Báo cáo khoa học
ảnh hưởng của phân chế biến từ rác thải hữu cơ sinh
hoạt đến sinh trưởng phát triển và năng suất cà chua
Đông-Xuân 2004-2005
¶nh h−ëng cña ph©n chÕ biÕn tõ r¸c th¶i h÷u c¬ sinh ho¹t ®Õn
sinh tr−ëng ph¸t triÓn vµ n¨ng suÊt cµ chua
§«ng-Xu©n 2004-2005
Effect of compost processed from organic municipal waste on growth and
productivity of tomato in 2004-2005 spring-winter season
§µo Ch©u Thu1, Nghiªm ThÞ BÝch Hµ1, NguyÔn Ých T©n2, TrÇn ThÞ Thiªm!,
Ph¹m V¨n TuÊn1, TrÞnh ThÞ Mai Dung31
Summary
The organic fertilizer composted from household organic waste was used as basal fertilizer
for tomato in the Dang Xa commune in 2004-2005 winter season. It has been found that with 25
tons/ha as basal fertilizing of the compost, the growth of the tomato plants was better in comparison
with the other treatments. The tomato yield was higher by 3,5 MT per hecta and the economic effect
was calculated 5.247.450 ®/ha-higher than the trial with animal manure. Therefore, we suggest that
the compost be used as basal fertilizer instead of animal manure
Keywords: Tomato (Lycopersicon esculentum Mill), compost, growth, productivity.
1. §Æt vÊn ®Ò
ë ViÖt Nam, c©y cµ chua (Lycopersicon esculentum Mill) ®−îc trång quanh n¨m. DiÖn tÝch
trång cµ chua ngµy cµng më réng v× gi¸ trÞ dinh d−ìng vµ hiÖu qu¶ kinh tÕ cña c©y cµ chua cao so
víi nhiÒu c©y trång kh¸c. Kinh nghiÖm s¶n xuÊt chØ r»ng ®Ó cã n¨ng suÊt vµ chÊt l−îng tèt, c©y cµ
chua cÇn ®−îc bãn kÕt hîp c©n ®èi gi÷a ph©n chuång vµ ph©n ho¸ häc, nh−ng l−îng ph©n chuång
cung cÊp cho s¶n xuÊt rau míi chØ ®¸p øng ®−îc mét nöa nhu cÇu cña c©y rau nãi chung vµ c©y cµ
chua nãi riªng (Nghiªm ThÞ BÝch Hµ & cs, 1999). Trong khi ®ã, nguån r¸c th¶i h÷u c¬ do con ng−êi
th¶i ra, cã nguy c¬ g©y h¹i ®Õn m«i tr−êng sèng nÕu kh«ng ®−îc xö lý, cã thÓ tËn dông ®Ó chÕ ra
nguån ph©n bãn. T¹i c¸c n−íc nh− ý, §øc, NhËt, Trung Quèc, Th¸i Lan… ®· sö dông cã hiÖu qu¶
nguån r¸c th¶i h÷u c¬ sinh ho¹t ®Ó chÕ biÕn b»ng c«ng nghÖ sinh häc thµnh c¸c lo¹i ph©n h÷u c¬
bãn cho c¸c lo¹i c©y trång hoÆc lµm gi¸ thÓ trång c©y −¬m, c©y con….”NÒn kinh tÕ r¸c th¶i” nµy ®·
gãp phÇn t¨ng l−îng ph©n h÷u c¬ cho s¶n xuÊt ®ång thêi lµm s¹ch m«i tr−êng sèng cña céng ®ång.
