Tạp chí Khoa học và Phát triển 2010: Tập 8, số 6: 868 - 875 TRƯỜNG ĐẠI HỌC NÔNG NGHIỆP HÀ NỘI
§¸NH GI¸ KH¶ N¡NG SINH TR¦ëNG, PH¸T TRIÓN Vμ N¡NG SUÊT CñA MéT Sè
GIèNG §ËU T¦¥NG óC NHËP NéI TRONG Vô HÌ THU TR£N §ÊT GIA L¢M - Hμ NéI
Evaluation to Growth and Yield of Soybean Varieties Accessions of
Australia Origin in Autumn - Summer Seasons at Gia Lam - Hanoi
Vũ Đình Chính, Đinh Thái Hoàng
Khoa Nông học, Trường Đại học Nông nghiệp Hà Nội
Địa chỉ email tác giả liên lạc: vdchinh@hua.edu.vn
TÓM TẮT
Thí nghiệm được tiến hành trong vụ hè thu năm 2007, 2008 và 2009 trên đất Gia Lâm - Hà Nội
nhằm đánh giá khả năng sinh trưởng, phát triển và năng suất của 14 giống đậu tương nhập nội từ Úc.
Thí nghiệm trong các năm được bố trí theo kiểu khối ngẫu nhiên hoàn chỉnh (RCBD) với 3 lần nhắc
lại. Kết quả thí nghiệm cho thấy, các giống thí nghiệm có tỷ lệ mọc mầm cao (trên 80%), thời gian sinh
trưởng ngắn (dưới 100 ngày). Các giống thí nghiệm sinh trưởng, phát triển tốt, các chỉ tiêu sinh lý đạt
cao, khối lượng chất khô tích lũy lớn, chống đổ tốt, nhiễm nhẹ các loại sâu bệnh và năng suất cao
(đều trên 20,00 tạ/ha). Trong đó, 3 giống Au10, Au4 và Au3 là những giống có năng suất ổn định và
cao nhất, năng suất trung bình lần lượt đạt 32,55 tạ/ha, 30,0 tạ/ha và 29,45 tạ/ha, cao hơn giống đối
chứng DT84 một cách chắc chắn ở mức ý nghĩa α = 0,05.
Từ khóa: Đậu tương Úc, Hà Nội, năng suất, vụ hè thu.
SUMMARY
Experiments were carried out in autumn-summer seasons in 2007, 2008 and 2009 at Gia Lam -
Hanoi to evaluate growth, development and yield of 14 soybean varieties accessions of Australia origin.
These were designed random completely block method with three replications. The results indicated that
varieties had high germination rates (over 80%) and short duration (under 100 days). These varieties
grew and developed well with high physiological characters and high dry weights; resisted well with
lodging, infected pestilent insect at low levels and high yields (over 20.00 quintal/ha). Among them, three
varieties Au10, Au4 and Au3 gained the highest yields (with average yields were 32.55, 30.0 and 29.45
quintal/ha, respectively) - significant higher than DT84 (control) at α = 0.05.
Key words: Australia’s Soybean varieties, autumn-summer seasons, Hanoi.
1. §ÆT VÊN §Ò
Trong nh÷ng n¨m gÇn ®©y, kh¸i niÖm
®Ëu t−¬ng hÌ thu ®· kh«ng cßn xa l¹ víi
ng−êi s¶n xuÊt n«ng nghiÖp c¸c tØnh phÝa
B¾c. §Ëu t−¬ng hÌ th−êng tham gia trong
hÖ thèng lu©n canh cho vïng ph¸t triÓn c©y
vô ®«ng sím, víi lo¹i c©y trång cho hiÖu qu¶
kinh tÕ cao nh−: c©y rau, hoa, ng«... theo
c«ng thøc lu©n canh: lóa xu©n + ®Ëu t−¬ng
hÌ thu + c©y vô ®«ng sím vμ ng« xu©n hÌ +
®Ëu t−¬ng hÌ thu + ng« thu ®«ng (Mai
Quang Vinh, 2007). ViÖc ®−a ®Ëu t−¬ng
t¨ng thªm vô hÌ thu ®· gãp phÇn t¨ng vßng
quay cña ®Êt, n©ng cao gi¸ trÞ hiÖu qu¶; h¹n
chÕ nguån s©u bÖnh l−u tån qua mïa vô
canh t¸c; båi d−ìng vμ c¶i t¹o ®Êt; ®ång thêi
gãp phÇn gi¶i quyÕt vÊn ®Ò thiÕu ®Ëu t−¬ng
trong s¶n xuÊt thøc ¨n gia sóc. Vô hÌ thu
868
Đánh giá khả năng sinh trưởng, phát triển và năng suất của một số giống đậu tương Úc nhập nội...
