Những chất dinh dưỡng và chức
năng của chúng đối với cây trồng
Những chất dinh dưỡng cần thiết cho cây trồng được chia thành
ba nhóm như sau: ▪ Dinh dưỡng đa lượng hoặc dinh dưỡng
chính: Gồm các chất thực vật cần một lượng lớn để phát triển,
nhóm này có 3 nguyên tố: Đạm (N), Lân (P) và Kali (K). ▪ Dinh
dưỡng trung lượng: Thực vật cần một lượng vừa phải, nhóm
này gồm: Calci (Ca), Ma nhê (Mg) và Lưu huỳnh (S). ▪ Dinh
dưỡng vi lượng: Gồm những nguyên tố thực vật cần một lượng
nhỏ, nhóm này gồm: Sắt (Fe), Đồng (Cu), Măng gan (Mn), Bor
(B), Molypden (Mo)…
[http://agriviet.com]
I - NHỮNG CHẤT DINH DƯỠNG ĐA LƯỢNG:
1. Nitrogen (Đạm):
N cần được cung cấp lượng lớn vì N có mối quan hệ trong tất cả quá
trình phát triển của cây, N là thành phần cấu tạo chủ yếu của protein
thực vật, cũng như diệp lục tố, diệp lục tố có khả năng tiếp nhận
năng lượng mặt trời để thực hiện quá trình quang hợp, đó là sự kết
hợp CO2 từ không khí với nước để tạo đường, sau đó chuyển thành
tinh bột và những cơ quan thực vật. Do đó khi cây thiếu N lá sẽ có
màu vàng vì thiếu diệp lục, sự tăng trưởng sẽ bi chặn đứng. N có tác
dụng rõ ràng trong kích hoạt cây phát triển tươi tốt và khỏe mạnh.
Nguồn N chủ yếu là sulphate ammonia, urea, calcium nitrate,
calcium ammonium nitrate, sodium nitrate, potassium nitrate,
ammonium phosphate.
2. Lân (Phosphorus):
Giống như Nitrogen, Phosphorus cũng liên quan đến quá trình phát
triển của cây, và là thành phần của nhân tế bào, phosphorus cần thiết
trong quá trình tăng trưởng rễ cây, quá trình nảy mầm của hạt giống.
Điểm khác biệt giữa N và P là P ảnh hưởng đến sự trưởng thành của
cây, sự tạo thành và chín của quả trong khi N ảnh hưởng mạnh ở cơ
quan dinh duỡng (gồm rễ, thân, lá). Trong thực tế bón thêm P có thể
ngăn bớt sự tăng trưởng quá mức ở các cơ quan dinh dưỡng do thừa
N. Thiếu P cây ngừng tăng trưởng hay tăng trưởng yếu nhưng lá vẫn
xanh nhiều hơn vàng. Hoa hồng thiếu lân thường xuất hiện những
vệt tím thẫm dưới lá làm lá rụng sớm, khi đó cây sẽ yếu và ngừng
tăng trưởng. Bắp cải và bông cải thiếu lân thường có những đốm tím
trên lá. Cần lưu ý rằng hiện tượng này có thể do nguyên nhân khác
như ảnh hưởng của thời tiết lạnh chứ không hoàn toàn là do thiếu
lân. Triệu chứng thiếu lân có thể được khắc phục bằng cách bón
khoảng một nắm tay superphosphate/m2 diện tích vườn.
Superphosphate là dạng lân được sử dụng rộng rãi nhất. Những dạng
lân tan hoàn toàn trong nước gồm mono-ammonium phosphate, di-
ammonium phosphate, potassium phosphate. Bột xương cung cấp
lân nhưng đó là dạng lân chậm tan. Phân gia cầm chứa lượng lân
hợp lý.
3. Potassium (Kali):
K không thực sự là thành phần cấu tạo nên mô thực vật nhưng cây
cần được cung cấp lượng K lớn cho tất cả mọi bộ phận. K ảnh hưởng
đến sự kiểm soát nước trong quá trình thoát hơi nước khỏi thực vật,
K cũng hoạt động như chất xúc tác trong quá trình thành lập hoặc dự
trữ tinh bột, protein... Những cây thiếu K thường rất yếu ớt, nhất là
phần rễ. Triệu chứng khác của hiện tượng thiếu K là mép lá trở nên
nâu và co quắt lại, thường được cho là hiện tượng cháy lá, sau đó
dẫn đến một hiệu ứng dây chuyền là cây không thể hấp thu đủ nước
để bù đắp lượng nước thoát hơi qua lá.
Nguồn K thương mại chủ yếu là KCl vì hàm lượng K cao và giá rẻ.
Mặt hạn chế chủ yếu là taị những vùng đất có hàm lượng clor cao
KCl thường dẫn đến hiện tượng ngộ độc clor, hiện tượng này đôi khi
thấy rõ ở cây hoa hồng và một số loại rau khi sử dung KCl lượng
cao. Sử dụng Potassium Sulphate không dẫn đến hiện tượng này.
Nitrate potassium là nguồn cung cấp K rất tốt và có những thuận lợi
vì cùng lúc cung cấp cả lượng N dễ tan. Dạng K tự nhiên có trong
các loại mùn hữu cơ, phân ngựa, trâu, cừu và nhất là phân gia cầm,
tuy nhiên những nguyên liệu này không được để dưới mưa quá lâu vì
K có thể bị rửa trôi dễ dàng.
