøo voøi, maøng membrane naøy ñöôïc daùn hoaøn toaøn vôùi mieáng ñeäm vaø do ñoù loái vaøo cuûa khí bò giaûm ñi raát nhieàu. Vieäc löïa choïn caån thaän vaät lieäu maøng ñaûm baûo raèng tuùi khoâng gaén chaët vôùi maøng membrane, maëc duø boä phaän haøn kín baèng nhieät thì lieân keát vôùi vaät lieäu tuùi trong suoát quaù trình ñoùng kín. Do ñoù, tuùi ñöôïc ñoùng kín hoaøn toaøn vaø ñoäc laäp vôùi nuùt cho ñeán khi maøng membrane ñöôïc ñuïc loã khi ngöôøi tieâu duøng laàn ñaàu tieân môû bao bì.

Moät löôïng ñaùng keå cuûa O2 di chuyeån xuyeân qua voøi trong traïng thaùi khoâ do khe hôû cuûa voøi vaø mieáng ñeäm. Ñoái vôùi moät bao bì tieâu chuaån 3 L vôùi nylon – LLDPE daùt moûng ñöôïc phuû ngoaøi baèng PVC/ PVdC vaø duøng voøi nhaán, 73% O2 xaâm nhaäp vaøo bao bì seõ xuyeân qua tuùi vaø 27% xuyeân qua voøi.

2.1.2. Hoäp

(cid:153) Taïo hoäp

Hoäp laø phaàn khoâng theå thieáu cuûa tuùi trong hoäp. Chöùc naêng ban ñaàu cuûa hoäp laø ñeå baûo veä tuùi khoûi nguy hieåm gaây ra bôûi söï va chaïm trong suoát quaù trình vaän chuyeån töø nôi saûn xuaát ñeán nôi tieâu thuï. Hoäp coøn ñöôïc söû duïng nhö laø moät coâng cuï tieáp thò, laø daáu hieäu ñeå nhaän bieát vaø phaân bieät caùc saûn phaåm vôùi nhau. Hoäp ñöôïc taïo ra töø 3 lôùp giaáy, lôùp trung taâm thì coù nhöõng gôïn soùng ñeå taêng ñoä beàn. Neáu giaáy ñöôïc laøm töø goã coøn môùi nguyeân thì goïi laø Kraft vaø neáu noù chöùa moät löôïng taùi cheá thì goïi laø Test. Kích thöôùc gôïn soùng taêng töø A ñeán E, vaø coù theå laøm taêng ñoä beàn baèng caùch söû duïng hoäp 2 thaønh, ví duï nhöõng hoäp vôùi 2 lôùp gôïn soùng.

Khi löïa choïn moät hoäp, moái quan taâm ñaàu tieân laø ñoä beàn cuûa noù. Ñaëc tính cuûa hoäp söû duïng cho bao bì tuùi trong hoäp thì khaùc so vôùi nhöõng loaïi hoäp khaùc. Bao bì tuùi trong hoäp ñoøi hoûi hoäp cöùng, khoâng thay ñoåi hình daïng. Gôïn soùng theo chieàu thaúng ñöùng thì taïo ra ñoä beàn nhöng chaát loûng eùp hoäp ra ngoaøi theo 3 chieàu vaø hoäp vôùi tính chaát ñaúng höôùng thì caàn coù nhöõng söï trôï giuùp khaùc. Ñieàu naøy thöôøng thaáy ôû daïng hoäp thaáp beø beø hoaëc hoäp coù caáu taïo ñaøn hoài. Nhöõng hoäp 2 thaønh vôùi gôïn soùng B hoaëc C laø caàn thieát khi caàn chöùa moät theå tích lôùn hôn 5 lít.

Hoäp chòu aûnh höôûng baát lôïi bôûi ñoä aåm vaø khu vöïc roùt thì thöôøng coù ñoä aåm cao, do ñoù,

phaûi thaät caån thaän ñeå traùnh söï aåm öôùt.

Ngöôøi ta thöôøng yeâu caàu caét giaûm chi phí cho bao bì vaø thöôøng laø giaûm chi phí cho saûn xuaát hoäp. Lôùp giaáy ngoaøi cuøng thì duøng ñeå in vaø lôùp gôïn soùng duøng ñeå taêng ñoä beàn, ngöôøi ta thöôøng nghó raèng, vieäc laøm giaûm lôùp Kraft ñaét tieàn thaønh moät lôùp Test cuøng khoái löôïng thì seõ khoâng coù haïi. Nhöng thöïc ra thì noù seõ gaây ra nhöõng haäu quaû nhö:

(cid:153) In hoäp

− Ñoä cöùng vaø ñoä beàn cuûa hoäp seõ giaûm, taêng söï roø ræ. − Giaáy Test thì nhieàu ma saùt hôn giaáy Kraft, vì theá cuõng laøm taêng khaû naêng roø ræ.