do thêi gian chiÕu s¸ng trong ngμy dμi, nªn
®Ëu t−¬ng në hoa muén, thêi gian sinh
tr−ëng kÐo dμi; cuèi vô m−a nhiÒu khã
kh¨n trong kh©u ph¬i h¹t, h¹t dÔ bÞ mèc.
Trong vô hÌ thu, c©y ®Ëu t−¬ng còng dÔ bÞ
®æ ng· vμ phÈm chÊt h¹t còng kÐm h¬n so
víi c¸c vô kh¸c trong n¨m (Lª ThiÖn Tïng,
2007). ChÝnh v× vËy, viÖc ®¸nh gi¸ kh¶ n¨ng
sinh tr−ëng, ph¸t triÓn nh»m chän ra c¸c
gièng ®Ëu t−¬ng cã thêi gian sinh tr−ëng
ng¾n, ra hoa sím, chèng ®æ tèt vμ ®Æc biÖt
lμ n¨ng suÊt cao trong vô hÌ thu lμ hÕt søc
cÇn thiÕt.
2. VËT LIÖU Vμ PH¦¥NG PH¸P
NGHI£N CøU
Nghiªn cøu ®−îc tiÕn hμnh trong ba
n¨m 2007 - 2009 t¹i khu thÝ nghiÖm - Khoa
N«ng häc, Tr−êng §¹i häc N«ng nghiÖp Hμ
Néi. Nguån vËt liÖu ®−îc sö dông bao gåm
14 gièng ®Ëu t−¬ng nhËp néi tõ n¨m 2004, cã
nguån gèc tõ Australia, ®−îc ký hiÖu lμ c¸c
gièng Au. Gièng ®èi chøng ®−îc sö dông lμ
DT84 (gièng ®−îc c«ng nhËn n¨m 1995,
thÝch hîp trång trong c¶ ba vô: xu©n, hÌ vμ
vô ®«ng).
ThÝ nghiÖm ®−îc bè trÝ theo kiÓu khèi
ngÉu nhiªn hoμn chØnh (RCBD) víi 3 lÇn
nh¾c l¹i. Mçi gièng ®−îc gieo thμnh 4 hμng
víi mËt ®é trång 35 c©y/m2, diÖn tÝch « thÝ
nghiÖm 8,5 m2. C¸c chØ tiªu theo dâi: chØ tiªu
vÒ thêi gian sinh tr−ëng; c¸c chØ tiªu vÒ h×nh
th¸i, kh¶ n¨ng tÝch lòy chÊt kh«, møc ®é
nhiÔm s©u bÖnh vμ kh¶ n¨ng chèng ®æ; tÝnh
t¸ch qu¶, n¨ng suÊt vμ c¸c yÕu tè cÊu thμnh.
C¸c chØ tiªu nμy ®−îc ¸p dông theo tiªu
chuÈn ngμnh 10TCN 553-2002 vμ 10TCN
339-2006. Mét sè chØ tiªu sinh lý: diÖn tÝch l¸
(®o b»ng m¸y CI-202), chØ sè diÖp lôc (®o
b»ng m¸y SPAD 502); c−êng ®é quang hîp,
c−êng ®é tho¸t h¬i n−íc (®o b»ng m¸y PP
Systems).
Sè liÖu ®−îc thu thËp vμ xö lý b»ng
phÇn mÒm thèng kª sinh häc IRRISTAT 5.0.
