BỘ CÔNG THƯƠNG
TRƯỜNG ĐẠI HỌC CÔNG NGHIỆP VIỆT - HUNG
----- -----
ĐỀ CƯƠNG BÀI GIẢNG
Học phần: Khởi nghiệp
Bộ môn: Quản trị kinh doanh
Đơn vị: Khoa Quản trị - Ngân hàng
Năm học: 2022 - 2023
HÀ NỘI - 2022
1
CHƯƠNG 1: TƯ DUY KHỞI NGHIỆP KINH DOANH
Mục tiêu: Cung cấp những kiến thức cơ bản về kinh doanh, khởi nghiệp kinh doanh,
môi trường tác động tới khởi nghiệp và kinh doanh, tư duy khởi nghiệp kinh doanh với
những đặc trưng vốn có, tác động đến khởi nghiệp kinh doanh cũng như hoạt động
kinh doanh sau khi đã tạo lập doanh nghiệp.
1.1. Kinh doanh
1.1.1. Khái niệm
Đến nay trên thế giới đã xuất hiện quá nhiều ấn phẩm về kinh doanh hoặc quản trị kinh
doanh. Tuy nhiên, để trình bày một cách rõ ràng nội dung và ranh giới giữa kinh
doanh/không kinh doanh và quản lý; quản trị và quản trị kinh doanh thì không phải ấn phẩm
nào cũng làm được. Thế mà, người khởi nghiệp thành công lại rất cần am tường về kinh
doanh cũng như am tường về quản lý, quản trị và quản trị kinh doanh. Giáo trình này cố gắng
phân định những phạm trù trên.
Để duy trì và phát triển, con người tiến hành vô vàn hoạt động khác nhau. Nếu nói
chung nhất thì có thể kể ra các hoạt động văn hóa, tôn giáo, xã hội, kinh tế,... Trong đó kinh
tế là hoạt động con người tạo ra các sản phẩm hoặc dịch vụ đáp ứng các nhu cầu của chính
mình. Người ta có thể tiến hành hoạt động kinh tế không nhằm mục tiêu lợi nhuận hoặc nhằm
vào mục tiêu lợi nhuận.
Kinh doanh là hoạt động của con người tạo ra và cung câp sản phẩm/dịch vụ cho khách
hàng nhằm thu được lợi nhuận.
Theo khái niệm trên kinh doanh phải gắn với một (một số) sản phẩm/dịch vụ cụ thể nào
đó. Trong cuộc sống, con người cần tiêu dùng các sản phẩm/dịch vụ cụ thể nhằm thỏa mãn
các nhu cầu của mình. Vì thế, xã hội xuât hiện nhu cầu tạo ra sản phẩm/dịch vụ cung cấp cho
xã hội loài người. Từ khi xuât hiện nền kinh tế trao đổi từ thửa xa xưa, mọi sản phâm/dịch vụ
đêu được người kinh doanh bán cho người khác với mục đích thu lợi nhuận. Khi xuất hiện
mô hình kinh tế hỗn hợp, có sự can thiệp của Nhà nước vào nên kinh tế thị trường, những
loại hàng hóa công cộng đã được tổ chức sản xuất và cung cấp sao cho “có lợi cho xã hội
nhất”. Theo đó, người ta không bán sản phẩm/dịch vụ công cộng theo kiểu kinh doanh, mà
biến các sản phẩm/dịch vụ công cộng thành các sản phẩm công ích. Như thế, trong nền kinh
tế hỗn hợp toàn bộ thế giới hàng hóa thường được chia làm hai loại:
- Loại sản phẩm/dịch vụ thông thường sẽ được tạo ra và mua bán theo các quy luật
thông thường của thị trường - tự do trao đổi theo giá cả thị trường. Các doanh nghiệp được
lập ra để sản xuất tạo ra các loại sản phẩm/dịch vụ loại này được gọi là các doanh nghiệp
kinh doanh.
