Vi t v đ tài đ t n c là m t trong nh ng c m h ng ch đ o c a th ca giai đo n 1945-ế ướ ơ
1975. Hãy so sánh Đ t n c c a Nguy n Đình Thi và Đ t n c c a Nguy n Khoa Đi m đ ướ ướ
làm n i b t c m h ng chung và s sáng t o c a m i nhà th . ơ
Bài vi t:ế
Tr i su t chi u dài l ch s văn h c, hình t ng đ t n c đã b t nh p trái tim c a không bi t bao ượ ướ ế
nhiêu ngh sĩ đ đi vào th v i v đ p thiêng liêng và ni m tin yêu sâu s c. H n thiêng đ t n c, ơ ướ
tinh th n dân t c hào hùng đ c b t ngu n t Nam qu c s n hà, H ch t ng sĩ... ti p n i b n ượ ơ ướ ế
v ng qua m i th i kì. Đ t n c c a Nguy n Đình Thi và Đ t n c c a Nguy n Khoa Đi m g p ướ ướ
g nhau đ tài y. Hai cu c kháng chi n v qu c vĩ đ i, gian kh l i thêm m t l n t o nên hoàn ế
c nh đ t bi t đ xu t hi n nh ng v n th yêu n c v i cách th hi n đ c đáo. ơ ướ
Đ t n c c a Nguy n Đình Thi và Đ t n c c a Nguy n Khoa Đi m n m trong s nh ng đ nh ướ ướ
cao c a n n th ca cách m ng Vi t Nam ra đ i trong giai đo n 1930- 1945. Nung n u và vang ơ
v ng t nh ng năm tháng hào hùng c a cu c kháng chi n ch ng th c dân Pháp, “Đ t n c” c a ế ướ
Nguy n Đình Thi vi t năm 1948 là m t bài th tr tình tràn đ y ni m t hào v s tr ng t n c a ế ơ ườ
đ t n c và tinh th n b t khu t Vi t Nam. V i phong cách ngh thu t đ y cá tính, Nguy n Đình ướ
Thi đã th i vào v n lu t phóng túng c a th t do gi ng th sôi n i, hào s ng, chân th t cùng ơ ơ
nh ng hình t ng đ c s c. Đ t n c c a Nguy n Khoa Đi m cũng là thành t u ngh thu t tiêu ượ ướ
bi u c a th ca kháng chi n ch ng Mĩ. N m trong tr ng ca “M t đ ng khát v ng”(1971), ơ ế ườ ườ
ch ng V đã gói ghém tr n v n tâm t c a ng i thanh niên trí th c tham gia tích c c vào sươ ư ườ
nghi p gi i phóng dân t c. Bài th k t h p gi a c m xúc và lí trí, tr tình và chính lu n đem đ n ơ ế ế
cho ng i đ c cái nhìn toàn v n, nhi u chi u v đ t n c mình. Hai thi ph m v a có nh ng nétườ ướ
chung v đ tài, c m xúc l i có nhi u khác bi t v c m h ng, thi t , gi ng đi u ... đ l i n
t ng sâu đ m đ i v i ng i đ c.ượ ườ
Tr c h t, hai bài th h i t nh ng nét chung gi ng nh n n t ng c b n đ t o thành giá trướ ế ơ ư ơ
v ng ch c xuyên su t thi m ch dân t c. Đó là c m h ng v đ tài đ t n c quen thu c đ c ướ ượ
ng i ca, tôn vinh v i lòng trân tr ng và tâm t , c m xúc chân thành. Trong t ng hoàn c nh l ch s ư
c th , đ t n c l i đ c đ t d i nh ng góc nhìn m i m , đ c bi t chi n tranh đã tô đ m m t ướ ượ ướ ế
b c chân dung anh hùng, v ng vàng và liên ti p ch ng l i m i k thù th ng g p trong th : ế ườ ơ
Đ t n c tôi thon th gi t đàn b u ướ
Nghe d u n i đau c a m
Ba l n ti n con đi hai l n khóc th m l ng l
Các anh không v mình m l ng im
T H u Yên
T ngu n xúc c m chân th c và m nh m , Đ t n c đã l ng đ ng trong n i nh , n i mong ch , ướ
xót xa và nh n th c sâu s c c a các tác gi v ch quy n dân t c:
Tr i xanh đây là c a chúng ta
Núi r ng đây là c a chúng ta
Nh ng cánh đ ng th m mát ơ
Nh ng ng đ ng bát ngát ườ
Nh ng dòng sông đ n ng phù sa
Xuân Di u t ng nói « Th hay l i th chín đ trong c m xúc », qu th t chính nh ng câu th tràn ơ ơ ơ
ng p lòng t hào, yêu quý và kh ng đ nh n n đ c l p dân t c đã t o d ng ni m tin cho c m t
th h đ c gi . « Tr i xanh đây» và « núi r ng đây» g n gũi, nh t đ nh « là c a chúng ta », ch c nế
