1
Đề tài tốt nghiệp
Đánh giá hàm lượng kim loại
nặng (As, Cd, Pb, Cu, Zn) trong
môi trường đất tại làng nghề đúc
nhôm, chì Văn Môn – Yên Phong -
Bắc Ninh
2
MỤC LỤC
PHẦN 1. ĐẶT VẤN ĐỀ ................................................................................ 1
1.1. TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI ........................................................ 4
1.2. MỤC ĐÍCH, Ý NGHĨA CỦA ĐỀ TÀI ................................................. 6
1.2.1. Mục đích của đề tài ............................................................................... 6
1.2.2. Ý nghĩa của đề tài ................................................................................. 6
PHẦN 2. TỔNG QUAN CỦA VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU............................... 7
2.1. KIM LOẠI NẶNG (KLN) VÀ CÁC DẠNG TỒN TẠI CỦA KLN
TRONG ĐẤT, NGUỒN GỐC PHÁT SINH ......................................... 7
2.1.1. Kim loại nặng và các dạng tồn tại của kim loại nặng trong đất ............. 7
2.1.2. Nguồn gốc phát sinh kim loại nặng trong môi trường đất...................... 8
2.2. SỰ ẢNH HƯỞNG CỦA KIM LOẠI NẶNG TỚI CÂY TRỒNG
VÀ SỨC KHOẺ CON NGƯỜI .......................................................... 10
2.3. TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU KIM LOẠI NẶNG TRONG ĐẤT
TRÊN THẾ GIỚI VÀ Ở VIỆT NAM ................................................. 14
2.3.1. Tình hình nghiên cứu kim loại nặng trong đất trên thế giới ................. 14
2.3.2. Tình hình nghiên cứu kim loại nặng trong đất ở Việt Nam ................. 18
PHẦN 3. NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU ...................... 24
3.1. ĐỐI TƯỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU ..................................... 24
3.2. NỘI DUNG NGHIÊN CỨU ............................................................... 29
3.3. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU ....................................................... 29
PHẦN 4. KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN ..................................................... 31
4.1. ĐIỀU KIỆN TỰ NHIÊN, KINH TẾ - XÃ HỘI CỦA LÀNG
NGHỀ VĂN MÔN ............................................................................. 31
4.1.1. Điều kiện tự nhiên .............................................................................. 31
4.1.2. Đặc điểm kinh tế - xã hội .................................................................... 33
4.2. THỰC TRẠNG LÀNG NGHỀ Ở XÃ VĂN MÔN ............................. 37
3
4.2.1. Tình hình sản xuất của làng nghề ........................................................ 37
4.2.2. Quy trình sản xuất và chất thải ............................................................ 39
4.3. HIỆN TRẠNG HÀM LƯỢNG KIM LOẠI NẶNG TRONG ĐẤT
XÃ VĂN MÔN .................................................................................. 42
4.3.1. Hiện trạng hàm lượng kim loại nặng trong đất nông nghiệp ................ 43
4.3.2. Hiện trạng hàm lượng kim loại nặng trong đất dùng cho mục đích
dân sinh, vui chơi giải trí .................................................................... 48
4.3.3. Đánh giá sự ô nhiễm kim loại nặng trong đất xã Văn Môn ................. 53
PHẦN 5. KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ ........................................................... 55
5.1 KẾT LUẬN ............................................................................................ 55
5.2 ĐỀ NGHỊ ............................................................................................... 56
Tài liệu tham khảo
Phụ lục
4
PHẦN 1
ĐẶT VẤN ĐỀ
1.1. TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI
Đất là một thành phần quan trọng của môi trường, là một tài nguyên vô giá
mà tự nhiên đã ban tặng cho con người. Đất là tư liệu sản xuất đặc biệt, là đối
tượng lao động độc đáo, là một yếu tố cấu thành của hệ sinh thái Trái Đất.