Trang 62

Baùo caùo moân coâng ngheä bao bì thöïc phaåm GV: Ñoáng Thò Anh Ñaøo

(cid:153) Xeáp tuùi vaøo hoäp

Nhöõng hoäp ñi vaøo thò tröôøng thöïc phaåm thì thöôøng ñôn giaûn, vôùi moät daáu hieäu nhaän bieát hoaëc logo. Theâm vaøo ñoù, chuùng seõ coù nhöõng söï chæ daãn chính xaùc, moâ taû phöông phaùp söû duïng ñeå roùt saûn phaåm maø khoâng gaëp phaûi nhöõng vaán ñeà raéc roái. Moät boä nhöõng söï chæ daãn seõ bao goàm chöõ chöõ vaø caùc hình minh hoïa, töøng böôùc moät.

Chu vi cuûa tuùi thì neân lôùn hôn 10mm so vôùi chu vi beân trong cuûa hoäp vaø, töông töï nhö theá, chieàu daøi tuùi thì neân lôùn hôn 10mm so vôùi chieàu cao beân trong cuûa hoäp nhaân vôùi beà daøy cuûa hoäp. Neáu khoâng, tuùi seõ coù khaû naêng bò hö hoûng trong quaù trình di chuyeån neáu noù quaù nhoû hoaëc theå tích hoäp phaûi taêng ñeå thích hôïp vôùi tuùi quaù côõ.

Khaû naêng cho tuùi vaøo hoäp ñeàu phaûi ñöôïc tính toaùn, hôn nöõa, voøi vaø ñeäm seõ chieám moät vaøi vò trí. Do ñoù, theo höôùng daãn, 0.5 – 0.8 lít theå tích neân ñöôïc theâm vaøo khoaûng troáng taïi ñænh cuûa hoäp. Vieäc thieát keá hoäp cuõng neân bao goàm caû duïng cuï roùt vaø tuùi. Moät ñieåm quan troïng: tuùi neân coù hình chöõ nhaät ñeå deã daøng cho vaøo trong hoäp.

2.2. Coâng ngheä roùt röôïu vaøo tuùi trong hoäp Khi tính ñeán vieäc mua moät duïng cuï roùt môùi cho tuùi trong hoäp, nhieàu thoâng soá phaûi ñöôïc tính ñeán. Vieäc ñoùng goùi thì ñöôïc ñònh löôïng bôûi theå tích hay khoái löôïng, voâ truøng hay khoâng voâ truøng, baùn töï ñoäng hay hoaøn toaøn töï ñoäng, moät voøi hay hai voøi?

(cid:153) Chi phí Ñieàu maø caùc nhaø saûn xuaát quan taâm nhaát laø chi phí. Ñieàu naøy tuøy thuoäc vaøo nhieàu yeáu toá, bao goàm: toác ñoä ñoå ñaày, möùc ñoä cung caáp, chi phí thieát bò vaø chi phí tuùi. Nhöõng duïng cuï roùt coù nhieàu daïng khau vaø coù giaù töø moät vaøi ngaøn pound ñeán haøng traêm ngaøn pound.

Moät coâng ty caàn roùt 1500 lít/h coù theå ñaït ñöôïc toác ñoä ñoùng goùi 3 – 4 tuùi 10lít trong moät phuùt treân moät duïng cuï 2 voøi, baùn töï ñoäng. Moät duïng cuï roùt 1 voøi coù theå chæ ñoå ñöôïc 2 ñeán 3 tuùi trong 1 phuùt, vaø moät duïng cuï 2 voøi töï ñoäng hoaøn toaøn coù theå ñoå ñaày 10 tuùi trong cuøng moät khoaûng thôøi gian. Kích thöôùc cuûa duïng cuï roùt coù theå ñöôïc tính ñeán.

2.2.1. Thieát bò roùt

Vaøo ñaàu nhöõng naêm 80, Colored ñaõ phaùt trieån moät van roùt cho vieäc laøm ñaày tuùi maøng membrane keùp thoâng qua maøng membrane ñöôïc ñoùng kín moät phaàn. Khi hoaøn thaønh vieäc ñoå ñaày, loã hoång ñöôïc ñoùng kín. Do ñoù saûn phaåm seõ khoâng coù söï tieáp xuùc vôùi khoâng khí ôû baát kyø moät giai ñoaïn naøo, tuùi ñaõ tieät truøng ñöôïc daùn kín tröôùc vaø sau khi laáp ñaày vaø gaàn nhö khoâng coù khoâng khí ñi vaøo noù, keùo daøi thôøi gian baûo quaûn cuûa nhöõng saûn phaåm nhaïy caûm vôùi O2. Daây chuyeàn saûn xuaát vaø duïng cuï roùt ñöôïc tieät truøng, taïo ra moät heä thoáng voâ truøng gaàn nhö hoaøn haûo. Theâm vaøo ñoù, vieäc söû duïng hôi nöôùc trong suoát quaù trình roùt thì raát coù lôïi cho chaát löôïng saûn phaåm vaø laøm giaûm chi phí vaän haønh trong moät thôøi gian daøi.