hai l n đi p mà câu th th t dõng d c d t khoát. Đ r i phép li t kê sau đó, không còn có c m t ơ
ch s s h u, nh ng t t c phong c nh núi sông quê h ng hi n lên nh m t l t t nhiên : t t c ư ươ ư
đ u thu c v đ t n c Vi t Nam thân yêu. đó, Nguy n Khoa Đi m còn th y đ c : ướ ượ
Nh ng ng i v nh ch ng còn góp cho đ t n c nh ng hòn núi V ng Phu ườ ướ
C p v ch ng yêu nhau góp nên hòn Tr ng Mái
... Con cóc, con gà quê h ng cùng góp cho H Long thành th ng c nhươ
Không có m t t ng nào gi ng v i đo n th c a Nguy n Đình Thi song c hai đ u k ra, tôn lên ơ
m t quê h ng giàu đ p mà « núi r ng » là « trăm ao đ m » và th ng c nh « H Long ». Tâm t ươ ư
tình c m c a con ng i v i nhi u n i ni m, k ni m thiêng liêng «hòn núi V ng Phu », « hòn ườ
Tr ng mái » đ n đây cũng góp thành T qu c. Trên h t, v đ p tâm h n tình nghĩa đ m th m đã ế ế
ghi d u trên m i s v t, hóa chúng thành thiêng liêng b t t . B i ni m tin y, đ t n c đã tr đi ướ
tr l i thành đ tài trung tâm c a r t nhi u tác ph m th ca trong su t ba th p k này. Không ph i ơ
ch trong“Đ t n c”, ti ng th m i rung lên đau đáu nh ng trăn tr , suy t , tình c m g n bó mãnh ướ ế ơ ư
li t, mà ng i yêu th còn bi t đ n nhi u tên tu i l n “T qu c có bao gi đ p th này chăng- ườ ơ ế ế ế
Ch Lan Viên, “Quê h ng”- Giang Nam, “Vi t B c”- T H u, “Dáng đ ng Vi t Nam”- Lê Anhế ươ
Xuân... Nh ng thành công n i b t đ a hai bài th lên đ n đ nh cao c a th ca cách m ng chính làư ư ơ ế ơ
đã cùng xây d ng đ c hình t ng đ t n c g n li n v i nhân dân, đ đ t n c thêm m n yêu ượ ượ ướ ướ ế
g n gũi.
Tuy th , nhìn ra s gi ng nhau cũng là đ th y rõ h n khám phá riêng bi t c a hai bài th - hai tâmế ơ ơ
h n tri âm sâu s c mà phong phú di u kì. C m h ng v đ t n c trong th Nguy n Đình Thi đ n ướ ơ ế
t mùa thu mà cu c kháng chi n đang di n ra d d i và tàn kh c. Tài năng c a Nguy n Đình Thi ế
g p Thiên th i- đ a l i- nhân hòa, g p đ c ng n gió l n c a « bão táp cách m ng » bùng lên, sôi ượ
n i và hi n đ i. Nó đã khi n cho nhà th nhi t tình ng i ca và suy t v s c s ng kì di u c a dân ế ơ ư
t c trong m i t ng quan : khi đ ng đ u v i gi c ngo i xâm. D c theo su t bài th ta th y r t ươ ươ ơ
rõ m t quá kh chi n tranh đau th ng m t mát mà c con ng i và sông núi quê h ng đ u d c ế ươ ườ ươ
h t s c đ b o v n n đ c l p t do c a T qu c.ế
Ng i ra đi đ u không ngo nh l iườ
Sau l ng th m n ng lá r i đ yư ơ
Câu th có nhi u cách hi u song n u nh đây là hình nh c a ng i lính ra tr n, thì d ng nhơ ế ư ườ ườ ư
cái kho nh kh c ra đi y tr thành đáng trân tr ng quá, « đ u không ngo nh l i » d t khoát là th ế
nh ng đâu ph i vô tình. Ng i quay đ u đi mà v n còn c m nh n đ c c cái h n c a « th mư ườ ượ
n ng lá r i », th m i bi t s g n bó sâu n ng c a lòng ng i v i m t m nh đ t, v i m t quê ơ ế ế ườ
h ng. Câu th v a tinh t g i c m v a mang v đ p c a th i đ i « toàn qu c kháng chi n ».ươ ơ ế ế
Thoát lên trên hi n th c b ng c m h ng lãng m n, Nguy n Đình Thi không nh ng hình t ng hóa ượ
nh ng ng i chi n sĩ kiên c ng b t khu t không ng i khó khăn mà còn v h b ng nét bút dung ườ ế ườ
d đ i th ng : ườ
Nh ng đêm dài hành quân nung n u
B ng b n ch n nh m t ng i yêu ườ
Lòng yêu n c v i lí t ng cách m ng bao trùm m t tình yêu l a đôi trong sáng v tha. Hai tìnhướ ưở
