C nh c là gì ?
C nh c , nói chung, bao g m nhi u lo i nh c khác nhau: nh c cung đình, nh c tôn
giáo, nh c thính phòng, nh c tu ng (hát b i, chèo, c i l ng), nh c dân gian t bài hát ươ
ru con, các lo i đ i ca, đ n lo i hò đ a linh . Nói m t cách khác, c nh c là nh c c a ế ư
ng i dân Vi t t th i l p qu c đ n giai đo n hi n đ i do ng i Vi t sáng tác theoườ ế ườ
truy n th ng truy n kh u . Trong ph m vi bài này, tôi không th t m gác m t bên các
lo i nh c đ ng bào thi u s vì không th kê khai nh c c a 54 s c t c s ng trên x
Vi t ng ng i Thái, Mông , M ng, Mán, Th , Tày, Dao, Ra-đê, Ba-na, Mnong, Sê ư ườ ườ
Ðăng, Ê Ðê ,Chàm ,vv
Nh c cung đình đ c L ng Ðăng ph ng theo nh c cung đình nhà Minh bên Trung ượ ươ
qu c vào th k th 15 . Ð n th i nhà Nguy n (1802-1945), nh c cung đình g m các ế ế
lo i : Giao nh c, Mi u nh c, Ngũ T nh c, Ð i Tri u nh c, Th ng Tri u nh c, C u ế ườ
Nh t nguy t giao trùng nh c, cung trung chi nh c, Y n nh c, văn nh c, võ nh c do ế
nhi u dàn nh c nh đ i nh c, ti u nh c v i s nh c công r t đông . Ðó là ch a k ư ư
m t s đi u vũ nh văn vũ , võ vũ , t linh vũ , hoa đăng vũ , bát man t n c ng vũ, vv ư
Nh c tôn giáo g m có nh c Kh ng giáo bây gi không cò n n a (ch còn nghe t i Ðài
Loan và Ð i Hàn mà thôi ), nh c Ph t Giáo r t phong phú v i các đi u ni m, tán , t ng
đ y nh c tính, nh c Cao Ðài đ c bi t mi n Nam trên đi u Nam (Nam Xuân, Nam Ai,
Oán), và t t c các lo i nh c dính li n v i các t l nh ch u văn, h u văn, r i bóng, ế ư
lên đ ng, nh c đám ma .
Nh c thính phòng (t m g i là thính phòng theo nghĩa Tây ph ng), là m t b môn r t ươ
đ c a chu ng t i Vi t Nam . Có ba lo i nh c thính phòng đ c thù c a ba mi n :ượ ư
mi n B c có "Hát Ðào", mi n Trung có "Ca Hu ", và mi n Nam có "Ðàn Tài T " . ế
Hát đào còn g i là "Ca Trù ", "Hát Cô Ð u" không còn đ c th nh hành t i mi n B c ượ
vì không phù h p v i hoàn c nh hi n t i m c dù đã đ c ch n h ng t 20 năm nay . " ượ ư
Ca Hu ", v i các bài Nam Ai, Nam B ng, T Ð i C nh, 10 bài ng v n còn đ c aế ượ ư
thích . "Ðàn Tài T " đ c bành tr ng m nh m t i mi n Nam v i các đ i h i liên ượ ướ
hoan đ c t ch c t i các t nh mi n Nam (Tân An, M Tho, B c Liêu ) . Chính "Ðànượ
Tài T " đã đóng góp r t nhi u cho s hình thành nh c hát c i l ng . ươ
Nh c dân gian Vi t Nam r t giàu . Mi n B c có bi t bao nhiêu dân ca đã làm s ng l i ế
nh ng nét đ p c a phong c nh, c a phong t c nghìn x a nh lo i hát quan h B c ư ư
Ninh v i phong t c k t b n, ng b n (li n anh , li n ch ) , hát thi hát l y gi i; r i hát ế
tr ng quân, hát gi m, hát ph ng v i, hát ví, hát xoan, cò l , h i sim . Ngoài ra còn có ườ
hát x m . Mi n Trung có hò sông Mã , hò mái nhì, mái đ y, mái s p, hò h i, hò n n,
các đi u lý nh lý m i th ng, lý con sáo, lý giao duyên . Trong Nam nh ng đi u hò ư ườ ươ
thay đ i t ng mi n, t ng vùng nh Hò Ð ng Tháp, hò B c Liêu, hò B n Tre, hò l , ư ế ơ
hay các đi u lý nh Lý Ng a Ô , lý chu n chu n, lý con kh Ð t, lý dĩa bánh bò , lý che ư
h ng, vv H u h t các đi u lý, hò , đ i ca đ u d a trên th th l c bát r t đ c bi tườ ế ơ
Vi t Nam. Dân ca Vi t Nam, nh vào nh ng cu c hát thi l y gi i và óc sáng t o nh y
bén mà ngày nay có trên m y ngàn bài đ c ph bi n kh p n i . ượ ế ơ
Tôi hy v ng r ng, qua bài ti u lu n này, quý b n đ c s có m t khái ni m đ i c ng ươ
v th nào là "V ng c ", th nào là "C i l ng", th nào là "C nh c" . Bi t đ c ế ế ươ ế ế ượ
ngu n g c nh c Vi t là m t đi u c n thi t nh t là cho ki n th c văn hóa cho m i ế ế
ng i trong chúng ta lúc ph i b lìa xa quê h ng . Hi u đ c nh c mình, bi t quaườ ươ ượ ế
nh c ng i, dung hòa hai n n nh c Âu và Vi t đ đ ng b m t g c m t r và có th ườ
d y d con cháu thu c th h sau . T hào nh c Vi t, cũng nh t hào ti ng nói Vi t, ế ư ế
văn hóa Vi t là nung n u chí khí qu t c ng b t khu t c a dân t c Vi t, là nuôi ườ
d ng tình yêu quê h ng, tình th ng dân t c đ x ng đáng là con cháu dòng dõi L cưỡ ươ ươ
H ng .