Chiếu sáng và kiến trúc
Ánh sáng là một yếu tố không tách rời của kiến trúc, làm tăng giá trị của công
trình kiến trúc ở cả khía cạnh công năng và thẩm mỹ.
Vấn đề ánh sáng và chiếu sáng luôn quan hệ chặt chẽ với các thành phần kiến trúc
liên quan như tường, mái, cửa… Thiết kế chiếu sáng cũng không thể tách rời hoàn
toàn với thiết kế kiến trúc, nội thất. Một công trình tốt đồng nghĩa với việc có một
hệ thống chiếu sáng tốt – cả chiếu sáng tự nhiên và chiếu sáng nhân tạo.
Những hệ kết cấu mái tạo nên hiệu ứng bóng đổ khi ánh nắng
chiếu v
Đón ánh sáng trời
Ánh sáng mặt trời là món quà vô giá thiên nhiên ban tặng cho trái đất và con
người. Trước khi con người tạo ra được những nguồn sáng nhân tạo, thì nguồn
sáng dành cho con người và chiếu sáng cho công trình kiến trúc hoàn toàn phụ
thuộc vào thiên nhiên, đó là nguồn sáng mặt trời. Việc khai thác nguồn sáng tự
nhiên, nguồn sáng mặt trời để chiếu sáng cho công trình là một điều vô cùng quan
trọng. Công trình kiến trúc sẽ không còn ý nghĩa nếu không khai thác được công
năng của nó (ở, sinh hoạt, làm việc…), mà để con người có thể hoạt động được
trong công trình kiến trúc nhất thiết phải có ánh sáng.
Ở một góc khác, ánh sáng tự nhiên (ánh sáng mặt trời) có chất lượng cao nhất (so
với các loại ánh sáng nhân tạo), tốt nhất cho sức khoẻ và thị giác con người, tạo
năng suất làm việc, lao động cao. Ánh sáng tự nhiên làm tâm lý con người thoải
mái, phấn khởi; và cũng thư thái, bình yên. Ánh sáng tự nhiên còn có ý nghĩa quan
trọng cho thế giới tự nhiên, môi trường thiên nhiên (cây cối, động vật) mà một
phần cũng gắn liền với cuộc sống và sự làm việc của con người.
1. Các giải pháp kiến trúc khai thác ánh sáng tự nhiên
Theo tiêu chuẩn Việt Nam, trong nhà ở và công trình công cộng phải có chiếu sáng
tự nhiên để đảm bảo sự làm việc và hoạt động bình thường của người và các
phương tiện vận chuyển. Chiếu sáng trong nhà ở và công trình công cộng được
phân chia như sau:
– Chiếu sáng trên
– Chiếu sáng bên
– Chiếu sáng hỗn hợp (bao gồm cả chiếu sáng bên và chiếu sáng trên)
Theo sự phân chia đó, có các giải pháp kiến trúc tương ứng; đó là khai thác ánh
sáng qua các hệ kết cấu bao che ở bên (tường, vách, cửa); và khai thác ánh sáng từ
mái. Tất cả các bộ phận kiến trúc này ngoài nhiệm vụ bao che, tạo hình kiến trúc,
tạo thông thoáng còn có nhiệm vụ cực kỳ quan trọng là đón ánh sáng trời vào trong
công trình. Khi thiết kế, kiến trúc sư phải nắm được tương quan và tính toán để đạt
yêu cầu trên mọi phương diện: công năng, thẩm mỹ kiến trúc, kinh tế.
Trong những trường hợp có những mâu thuẫn thì yếu tố công năng – cụ thể ở đây
là chiếu sáng, phải được ưu tiên hơn các yếu tố khác. Không thể vì một hoặc vài ô
cửa có kích thước “đẹp” nhưng lại thiếu sáng. Hoặc ngược lại, không thể vì một
mặt tiền “đẹp” toàn kính mà lại đón nắng, gây chói sáng. Với hệ thống cửa nói
chung – một dạng kết cấu bao che có cơ chế đóng mở linh hoạt, giải pháp chiếu
sáng tự nhiên thường song hành với giải pháp thông gió tự nhiên.
Giảm bớt sự chói sáng cho hành lang bằng bức “rèm hoa đá” ở
công trình Dinh Thống Nhất (Tp.HCM).
2. Các giải pháp vật liệu
Thực ra, giải pháp vật liệu cũng là một phần của giải pháp kiến trúc, có sự gắn bó
hữu cơ với giải pháp kiến trúc. Sử dụng các loại vật liệu có thể chủ động khai thác
hay điều chỉnh nguồn sáng chính là điều cốt lõi của giải pháp này. Để khai thác