3. KÕT QU¶ Vμ TH¶O LUËN
3.1. Thêi gian sinh tr−ëng vμ tû lÖ mäc
mÇm cña c¸c gièng thÝ nghiÖm
Thêi gian tõ gieo ®Õn mäc cña c¸c gièng
®Ëu t−¬ng thÝ nghiÖm biÕn ®éng 4 - 5 ngμy,
víi tû lÖ mäc mÇm t−¬ng ®èi lín (tõ 83,1 ®Õn
97,1%). Víi tû lÖ n¶y mÇm cao nh− vËy, theo
tiªu chuÈn ngμnh h¹t gièng ®Ëu t−¬ng
(2003), tÊt c¶ c¸c gièng ®Ëu t−¬ng nμy ®Òu
®ñ tiªu chuÈn lμm gièng (B¶ng 1).
Theo ph©n nhãm cña TrÇn §×nh Long
(1998) c¨n cø vμo thêi gian tõ mäc tíi ra
hoa, c¸c gièng ®Ëu t−¬ng tham gia thÝ
nghiÖm thuéc ba nhãm chÝnh: nhãm cã thêi
gian sinh tr−ëng sinh d−ìng sím ®iÓn h×nh
Au1 (28 ngμy); nhãm sinh tr−ëng sinh
d−ìng muén Au14 (41 ngμy); c¸c gièng cßn
l¹i thuéc nhãm sinh tr−ëng sinh d−ìng
trung b×nh biÕn ®éng tõ 32 - 40 ngμy. Theo
tiªu chuÈn ngμnh 10TCN 339-2006, c¨n cø
vμo thêi gian sinh tr−ëng, c¸c gièng ®Ëu
t−¬ng thÝ nghiÖm hÇu hÕt thuéc nhãm gièng
trung ngμy (thêi gian sinh tr−ëng d−íi 100
ngμy) trõ c¸c gièng Au5, Au7 vμ Au14 thuéc
nhãm dμi ngμy, thêi gian sinh tr−ëng t−¬ng
øng lμ 102, 103 vμ 107 ngμy); trong c¸c
gièng thÝ nghiÖm chØ cã Au1 thuéc nhãm
gièng ng¾n ngμy (83 ngμy).
3.2. Kh¶ n¨ng tÝch lòy chÊt kh«, kh¶
n¨ng h×nh thμnh nèt sÇn cña c¸c
gièng thÝ nghiÖm
Khèi l−îng chÊt kh« tÝch lòy vμ khèi
l−îng nèt sÇn cña c¸c gièng thÝ nghiÖm t¨ng
nhanh tõ thêi kú b¾t ®Çu ra hoa vμ ®¹t cùc
®¹i vμo thêi kú qu¶ ch¾c. KÕt qu¶ nghiªn cøu
nμy hoμn toμn phï hîp víi nh÷ng nghiªn
cøu tr−íc ®ã. Vμo thêi kú qu¶ ch¾c, khèi
l−îng chÊt kh« tÝch lòy cña c¸c gièng biÕn
®éng tõ 18,78 ®Õn 37,30 g/c©y; gièng cã khèi
l−îng chÊt kh« cao nhÊt lμ Au14 vμ thÊp
nhÊt lμ Au1. Gièng ®èi chøng khèi l−îng
chÊt kh« tÝch lòy ë møc trung b×nh, ®¹t
24,44 g/c©y (B¶ng 2).