Trên quan điểm sinh thái học, đất là một tài nguyên tái tạo, là vật mang của
nhiều hệ sinh thái khác trên trái đất. Với sức ép ngày càng tăng về dân số đã
kéo theo sự phát triển mạnh về công nghiệp, đô thị hoá, việc làm và giao
thông, làm cho tài nguyên đất bị khai thác mạnh và sự suy thoái môi trường
ngày càng trở nên nghiêm trọng. Con người tác động vào đất cũng chính là
tác động vào các hệ sinh thái mà đất “mang” trên mình nó. Như vậy, tuỳ
thuộc vào phương thức đối xử của con người đối với đất mà đất có thể phát
triển theo chiều hướng tốt và cũng có thể phát triển theo chiều hướng xấu.
Cho nên việc bảo vệ môi trường đất, duy trì sức sản xuất lâu dài của đất là
một trong những chiến lược quan trọng của nước ta trong việc sử dụng hợp lý
và lâu bền các nguồn tài nguyên thiên nhiên.
Ngày nay, Việt Nam trong sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất
nước nói chung, khu vực nông thôn nói riêng, các làng nghề có tác dụng rất
lớn đối với sự chuyển đổi cơ cấu kinh tế, tạo việc làm và tăng thu nhập cho
người dân lao động. Chỉ riêng các tỉnh đồng bằng sông Hồng đã có 203 làng
nghề truyền thống được khôi phục và phát triển, đồng thời có tới 523 làng
nghề mới được hình thành trong thời gian gần đây. Nhưng sự phát triển các
làng nghề trong thời gian qua còn mang tính tự phát, tình trạng ô nhiễm môi
trường trong các làng nghề và các cơ sở sản xuất tại nông thôn ngày càng gia
tăng.
5
Tỉnh Bắc Ninh với 61 làng nghề trong đó có làng nghề đúc nhôm, chì Văn
Môn có nhiều loại hình sản phẩm phong phú, đa dạng, với hình thức sản xuất
linh hoạt đã tạo ra một lượng lớn hàng hoá, giải quyết công ăn việc làm và
mang lại thu nhập cho người dân, góp phần phát triển kinh tế xã hội của xã
Văn Môn nói riêng và của tỉnh Bắc Ninh nói chung. Tuy vậy, làng nghề Văn
Môn cũng có những đặc trưng chung đối với các làng nghề khác như sự phát
triển của làng nghề còn mang tính tự phát, không có quy hoạch, trình độ công
nghệ còn thấp, lao động giản đơn, chưa được đào tạo đầy đủ cơ bản, chủ yếu
dựa vào kinh nghiệm. Ý thức bảo vệ môi trường của dân làng nghề chưa cao,
sản xuất chạy theo lợi nhuận và kinh tế, bất chấp độc hại, nguy hiểm gây ô
nhiễm môi trường, thiếu các chính sách đồng bộ từ các cơ quan quản lý trung
ương tới địa phương về hỗ trợ sản xuất và quản lý môi trường tại làng nghề.
Tất cả các mặt hạn chế nêu trên đã tác động không chỉ tới sự phát triển
chung của làng nghề mà còn ảnh hưởng nghiêm trọng tới chất lượng môi
trường và sức khoẻ cộng đồng. Mặt khác, do sản xuất quy mô nhỏ nằm rải rác
trên khắp địa bàn xã đã tạo nên những nguồn thải nhỏ, khó tập trung và hầu
như chưa được xử lý nên đã tác động tới môi trường đất toàn vùng. Vì vậy, để
góp thêm tư liệu phân tích đánh giá hiện trạng môi trường đất ở các làng nghề
tại tỉnh Bắc Ninh, chúng tôi tiến hành đề tài: “Đánh giá hàm lượng kim loại
nặng (As, Cd, Pb, Cu, Zn) trong môi trường đất tại làng nghề đúc nhôm,
chì Văn Môn – Yên Phong - Bắc Ninh”.