Trang 63

Baùo caùo moân coâng ngheä bao bì thöïc phaåm GV: Ñoáng Thò Anh Ñaøo

Hình 3.11: Duïng cuï roùt 1 voøi baùn töï ñoäng

Hình 3.12 : Duïng cuï roùt 2 voøi baùn töï ñoäng

Hình 3.13 : Duïng cuï roùt 1 voøi töï ñoäng hoaøn toaøn

Trang 64

Baùo caùo moân coâng ngheä bao bì thöïc phaåm GV: Ñoáng Thò Anh Ñaøo

Hình 3.14 : Duïng cuï roùt 2 voøi töï ñoäng hoaøn toaøn

(cid:153) Löôïng khoâng khí Löôïng khoâng khí coù trong bao bì tuùi trong hoäp thì thöôøng khoâng ñöôïc chuù yù. Vai troø cuûa noù ñoái vôùi coâng nghieäp roùt röôïu laø cöïc kyø quan troïng. Duïng cuï roùt coù theå roùt moät tuùi trong 2 ngaøy, tröïc tieáp vaøo hoäp hoaëc treân moät baêng taûi. Phöông phaùp roùt trong hoäp phaàn lôùn ñöôïc söû duïng khi khoâng ñuû theå tích cho vieäc vaän haønh töï ñoäng.

2.2.2. Voøi

Nhieàu loaïi voøi ñaõ ñöôïc phaùt trieån trong coâng nghieäp tuùi trong hoäp: “Voøi Fattori”: ñöôïc môû vaø ñoùng khi moät “nuùt baám” ôû phaàn beân döôùi cuûa maët ngoaøi ñöôïc baåy leân, boùp meùo hình daïng vaø cho pheùp chaát loûng ñi qua loã hoång trong caùi bòt ñöôïc ñuùc. Thieát keá naøy khoâng phoå bieán bôûi vì noù gaây ra nhieàu söï roø ræ nhöng noù coù tính kinh teá hôn so vôùi nhöõng caùi khaùc.

Voøi nhaán: ñöôïc phaùt trieån bôûi Waddington & Duval (W & D) vaøo ñaàu nhöõng naêm 80 ñaõ trôû thaønh moät tieâu chuaån coâng nghieäp. Khi môû, ta nhaán nuùt baám, van beân trong seõ ñöôïc môû ra vaø chaát loûng chaûy tröïc tieáp vaøo ly.

Hình 3.15: Voøi nhaán “Voøi Vitop”: vieäc phaân phoái ñöôïc thöïc hieän baèng caùch keùo caùi “caùnh” ñöôïc gaén vôùi

van beân trong.

Trang 65

Baùo caùo moân coâng ngheä bao bì thöïc phaåm GV: Ñoáng Thò Anh Ñaøo

Hình 3.16: Voøi Vitop

Voøi nuùt. Voøi xoay: ñoù laø nhöõng caùi voøi 2 maûnh gaén beân trong moät caùi khaùc vaø phuï thuoäc vaøo ñoä kín ñeå ngaên caûn söï roø ræ. Moät vaán ñeà ñoái vôùi nhöõng caùi voøi naøy laø 2 caùi oáng (barrel) phaûi hoaøn toaøn ñoàng taâm vaø phaûi töông ñoái deã xoay, trong khi ñöôïc gaén vôùi moät caùi tuùi deûo beân trong. Ngoaøi ra, chuùng ñoøi hoûi ít nhaát 3 tay ñeå vaän haønh chuùng thaønh coâng: moät tay ñeå giöõ ly, moät tay ñeå giöõ hoäp vaø tay thöù 3 ñeå vaën voøi!

Vinitap.

Hình 3.17: Voøi Vinitap

Trang 66

TAØI LIEÄU THAM KHAÛO

[1] Buøi Aùi, Coâng ngheä leân men öùng duïng trong coâng nghieäp thöïc phaåm, NXB Ñaïi hoïc

Baùo caùo moân coâng ngheä bao bì thöïc phaåm GV: Ñoáng Thò Anh Ñaøo

Quoác gia Thaønh phoá Hoà Chí Minh,2003

[2] Ñoáng Thò Anh Ñaøo, Kyõ thuaät bao bì thöïc phaåm, NXB Ñaïi hoïc Quoác gia Thaønh phoá

Hoà Chí Minh, 2005

[3] Nguyeãn Ñình Hoøa, Coâng ngheä saûn xuaát malt – bia,

[4] Gordon L. Robert Son, Food packaging principle and Practice, Marcel Dekker, Inc,

1997.

[5] Geoff A. Giles, Handbook of Beverage Packaging, Seffield Academic Press,

England, 1999.

[6] Caùc trang web :

www.interbev.co.th/AInnofill.gif

www.canseamers.com/images/fig2a.gif

www.lingermachine.com/pic/99.jpg

www.crownseal.co.th/our-products/index-files

http://www.corkfacts.com/nchoice.htm

http://www.corkfacts.com/barkbotl.htm

Trang 67