869
Vũ Đình Chính, Đinh Thái Hoàng
B¶ng 1. Thêi gian sinh tr−ëng vμ tû lÖ mäc mÇm
cña c¸c gièng ®Ëu t−¬ng óc nhËp néi
Tên giống
Thời gian
gieo - mọc
(ngày)
Tỷ lệ
mọc mầm
(%)
Thời gian
mọc - ra hoa
(ngày)
Thời gian
nở hoa
(hoa/cây)
Tỷ lệ
đậu quả
(%)
Tổng
TGST
(ngày)
DT84 (Đ/C) 4 96,2 34 15 56,0 87
Au1 4 83,1 28 14 60,0 83
Au2 5 90,5 34 15 59,0 99
Au3 4 97,1 36 15 61,0 97
Au4 5 88,3 34 19 58,5 98
Au5 4 96,3 37 21 65,0 103
Au6 4 89,2 39 18 55,0 95
Au7 5 91,7 40 17 60,0 102
Au8 4 93,3 32 14 58,8 88
Au9 5 91,7 33 18 56,9 97
Au10 4 95,0 37 15 68,6 90
Au11 5 83,2 34 14 58,0 100
Au12 4 94,2 38 13 71,0 97
Au13 4 90,0 36 18 55,0 99
Au14 5 89,2 41 17 62,0 107
Ghi chú: TGST - thời gian sinh trưởng
B¶ng 2. Khèi l−îng chÊt kh« tÝch lòy vμ khèi l−îng nèt sÇn
cña c¸c gièng ®Ëu t−¬ng óc nhËp néi (g/c©y)
Khối lượng nốt sần Khối lượng chất khô tích lũy
Tên giống Bắt đầu ra hoa Hoa rộ Quả chắc Bắt đầu ra hoa Hoa rộ Quả chắc
DT84 (Đ/C) 0,15 0,43 0,90 6,79 12,15 24,44
Au1 0,12 0,42 0,86 4,20 8,76 18,78
Au2 0,14 0,49 0,94 5,39 9,23 21,70
Au3 0,23 0,40 1,23 7,50 15,28 33,90
Au4 0,19 0,72 1,23 6,40 13,29 31,97
Au5 0,21 0,65 1,33 5,64 11,86 30,03
Au6 0,19 0,80 1,42 5,83 12,85 29,57
Au7 0,23 0,87 1,26 5,20 13,51 28,39
Au8 0,22 0,69 1,01 6,59 13,75 26,43
Au9 0,26 0,79 1,26 6,82 12,73 34,30
Au10 0,33 0,91 1,40 6,31 12,98 35,80
Au11 0,29 0,59 0,99 5,62 12,19 28,91
Au12 0,27 0,86 1,40 4,64 11,87 33,90
Au13 0,26 0,55 1,15 6,92 10,05 31,08
Au14 0,21 0,68 1,11 8,20 7,07 37,30
LSD0.05 - 0,10 0,13 - 1,67 1,62
870
Đánh giá khả năng sinh trưởng, phát triển và năng suất của một số giống đậu tương Úc nhập nội...
3.3. Mét sè chØ tiªu sinh lý cña c¸c gièng
thÝ nghiÖm
ChØ sè diÖn tÝch l¸ (LAI) lμ mét nh©n tè
quan träng quyÕt ®Þnh tíi n¨ng suÊt c©y
trång ngoμi ®ång ruéng. ë c©y ®Ëu t−¬ng, chØ
sè diÖn tÝch l¸ vμ s¶n l−îng h¹t cã mèi t−¬ng
quan thuËn kh¸ chÆt (r = 0,79), trong ®ã
n¨ng suÊt ®¹t cao nhÊt trong giíi h¹n LAI tõ
4,0 ®Õn 5,0 (Board vμ cs., 1997). Nh− vËy,
hÇu hÕt c¸c gièng ®Ëu t−¬ng nhËp néi ®Òu cã
gi¸ trÞ LAI n»m trong giíi h¹n cho phÐp
ngo¹i trõ Au1, Au2 vμ Au9. Gièng ®èi chøng
DT84 còng cã LAI t−¬ng ®èi thÊp ®¹t trung
b×nh 4,00 (B¶ng 3).
ChØ sè diÖp lôc (SPAD) ph¶n ¸nh gi¸n
tiÕp hμm l−îng diÖp lôc cã trong l¸. ChØ sè
SPAD cña c¸c gièng ®Ëu t−¬ng biÕn ®éng tõ
45,34 ®Õn 53,27. Trong ®ã, c¸c gièng Au6,
Au11, Au3 cã hμm l−îng diÖp lôc cao. Gièng
®èi chøng cã hμm l−îng diÖp lôc ë møc trung
b×nh (49,56).