c m y nâng đ cho nhau, tô đ p l n nhau. Tình yêu là khát v ng cháy b ng t o đ ng l c cho
ng i lính chi n đ u, đ trong gi phút m t m i « đêm dài hành quân nung n u », anh m lòngườ ế
bi t m y khi nghĩ đ n « m t ng i yêu ». Hai l n yêu th ng c ng l i thành s c m nh không gìế ế ườ ươ
ngăn đ c. Và nh th , xu t phát t tình c m đ i th ng, con ng i dũng c m s n sàng làm m iượ ư ế ườ ườ
th đ b o v s yên bình, sum h p. Đó là s c s ng đã bi n nh ng ng i Vi t Nam bình t ng ế ườ ườ
tr thành anh hùng, bi n nh ng con ng i ch t phác thành thiên th n : ế ườ
N c chúng taướ
N c nh ng ng i ch a bao gi khu tướ ườ ư
Có nhìn v quá kh xa xôi m i th y đ c lòng yêu n c luôn tr i d y m nh m trong m i hoàn ượ ướ
c nh, thách th c l i t t c nh ng k thù xâm l c. Có th m i th y t m vóc c a con ng i trong ượ ế ườ
cu c chi n hôm nay là s ti p n i s nghi p ch ng gi c ngo i xâm kiêm trì và b n b qua bao ế ế
nhiêu th h . X ng máu đã đ xu ng, nhi u th h đã đi qua nh ng cái còn l i đây là đ t n cế ươ ế ư ướ
tr n v n v c lãnh th và tâm h n. Bài th đ c vi t r t hay, mà quy t đ nh m ch th chính là ơ ượ ế ế ơ
c u t ch t ch . Đ tài mùa thu muôn thu m ra không gian, th i gian l ch s c a đ t n c. C u ướ
t đ c tri n khai trong quá trình v n đ ng h p lí t đ t n c c a h ng c m gi n d t i đ t ượ ướ ươ
n c « Rũ bùn đ ng d y sáng lòa ». T m vóc l n lao vĩ đ i cũng b i th mà đ c tô đ m. B nướ ế ượ
ch ng b c c gi ng nh m t tr ng ca, tr i đ u trong mùa thu x a đ t n c, đi đ n đ t n c ư ườ ư ướ ế ướ
nh ng ngày đ i m i, không quên nhìn ra hoàn c nh đau th ng đ t đ y vút lên s c m nh vũ bão ươ
c a đ t n c đ ng lên. Cái nhìn toàn c nh v l ch s không ch d ng nên m t b khung nâng đ ướ
toàn b tác ph m mà còn giúp hoàn ch nh hình t ng đ t n c, con ng i trong th . C m h ng ượ ướ ườ ơ
đ t n c xuyên su t bài th , là m ch ng m k t n i t ng m ng t ng nh r i r c trong tác ph m, ướ ơ ế ưở ư
t o thành hình t ng th th ng nh t. Đ t n c qua hình dung c a Nguy n ĐÌnh Thi bao g m h ượ ơ ướ
th ng hai hình nh chính là đ t và tr i, qu n v i nhau chan hòa làm nên g ng m t đ t n c. Cho ươ ướ
quê h ng đó, ti ng kêu đau th ng đã b t a máu : ươ ế ươ
Ôi nh ng cánh đ ng quê ch y máu
Dây thép gai đâm nát tr i chi u
Nh ng n i đau y không c a riêng ai, mà t t c m i ng i đ u chung gánh. Chi n tranh t baoư ườ ế
đ i Tri u Đinh Lí Tr n hay hôm nay cũng th , hi n th c, quá kh h i t v đây, khái quát bao ế
nhiêu c nh m t mát đau đ n đã ch y máu thành v t th ng l n. Phép nhân hóa bi n c m giác c a ế ươ ế
con ng i thành c m giác c a phong c nh, d ng nên m t b c v tan hoang ch ng ch t « dây thépườ
gai » thô b o c a vào quê h ng mình m t n i đau máu th t. Cánh đ ng quê nh bi t nghĩ, bi t ươ ư ế ế
c m nh n th m thía s xúc ph m, kh đau. Th pháp ng c sáng d ng nên hình nh rõ nét và ượ
đ y c m h ng v m t bu i chi u có th t, nhà th hành quân qua n i đ ch đánh phá. Câu th giàu ơ ơ ơ
giá tr t o hình, gây n t ng sâu đ m trong lòng ng i đ c b ng hình nh đ p m nh vào c m ượ ườ
giác. Tác gi hòa mình vào tình c nh đó đ hi u cho sâu, cho h t bi t bao nhiêu khó khăn c c ế ế
nh c, hy sinh gian kh mà dân mình ph i ch u đ ng. Càng trong gian khó, con ng i càng kiên ườ
c ng. Hình t ng nhân dân v a hi n hi n v a th p thoáng song hành v i cu c tr ng chinh l chườ ượ ườ
s đ y máu l a.