ë ViÖt Nam, ViÖn Khoa häc Kü thuËt N«ng nghiÖp, nhµ m¸y s¶n xuÊt ph©n h÷u c¬ tõ r¸c th¶i thµnh
phè Hµ Néi t¹i CÇu DiÔn vµ mét sè c¬ së s¶n xuÊt ë Thanh Ho¸, Th¸i B×nh…®· tiÕn hµnh thùc
nghiÖm, thö nghiÖm vµ ®Ò xuÊt qui tr×nh s¶n xuÊt ph©n h÷u c¬ tõ r¸c th¶i h÷u c¬ vµ phÕ th¶i n«ng
nghiÖp. Tuy nhiªn, nh÷ng nghiªn cøu cô thÓ vÒ ¶nh h−ëng cña ph©n chÕ biÕn tõ r¸c th¶i h÷u c¬ sinh
ho¹t bãn cho c©y trång nãi chung vµ cho rau nãi riªng cÇn ®−îc tiÕp tôc, ®Ó kh¼ng ®Þnh lîi Ých cña
lo¹i ph©n nµy. Bµi b¸o gãp phÇn cung cÊp nguån th«ng tin khoa häc, lµm c¬ së cho viÖc tËn dông
nguån r¸c th¶i h÷u c¬ sinh ho¹t t¹i gia ®×nh, cung cÊp ph©n bãn t¹i chç cho khu vùc s¶n xuÊt rau an
toµn.
2. VËt liÖu vµ ph−¬ng ph¸p nghiªn cøu
1 Trung t©m ph¸t triÓn N«ng nghiÖp bÒn v÷ng
2 Khoa §Êt vµ M«i tr−êng
3 Khoa N«ng häc
175
2.1. VËt liÖu nghiªn cøu
- Gièng tham gia thùc nghiÖm: Gièng cµ chua lai F1 Red Champion nhËp néi cña Mü
-Thµnh phÇn ho¸ häc ®Êt t¹i §Æng X¸: pHKCl=6,6; OM% =1,45; N%=0,12; P2O5%=0,19;
K2O%=1,8; NTP =5,6 mg/100g; P2O5=16,30 mg/100g; K2O =4,76 mg/100g.
-Thµnh phÇn hãa häc cña ph©n chÕ biÕn tõ r¸c th¶i h÷u c¬ sinh ho¹t: §¹m tæng sè = 0,37%;
P2O5 TS = 0,95%; K2OTS = 1,8%; P2O5 DT = 518 mg/100g; K2OT§ = 16,5 mg/100g.
- Thµnh phÇn ho¸ häc ph©n h÷u c¬ vi sinh: §¹m tæng sè = 0,98%; P2O5 TS = 0,35%; K2OTS =
1,44%; P2O5 DT = 132,0 mg/100g; K2OT§ = 28,5 mg/100g.
- Thµnh phÇn ho¸ häc ph©n chuång: N = 0,80%; P2O5 TS = 0,41%; K2OTS = 0,26%
- C¸c c«ng thøc tham gia thùc nghiÖm:
CT1 (§C): 120 N + 90 P2O5 +140 K2O ( T¹ Thu Cóc vµ céng sù, 2000)
CT2: §C + 25 T/ha ph©n chuång
CT3 : §C + 25 T/ha ph©n h÷u c¬ sinh häc chÕ biÕn tõ r¸c th¶i sinh ho¹t (ph©n HCSH)
CT4 : §C + 8,33 T/ha ph©n h÷u c¬ vi sinh (chÕ biÕn tõ r¸c th¶i sinh ho¹t + chÕ
phÈm vi sinh vËt sau ñ - HCVS).
- Thêi gian tiÕn hµnh: trång c©y con vµo 5/10/2004 t¹i th«n Hoµng Long, x· §Æng X¸, huyÖn
Gia L©m, thµnh phè Hµ Néi.
2.2. Ph−¬ng ph¸p nghiªn cøu
- Thùc nghiÖm ®−îc bè trÝ theo khèi ngÉu nhiªn hoµn chØnh, 3 lÇn nh¾c l¹i, diÖn tÝch mçi « thùc
nghiÖm lµ 30 m2
- Kho¶ng c¸ch trång : 60-65x30-35cm/1 c©y-2 hµng.