Qu¸ tr×nh tho¸t h¬i n−íc cña c©y b¶n
chÊt lμ mét qu¸ tr×nh bay h¬i vËt lý phô
thuéc nhiÒu vμo ngo¹i c¶nh, ®−îc ®iÒu chØnh
bëi c¸c qu¸ tr×nh sinh lý vμ liªn quan nhiÒu
tíi ho¹t ®éng quang hîp. Sù tho¸t h¬i n−íc
cμng lín th× quang hîp cμng m¹nh. C−êng ®é
tho¸t h¬i n−íc cña c¸c gièng thÝ nghiÖm biÕn
®éng tõ 3,16 ®Õn 4,69 mmol H2O.m-2.s-1, tÊt
c¶ c¸c gièng ®Ëu t−¬ng óc nhËp néi c−êng ®é
tho¸t h¬i n−íc ®Òu m¹nh h¬n so víi gièng ®èi
chøng DT84 (3,16 mmol H2O.m-2.s-1).
C−êng ®é quang hîp ph¶n ¸nh chÝnh x¸c
kh¶ n¨ng tÝch lòy chÊt kh«. C−êng ®é quang
hîp cμng lín th× kh¶ n¨ng tÝch lòy chÊt kh«
cμng lín. KÕt qu¶ cho thÊy, c−êng ®é quang
hîp cña c¸c gièng biÕn ®éng tõ 11,20 ®Õn
20,6 mol CO2.m-2.s-1, trong ®ã hÇu hÕt c¸c
gièng ®Òu cã c−êng ®é quang hîp m¹nh h¬n
so víi ®èi chøng DT84 (13,55 mol CO2.m-2.s-1),
hai gièng ngo¹i trõ Au1 vμ Au2.
HiÖu suÊt sö dông n−íc liªn quan trùc
tiÕp ®Õn c¸c ho¹t ®éng sinh tr−ëng ph¸t
triÓn cña c©y. Nh×n chung, c¸c gièng thÝ
nghiÖm cã hÖ sè sö dông n−íc phï hîp,
thuËn lîi cho sinh tr−ëng. HÖ sè sö dông
n−íc cña c¸c gièng thÝ nghiÖm biÕn ®éng tõ
7,81 ®Õn 13,10 gCO2/kgH2O, thÊp nhÊt ë
gièng Au1 vμ cao nhÊt ë gièng Au3, gièng ®èi
chøng DT84 cã hÖ sè sö dông n−íc kh¸ cao
(10,50 gCO2/kgH2O).
3.4. Mét sè ®Æc ®iÓm h×nh th¸i, gi¶i phÉu
vμ kh¶ n¨ng chèng ®æ
Vô hÌ thu, cuèi vô th−êng xuÊt hiÖn
m−a b·o, do ®ã rÊt cÇn nh÷ng gièng cã kh¶
n¨ng chèng ®æ tèt. Nh÷ng gièng nμy th−êng
cã ®Æc ®iÓm chiÒu cao th©n chÝnh ë møc
trung b×nh, ®−êng kÝnh th©n lín. Theo kÕt
qu¶ b¶ng 4, c¸c gièng Au12, Au7, Au6 vμ
Au1 lμ nh÷ng gièng chèng ®æ tèt nhÊt (®iÓm
1), c¸c gièng cßn l¹i vμ gièng ®èi chøng cã
kh¶ n¨ng chèng ®æ kh¸ (®iÓm 2).
C¸c gièng ph©n cμnh tèt, sè l−îng ®èt
h÷u hiÖu nhiÒu, th−êng lμ nh÷ng gièng cã
tiÒm n¨ng n¨ng suÊt cao. Nh×n chung, c¸c
gièng ®Ëu t−¬ng óc ®Òu cã kh¶ n¨ng ph©n
cμnh kh¸, sè cμnh cÊp 1 biÕn ®éng tõ 3,2 ®Õn
4,6 cμnh/c©y, trong ®ã c¸c gièng Au12, Au10
vμ Au6 lμ nh÷ng gièng cã kh¶ n¨ng ph©n
cμnh cao nhÊt (4,6 cμnh/c©y). Gièng ph©n
cμnh kÐm nhÊt lμ Au5 vμ Au9 víi 3,2
cμnh/c©y. Sè l−îng ®èt h÷u hiÖu biÕn ®éng tõ
8,2 ®Õn 11,2 ®èt/c©y, trong ®ã thÊp nhÊt ë
gièng Au1, cao nhÊt lμ Au10 vμ Au7 (B¶ng 4).