- Loại sản phẩm/dịch vụ công cộng sẽ được tạo ra và mua bán có sự điêu tiêt của Nhà
2
nước. Các doanh nghiệp được lập ra để sản xuất tạo ra các loại sản phâm/dịch vụ loại này
được gọi là các doanh nghiệp công ích.
- Ngoài ra, cân chú ý là gần đây, ở nhiều nước trên thế giới xuất hiện loại hình doanh
nghiệp cung cấp sản phẩm/dịch vụ có bản chất gần như công ích nhưng do các cá nhân chứ
không phải nhà nước thực hiện. Hoạt động loại này không hăn kinh doanh, không phải công
ích mà ở góc đọ nay hay khác mang tính nhân đạo. Người ta gọi là doanh nghiệp xã họi. Về
bản chât, người ta cũng không xếp doanh nghiệp xã hội vào nhóm kinh doanh.
Cần lưu ý là sự khác nhau giữa doanh nghiệp kinh doanh và doanh nghiệp công ích chỉ
ở phưomg thức trao đổi hàng hóa: các doanh nghiệp kinh doanh tự do mua ban hang hoa của
mình trên thị trường' các doanh nghiẹp cong ích tieu thụ hang hóa có sự can thiệp của Nhà
nước vào giá cả và sản lượng.
Một vấn đề nữa cần được làm rõ trong khái niệm kinh doanh là thế nào là sản
phẩm/dịch vụ? cần lưu ý là có nhiều cách hiểu khác nhau về sản phẩm/dịch vụ theo các cấp
độ khác nhau như sản phẩm/dịch vụ hoàn chỉnh, sản phẩm/dịch vụ trung gian.
Có thể hiểu sản phẩm/dịch vụ hoàn chỉnh là sản phẩm/dịch vụ cuối cùng, được con
người sử dụng mà khồng cần bất kỳ sự chế biến tiếp theo nào. Đó chẳng hạn là xe đạp, xe
máy, ô tô,... Con người sử dụng các sản phẩm hoàn chỉnh này đáp ứng một nhu cầu cụ thể
nào đó của mình (ở ví dụ trên là nhu cầu đi lại). Tưomg tự như thế, dịch vụ logistic được coi
là dịch vụ hoàn chỉnh.
Sản phẩm/dịch vụ chưa hoàn chỉnh là sản phẩm/dịch vụ trung gian, được con người sử
dụng với tư cách là một bộ phận sản phẩm hoàn chỉnh. Đó chẳng hạn là các phụ tùng xe đạp,
xe máy, ô tô,... Còn dịch vụ bốc xếp chỉ là một phần của dịch vụ logistic.
Người kinh doanh có thể kinh doanh sản phẩm/dịch vụ hoàn chỉnh và cũng có thể chỉ
kinh doanh một bộ phận sản phẩm (bán thành phẩm) hay dịch vụ.
Mọi người trên thế giới kinh doanh đều có mục đích là thu được lợi nhuận; lợi nhuận
càng nhiều, càng tốt. Muốn có lợi nhuận, người kinh doanh phải tạo ra sản phẩm/dịch vụ cụ
thể nào đó được người mua chấp nhận. Muốn có nhiều lợi nhuận, điều kiện đầu tiên là sản
phẩm/dịch vụ phải được nhiều người chấp nhận: càng được nhiều người chấp nhận; càng bán
được nhiều hàng. Như thế, kinh doanh gắn với loại sản phẩm/dịch vụ cụ thể và không phải
sản phẩm/dịch vụ thông thường mà là sản phẩm/dịch vụ phải được càng nhiều người mong
muốn sử dụng, càng tôt.
Cũng chính vì vậy, Điều 4 Luật Doanh nghiệp 2005 quy định: “Kinh doanh là việc thực
hiện liên tục một, một số hoặc tất cả các công đoạn của quá trình đầu tư, từ sản xuất đến tiêu
thụ sản phẩm hoặc cung ứng dịch vụ trên thị trường nhàm mục đích sinh lợi”1.