Nếu đất trồng có độ acid cao thì K có thể trở thành dạng không tan
làm cây không hấp thu được, khi đó có thể dẫn đến hiện tượng thiếu
K. Có thể khắc phục hiện tượng này bằng cách thêm vôi để tăng
lựơng K dễ tan. Cần lưu ý rằng K dễ tan dễ rửa trôi trong thời gian
mưa nhiều và ngập nước, vì thế ở những vùng nhiệt đới với lượng
mưa cao người ta thường bón nhiều K.
4. Vôi (Calcium):
Calci chiếm phần lớn trong cấu tạo vách tế bào thực vật giống như
cấu trúc xương ở động vật, thiếu Calci dẫn đến hiện tượng gãy
những phần chóp hoặc chồi non. Triệu chứng thiếu Calci thường
thấy qua hình dạng xiêu vẹo của tán lá với đầu lá cuốn lại, mép lá
cuộn cong. Những đốm nâu hoặc đốm thâm cũng biểu hiện triệu
chứng thiếu Calci. Ở cây cà chua, triệu chứng thiếu Ca làm cuống
hoa hoặc cuống trái có màu nâu và nhũn, sau đó nơi này sẽ bị nấm
tấn công. Nguyên nhân của tình trạng này có thể là nước không được
cung cấp đầy đủ cho việc vận chuyển Calci đến tất cả các bộ phận
nhất là ở những phần chóp, ngọn của cây. Hiện tượng thiếu Calci
thường xảy ra dưới những điều kiện đất rất acid, thường đó là những
nơi thừa Mg, Al. Tất cả các dạng đá vôi thường chứa lượng Calci
cao, Calci cũng hiện diện trong hầu hết các loại mùn hữu cơ đã ủ
hoai mục.
5. Ma nhê (Magnesium):
Trong thành phần cấu tạo diệp lục tố có một nguyên tử Mg. Nếu di
chuyển hay ngăn chặn việc cung cấp Mg cho cây trồng thì những
hợp chất như carotin hoặc xanthophyl được hình thành và những
phần xanh của thực vật sẽ có màu cam hoặc vàng thay vì màu xanh.
Cây thiếu Mg thì lá thường có màu vàng, hiện tượng này bắt đầu
xuất hiện từ gân chính của lá và lan dần. Những vệt màu cam sáng
xuất hiện trên lá cũng có thể là biểu hiện của triệu chứng thiếu Mg,
những lá bị ảnh hưởng bởi tình trạng thiếu Mg thường là lá chưa
trưởng thành.Trường hợp đặc biệt trên cây khoai tây là triệu chứng
thiếu Mg xuất hiện giữa gân lá nhưng phần còn lại của lá vẫn xanh.
Mg được cung cấp bởi hóa chất vô cơ như magnesium sulphate hoặc
dolomite là một dạng hoạt động chậm của magnesium limestone.
Hầu hết các loại mùn hữu cơ, nhất là những mùn hữu cơ làm từ lá
xanh và thân có màu xanh, chứa lượng magnesium đáng kể. Hiện
tượng thiếu Mg thường xảy ra trong những đất rất acid hoặc nơi
lượng lớn K được sử dụng nhất là sulphate kali.
6. Lưu huỳnh (Sulphur):
Lưu huỳnh là thành phần cấu tạo trong protein và dầu thực vật. Triệu
chứng thiếu lưu huỳnh tương tự như những lá đã phát triển có triệu
chứng thiếu N, tình trạng thiếu lưu huỳnh xảy ra làm ngăn cản sự
phát triển kích thước của lá hoặc mép lá cuộn tròn lại. Tuy nhiên
tình trạng thiếu lưu huỳnh hiếm khi xảy ra vì lượng lưu huỳnh chiếm
nhiều ở thành phần muối sulphur hay sulphate trong phân bón hỗn
hợp, trong nguyên liệu hữu cơ, trong không khí...
II- CÁC NGUYÊN TỐ VI LƯỢNG:
Mặc dù thực vật cần các nguyên tố này với hàm lượng rất ít nhưng
những nguyên tố này giúp cây phát triển mạnh mẽ. Chúng không
phải là những nguyên tố có trong cấu tạo thực vật nhưng hoạt động
của chúng giống như những chất xúc tác hoặc những chất oxi hóa
giúp cây hấp thu hay sử dụng những nguyên tố đa lượng, nguyên tố
trung lượng và sau đó thành lập những chất khác nhau trong thực
vật.
1. Sắt (Fe):
Mặc dù sắt không có trong thành phần diệp lục tố, nhưng nó hỗ trợ
cho quá trình thành lập diệp lục tố. Do đó tình trạng thiếu sắt thường
dẫn đến hiện tượng lá vàng, tương tự như thiếu Mg hay N. Điểm
khác nhau chủ yếu là Mg và N vận chuyển liên quan nhau và đáp
ứng cho quá trình tăng trưởng và sinh trưởng, vì thế triệu chứng
thiếu Mg và N xuất hiện chủ yếu ở những lá đã trưởng thành do Mg,
N đã rút ra khỏi những lá này. Trong khi đó sắt là nguyên tố không
di chuyển trong thực vật vì thế hiện tượng vàng lá sẽ xảy ra trước
tiên ở cơ quan còn non.