Ôm đ t n c nh ng ng i áo v i ướ ườ
Đã đ ng lên thành nh ng anh hùng
r i
Ng i lên nh n c v bườ ư ướ
Ng i Vi t Nam hi n lành nhân t nh ng dũng c m b t khu t. S c m nh lòng yêu n c c aườ ư ướ
nhân dân nh ch t ch H Chí Minh đã nói « T x a đ n nay, m i khi T Qu c b xâm lăng thìư ư ế
tinh th n y l i sôi n i. Nó k t thành m t làn sóng vô cùng m nh m , to l n, nó l t qua m i s ế ướ
nguy hi m, khó khăn ». Chính nh ng ng i anh hùng qu n chúng là n n t ng đ t n c. Phép so ườ ướ
sánh « ng i lên nh n c v b » là hình t ng nhân dân đ c t ng tr ng hóa. Bài th k tườ ư ướ ượ ượ ượ ư ơ ế
thúc b ng hình nh mang tính bi u t ng v s v n mình vĩ đ i c a dân t c : ượ ươ
N c Vi t Nam t máu l aướ
Rũ bùn đ ng d y sáng lòa
Tr i d y m nh m và ng i sáng, đ t n c đ c ph n chi u qua tâm h n c a tác gi th t vĩ đ i. ướ ượ ế
Hình t ng mang đ y tính t ng tr ng cũng là m t trong s nh ng đ c đi m c a th ca cáchượ ượ ư ơ
m ng : ng i ca, tuyên truy n và c đ ng cho tinh th n dân t c. Chính đi u đó là bi u t ng c a ượ
s g n k t dân t c thành m t kh i đoàn k t và th ng nh t, m t nhi m v c n thi t c a văn h c ế ế ế
th i kì này. Nh ng hình t ng l n lao k t thành bài th đã cho th y cách vi t có nhi u khám phá ượ ế ơ ế
tìm tòi c a nhà th . Đ có đ c đi u này, Nguy n Đình Thi đã tìm ch t li u t v n s ng th c t . ơ ượ ế
Xây c t hình t ng b ng nh ng c m xúc suy t tr c quan đ c n y sinh qua nh ng tr i nghi m ượ ư ượ
c a ng i ngh sĩ, mùa thu Hà N i đ p đ đ c ch n đ b t đ u bài th : ườ ượ ơ
Sáng mát trong nh sáng năm x aư ư
Gió th i mùa thu h ng c m m i ươ
C m xúc tr c ti p, khám phá thú v v nh ng nét đ c tr ng c a th đô « sáng mát », « h ng c m ế ư ươ
m i » đ t bên c nh cách vi t t ng tr ng hóa làm phong phú sinh đ ng thêm cho bài th . Ng i ế ượ ư ơ ườ
đ c xao đ ng bao nhiêu tr c v đ p mùa thu trong lành, khi tâm tr ng con ng i hòa vào thiên ướ ườ
nhiên thì l i ng ng m tôn th b y nhiêu tr c t th hùng tráng c a non sông mình. Nh v y ưỡ ướ ư ế ư
nhà th đã thành công trong vi c pha tr n hai ngu n xúc c m đan xen v i nhau. Gi ng tráng caơ
cũng là m t ph n toát lên cái « h n » c a tác ph m. Ng i đ c có th nh n ra s chuy n bi n c a ườ ế
nh p đi u, âm h ng theo dòng c m xúc : t nh p ch m v i nh ng âm cao và trong tr nên tr m ưở
xu ng khi l ng nghe m ch s ng b t di t c a đ t n c, r i d n d p, cu n sôi, tuôn ch y đ cu i ướ