1.1.2. Các vấn đề cơ bản của kinh doanh
1.1.2.1. Sản phẩm/dịch vụ kinh doanh
Câu hỏi đầu tiên, cốt lõi mà bất cứ ai muốn kinh doanh cũng phải trả lời là kinh doanh
3
cái gì? Kinh doanh sản phâm, dịch vụ hay ca hai? Kinh doanh một hay nhiều loại sản
phẩm/dịch vụ?
Như phần phân tích khái niệm ở trên đã chỉ ra kinh doanh nghĩa là kinh doanh sản
phâm/dịch vụ. Sản phâm/dich vụ chinh la đoi tượng kinh doanh:
- Câu hỏi thứ nhất được đặt ra là kinh doanh sản phẩm/dịch vụ hoàn chỉnh hay chỉ là
bán thành phẩm/dịch vụ trung gian?
Trước đây, khi tiến hành kinh doanh người ta hay nghĩ đến kinh doanh một loại sản
phẩm/dịch vụ hoàn chỉnh. Nền sản xuất - xã hội càng phát triển, người kinh doanh dần nghĩ
đến việc chỉ sản xuất hay cung cấp mộưmột số ít sản phẩm bộ phận (bán thành phẩm) hoặc
dịch vụ cụ thể (chưa là dịch vụ hoàn chỉnh cuối cùng). Theo xu hướng đó, doanh nghiệp cung
cấp sản phẩm/dịch vụ hoàn chỉnh thường chỉ đảm nhiệm việc sản xuất chế biến các bộ phận
cơ bản, tác động trực tiếp đến chất lượng sản phẩm/dịch vụ và chuyển các bộ phận khác cho
các doanh nghiệp khác sản xuất (doanh nghiệp hỗ trợ).
Sơ đồ 1.1. Các câu hỏi cơ bản về kinh doanh
- Kinh doanh một hay nhiều loại sản phẩm/dịch vụ?
Nếu người kinh doanh chỉ kinh doanh một loại sản phẩm/dịch vụ thì được gọi là kinh
doanh đcm ngành; ngược lại, nếu người kinh doanh thực hiện kinh doanh nhiều loại sản
phẩm/dịch vụ khác nhau thì gọi là đa ngành. Thời xa xưa, ngân hàng chỉ thực hiện dịch vụ tín
dụng (đi vay và cho vay tiền); càng về sau, ngân hàng càng vươn ra thực hiện nhiều loại dịch vụ
khác như đầu tư, bảo hiểm, tư vấn,...
Neu nhìn một cách tổng thể có thể nhận thấy xu hướng chung của thế giới ngày nay là các
doanh nghiệp chuyển dần từ đơn ngành sang đa ngành. Tuy nhiên, muốn chuyển từ đơn ngành
sang đa ngành cần phải có các điều kiện nhất định mà không phải người kinh doanh nào cũng có.
Sẽ chỉ thành công nếu người chuyển từ đơn ngành sang đa ngành đáp ứng đầy đủ các điều kiện
cần có. Mọi sự phát triển theo trào lưu, không tính toán kỹ lưỡng đều dễ dẫn đến thất bại. Không
phải chỉ những công ty nhỏ mà cả nhũng công ty lớn cũng không phải bao giờ cũng có đủ điều
kiện để chuyển từ kinh doanh đơn ngành sang đa ngành. Ví dụ điển hình là các tổng công ty, tập
đoàn kinh tế nhà nước nước ta trong thời gian qua đã chuyển ồ ạt theo “phong trào” từ kinh
doanh đơn sang kinh doanh đa ngành.
1.1.2.2.Phương thức kinh doanh
Thứ nhất, xét theo quá trình kinh doanh
Có thể hiểu quá trình là sự tiếp nối liên tục có tính hệ thống các sự kiện hướng theo một
mục đích nhât định nào đó. Trong một quá trình các sự kiện phải được sắp xếp một cách logic và
4
phải thông nhât theo mục đích. Hiểu như thế, có rất nhiều loại quá trình khác nhau như quá trình
sinh trưởng của sinh vật, quá trình tạo chất mới của một phản ứng hóa học nào đó, quá trình học
tập hay quá trình công tác của một con người,...