- ChØ tiªu theo dâi: TiÕn hµnh theo dâi c¸c chØ tiªu sinh tr−ëng ph¸t triÓn ®èi víi c©y cµ chua
nh−: §éng th¸i t¨ng tr−ëng chiÒu cao c©y (cm) vµ sè l¸ th©n chÝnh (7 ngµy/lÇn), ngµy xuÊt hiÖn
chïm hoa ®Çu tiªn, sè chïm hoa/c©y, sè hoa trung b×nh/c©y, tû lÖ ®Ëu qu¶ (%), sè qu¶ thu ®−îc trªn
c©y, khèi l−îng trung b×nh qu¶/c©y, n¨ng suÊt qu¶/c©y, n¨ng suÊt lý thuyÕt vµ n¨ng suÊt thùc thu
(T/ha). Theo dâi tÝnh chèng chÞu s©u bÖnh cña c©y cµ chua trªn c¸c c«ng thøc kh¸c nhau.
- Sè liÖu thùc nghiÖm ®−îc xö lý thèng kª sinh häc theo ch−¬ng tt×nh IRRISTAR
3. KÕt qu¶ nghiªn cøu vµ th¶o luËn
3.1.nh h−ëng cña ph©n chÕ biÕn tõ r¸c th¶i h÷u c¬ sinh ho¹t ®Õn ®éng th¸i t¨ng tr−ëng
chiÒu cao c©y (cm) vµ sè l¸
B¶ng 1. §éng th¸i t¨ng tr−ëng chiÒu cao c©y vµ sè l¸
Ngµy theo dâi
ChØ tiªu 19/10 26/10 2/11 9/11 16/11 23/11 30/11 7/12
ChiÒu cao c©y (cm)
CT1 (§C) 13,78 27,32 47,50 80,30 99,50 114,34 129,60 131,90
CT215,81 32,73 52,32 83,70 100,62 118,50 134,30 140,10
CT313,66 27,90 48,43 80,60 101,10 115,90 131,30 136,60
CT415,24 29,90 49,80 84,10 103,1 122,30 137,90 145,10
Sè l¸
CT! §C) 4 6 10 13 16 18 19 20
CT24 6 10 14 16 18 20 22
CT34 6 10 13 16 18 20 21
CT44 6 10 14 16 19 21 22
Gièng cµ chua lai F1 Red Champion nhËp néi cña Mü cã chiÒu cao c©y biÕn thiªn tõ 131,9 ®Õn
145,1 cm vµ sè l¸ tõ 20 ®Õn 22 l¸, thuéc lo¹i h×nh sinh tr−ëng v« h¹n (T¹ Thu Cóc vµ céng sù,
2000). §éng th¸i t¨ng tr−ëng vÒ chiÒu cao c©y vµ sè l¸ ë c¸c c«ng thøc bãn ph©n kh¸c nhau ®Òu
176
t¨ng dÇn theo thêi gian sinh tr−ëng, song nhÞp ®é t¨ng tr−ëng cña c©y qua mçi giai ®o¹n sinh tr−ëng
lµ kh¸c nhau. Møc ®é t¨ng tr−ëng chiÒu cao c©y vµ sè l¸ cuèi cïng cao nhÊt ë c«ng thøc bãn ph©n
HCVS (145,1 cm; 22l¸). Bëi v×, trong chÕ phÈm ph©n HCVS chøa 7 chñng vi sinh vËt sèng cã ho¹t
lùc cao ®· ®−îc tuyÓn chän tõ Bé m«n N«ng ho¸ vi sinh-Tr−êng §HNNI, th«ng qua c¸c ho¹t ®éng
cña c¸c vi sinh vËt t¹o ra c¸c chÊt dinh d−ìng cho ®Êt vµ c©y trång nãi riªng vµ c©y cµ chua nãi riªng
lµm cho c©y sinh tr−ëng ph¸t triÓn tèt h¬n (Lª V¨n TrÝ, 2002). ChØ tiªu nµy thÊp nhÊt ë c«ng thøc
chØ sö dông ph©n ho¸ häc (chiÒu cao c©y: 131,9 cm; sè l¸: 20 l¸).