N¨ng suÊt ®−îc h×nh thμnh lμ do qu¸
tr×nh vËn chuyÓn c¸c chÊt dinh d−ìng tõ c¬
quan sinh d−ìng vμo c¸c bé phËn kinh tÕ
(qu¶, h¹t) qua hÖ thèng bã m¹ch. Sè l−îng bã
m¹ch cμng nhiÒu, tæng sè bã m¹ch lín cμng
cao th× kh¶ n¨ng vËn chuyÓn cμng tèt. KÕt
qu¶ thÝ nghiÖm cho thÊy, tæng sè bã m¹ch
trong th©n cña c¸c gièng kh«ng cã sù chªnh
lÖch lín biÕn ®éng tõ 10 ®Õn 14 bã/c©y, chØ ë
ba gièng Au1, Au9 vμ Au11 cã sè l−îng bã
m¹ch trªn th©n thÊp h¬n ®èi chøng DT84
(11 bã/th©n), c¸c gièng cßn l¹i ®Òu cao h¬n
gièng ®èi chøng.
871
Vũ Đình Chính, Đinh Thái Hoàng
B¶ng 3. Mét sè chØ tiªu sinh lý cña c¸c gièng ®Ëu t−¬ng óc nhËp néi
Tên giống Itn
(mmolH2O.m-2.s-1)
Iqh
(μmolCO2.m-2.s-1)
HSSDN
(gCO2/kgH2O) LAI SPAD
DT84 (Đ/C) 3,16 13,55 10,50 4,00 49,56
Au1 3,51 11,20 7,81 3,50 45,34
Au2 3,66 13,35 8,93 3,70 50,34
Au3 3,56 19,05 13,10 4,96 51,50
Au4 4,14 18,60 10,98 4,62 49,90
Au5 4,23 20,60 11,92 4,32 46,50
Au6 4,69 17,60 9,36 4,58 53,27
Au7 3,97 19,55 12,05 4,56 50,10
Au8 4,18 14,55 8,51 4,34 49,36
Au9 4,69 18,00 9,39 3,94 47,53
Au10 4,15 16,60 9,78 4,59 49,98
Au11 4,43 18,30 10,10 3,98 52,20
Au12 4,37 17,95 10,05 4,15 48,56
Au13 4,19 14,35 8,38 4,47 49,69
Au14 4,04 20,00 12,12 4,69 46,19
Ghi chú: Ith- cường độ thoát hơi nước, Iqh- cường độ quang hợp, HSSDN- hệ số sử dụng nước; LAI- chỉ số diện
tích lá; SPAD- chỉ số diệp lục
B¶ng 4. §Æc ®iÓm h×nh th¸i vμ kh¶ n¨ng chèng ®æ
cña c¸c gièng ®Ëu t−¬ng óc nhËp néi
Tên giống
Chiều cao
thân chính
(cm)
Chiều cao
đóng quả
(cm)
Số cành
cấp1
(cành/cây)
Số đốt
hữu hiệu
(đốt/cây)
Đường kính
thân
(cm)
Tổng số
bó mạch
(bó/thân)
Cấp đổ
(1 - 5)
DT84 (Đ/C) 78,0 10,7 3,4 9,2 0,4 11 2
Au1 47,2 7,9 3,6 8,2 0,4 12 1
Au2 57,4 9,3 3,4 8,4 0,4 10 2
Au3 83,2 9,2 4,2 10,6 0,5 13 1
Au4 91,1 8,7 4,4 10,2 0,5 12 1
Au5 90,0 11,3 3,2 9,8 0,5 12 2
Au6 75,5 8,2 4,6 10,2 0,5 13 2
Au7 76,9 11,1 3,8 12,2 0,5 14 2
Au8 78,9 10,5 3,4 9,4 0,4 12 2
Au9 81,3 12,7 3,2 10,8 0,4 10 2
Au10 85,6 11,2 4,6 12,2 0,5 12 2
Au11 82,5 10,8 3,6 10,2 0,5 10 2
Au12 81,0 10,3 4,6 10,6 0,6 14 1
Au13 79,9 14,3 3,6 11,2 0,5 12 2
Au14 103,5 17,2 3,4 10,8 0,5 13 2
LSD0.05 2,9 1,2 0,3 0,7 - - -
872