Trong phạm vi cuốn sách này, chúng ta bàn đến quá trình liên quan đến hoạt động kinh
doanh: có thể có quá trình kinh doanh toàn bộ một/nhiều loại sản phẩm/dịch vụ nào đó, quá trình
sản xuất mộưnhiểu loại sản phẩm/dịch vụ nào đó, quá trình tiêu thụ một/nhiều loại sản
phẩm/dịch vụ nào đó, quá trình hoạt động nào đó,...
Như thế có thể hiểu quá trình kinh doanh là toàn bộ hoạt động gắn với việc kinh doanh một
loại sản phẩm/dịch vụ nào đó. Mỗi quá trình hoặc bộ phận quá trình từ sản xuất đến tiêu thụ một
loại sản phẩm/dịch vụ cụ thể được gọi là một quá trình kinh doanh.
Xét theo quá trình kinh doanh có thể có kinh doanh toàn bộ quá trình tạo ra và tiêu thụ sản
phẩm hoặc kinh doanh một giai đoạn nào đó của toàn bộ quá trình tạo ra và cung cấp sản
phẩm/dịch vụ cho thị trường. Người khởi nghiệp phải trả lời câu hỏi mình sẽ thực hiện toàn bộ
quá trình kinh doanh hay sẽ chỉ đảm nhận khâu nào đó của toàn bộ quá trình sản xuất và tiêu thụ
sản phẩm?
Một là, kinh doanh một giai đoạn của quá trình tạo ra và cung cấp sản phẩm/dịch vụ
Nêu quyêt định tham gia vào khâu sản xuất sản phẩm, nghiệp chủ sẽ kinh doanh chủ yêu ở
lĩnh vực sản xuât. Nêu anh ta chỉ sản xuất một loại sản phẩm, doanh nghiệp mà anh ta lập ra
được gọi là đơn sản xuất hay kinh doanh đơn ngành. Nếu anh ta tham gia sản xuất nhiều loại sản
phẩm, doanh nghiệp anh ta lập ra được gọi là đa sản xuất hay kinh doanh đa ngành.
Sơ đồ 1.2. Quá trình kinh doanh
Cần chú ý là người kinh doanh có thể không đảm nhiệm toàn bộ quá trình sản xuất sản
phẩm mà chỉ tham gia vào một giai đoạn nào đó của toàn bộ quá trình sản xuất sản phẩm. Chẳng
hạn ở sơ đồ 1.2, toàn bộ quá trình sản xuất sản phẩm được chia thành rất nhiều giai đoạn chế biến
khác nhau; người kinh doanh lại chỉ hoàn thành một giai đoạn nào đó trong toàn bộ quá trình chế
biến và cung cấp sản phẩm cho thị trường.
Nếu người kinh doanh chỉ thực hiện khâu tiêu thụ sản phẩm, anh ta tham gia vào lĩnh vực
lưu thông hay cung cấp dịch vụ tiêu thụ sản phẩm. Nếu anh ta chỉ tham gia tiêu thụ một loại sản
phẩm, cừa hàng mà anh ta lập ra được gọi là cửa hàng chuyên doanh. Neu anh ta tham gia tiêu
thụ nhiều loại sản phẩm, cửa hàng mà anh ta lập ra được gọi là cửa hàng kinh doanh tổng hợp.
Tất nhiên, bạn đọc đừng nhầm lẫn khi người ta trương biển hiệu chẳng hạn “Siêu thị điện thoại
di động” là siêu thị; dù người ta gọi kiểu gì thì đó vẫn chỉ là cửa hàng chuyên doanh vì họ chi
chuyên kinh doanh một mặt hàng là điện thoại di động.