3.2. nh h−ëng cña ph©n ph©n chÕ biÕn tõ r¸c th¶i h÷u c¬ sinh ho¹t ®Õn thêi gian vµ tû lÖ xuÊt
hiÖn chïm hoa ®Çu
B¶ng 2. Thêi gian ra hoa vµ tû lÖ xuÊt hiÖn chïm hoa ®Çu tiªn
C«ng thøc
Ngµy xuÊt hiÖn
chïm hoa ®Çu tiªn
(≥ 50%)
Tû lÖ xuÊt hiÖn chïm
hoa ®Çu tiªn sau 33
ngµy trång (%)
CT1 (§C) 7/11 50
CT25/11 100
CT32/11 100
CT44/11 90
C¸c c«ng thøc cã bãn lãt ph©n h÷u c¬ ®Òu xuÊt hiÖn chïm hoa ®Çu sím h¬n c«ng thøc bãn ®¬n lÎ
ph©n ho¸ häc tõ 2-5 ngµy. CT3 xuÊt hiÖn chïm hoa sím nhÊt sau trång 28 ngµy (2/11) vµ ®¹t tû lÖ
100% sau trång 33 ngµy. CT1 (§C) kh«ng chØ xuÊt hiÖn chïm hoa muén nhÊt (7/11), sau trång 33
ngµy còng chØ ®¹t tû lÖ xuÊt hiÖn chïm hoa 1 lµ 50%.
3.3. nh h−ëng cña ph©n chÕ biÕn tõ r¸c th¶i h÷u c¬ sinh ho¹t ®Õn tÝnh chèng chÞu bÖnh cña c©y
B¶ng 3. Tû lÖ mét sè bÖnh h¹i trªn c©y cµ chua
C«ng thøc Tû lÖ c©y bÞ virus
bÖnh (%)
Møc ®é nhiÔm bÖnh
s−¬ng mai
CT1 (§C) 13,82 ++
CT215,74 +
CT314,55 +
CT413,62 +
Ghi chó : + Møc ®é h¹i nhÑ
++ Møc ®é h¹i trung b×nh
KÕt qu¶ theo dâi chØ tiªu vÒ bÖnh g©y h¹i trong ®iÒu kiÖn thùc nghiÖm cho thÊy, thêi tiÕt vô Thu
§«ng t−¬ng ®èi thuËn lîi cho c©y cµ chua sinh tr−ëng vµ ph¸t triÓn. MÆc dï cuèi vô thu ho¹ch qu¶
c©y cµ chua chñ yÕu bÞ bÖnh s−¬ng mai vµ bÖnh virus, song møc ®é ¶nh h−ëng lµ kh«ng ®¸ng kÓ ®Õn
n¨ng suÊt cµ chua. C¸c c«ng thøc bãn ph©n h÷u c¬, møc ®é nhiÔm bÖnh s−¬ng mai ë møc nhÑ (+)
h¬n so víi c«ng thøc bãn ®¬n lÎ ph©n ho¸ häc (++). Tû lÖ m¾c bÖnh virus ë c«ng thøc bãn ph©n
HCVS thÊp nhÊt (13,62%), do c¸c chñng vi sinh vËt phèi trén víi ph©n chÕ biÕn tõ r¸c th¶i h÷u c¬
sinh ho¹t bãn cho c©y kÝch thÝch sù ph¸t triÓn, t¨ng søc ®Ò kh¸ng (Vâ Minh Kha, 2003), c«ng thøc
bãn ph©n chuång cã tû lÖ lµ 15,74%.
3.4. nh h−ëng cña ph©n chÕ biÕn tõ r¸c th¶i h÷u c¬ sinh ho¹t ®Õn c¸c chØ tiªu liªn quan ®Õn
sè hoa, sè qu¶ vµ tû lÖ ®Ëu qu¶
C¸c chØ tiªu quyÕt ®Þnh ®Õn c¸c yÕu tè cÊu thµnh n¨ng suÊt cµ chua bao gåm: Sè chïm hoa/c©y, sè
hoa trung b×nh/c©y, sè qu¶ trung b×nh/c©y vµ tû lÖ ®Ëu qu¶. Sù t¸c ®éng cña ph©n bãn ®Õn sè chïm
hoa/c©y còng nh− sè hoa/c©y vµ tû lÖ ®Ëu qu¶ cã sù sai kh¸c râ rÖt. KÕt qu¶ theo dâi thÓ hiÖn ë b¶ng 4.
177