THPT THỦ ĐỨC KIẾN THỨC CƠ BẢN - LỊCH SỬ 12-CD 2024-2025
--------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
--------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
TỔ SỬ Trang 1
Chủ đề 1
THẾ GIỚI TRONG VÀ SAU CHIẾN TRANH LẠNH
Bài 1:
LIÊN HỢP QUỐC
1. Một số vấn đề cơ bản về Liên hợp quốc
a. Bối cảnh lịch sử và quá trình hình thành
• Bối cảnh lịch sử:
▪ Chiến tranh thế giới thứ hai ở vào giai đoạn cuối.
▪ Cần lập một tổ chức quốc tế nhằm duy trì hoà bình và trật tự thế giới sau
chiến tranh.
=> Liên hợp quốc ra đời
• Quá trình hình thành: kéo dài từ năm 1941 đến năm 1945
▪ 12/6/1941: Các nước Đồng minh ra Tuyên bố Luân Đôn, cam kết hợp tác
trong chiến tranh và hòa bình.
▪ Đại diện 26 nước Đồng minh họp tại Oa-sinh-tơn (Mỹ), kí Tuyên bố Liên
hợp quốc, cam kết thành lập một tổ chức quốc tế để giữ gìn hoà bình thế
giới sau chiến tranh
▪ 28/11 - 1/12/1943: Hội nghị Tê-hê-ran, lãnh đạo Liên Xô, Mỹ, Anh khẳng
định quyết tâm thành lập Liên Hợp Quốc.
▪ 2/1945: Hội nghị I-an-ta, thống nhất thành lập Liên hợp quốc để giữ gìn
hòa bình và an ninh thế giới.
▪ 25/4 - 26/6/1945: Đại diện 50 quốc gia họp tại San Francisco (Mỹ) thông
qua Hiến chương Liên hợp quốc.
▪ 24/10/1945: Liên hợp quốc chính thức được thành lập với 51 nước thành
viên sau khi Hiến chương được phê chuẩn.
b. Mục tiêu và nguyên tắc hoạt động
• Mục tiêu:
- Duy trì hòa bình và an ninh quốc tế.
THPT THỦ ĐỨC KIẾN THỨC CƠ BẢN - LỊCH SỬ 12-CD 2024-2025
--------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
--------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
TỔ SỬ Trang 2
- Phát triển mối quan hệ hữu nghị giữa các dân tộc, tôn trọng quyền bình
đẳng và tự quyết dân tộc.
- Hợp tác quốc tế để giải quyết các vấn đề kinh tế, xã hội, văn hóa, nhân
đạo, bảo đảm quyền con người và tự do cơ bản.
- Là trung tâm điều hòa hoạt động của các quốc gia vì những mục tiêu
chung.
• Nguyên tắc hoạt động:
- Bình đẳng chủ quyền của tất cả các quốc gia thành viên.
- Tôn trọng toàn vẹn lãnh thổ và độc lập chính trị của các quốc gia.
- Không dùng vũ lực hoặc đe dọa vũ lực trong quan hệ quốc tế.
- Không can thiệp vào công việc nội bộ các nước.
- Tôn trọng các nghĩa vụ quốc tế và luật pháp quốc tế.
- Giải quyết các tranh chấp quốc tế bằng biện pháp hòa bình.
2. Vai trò của Liên hợp quốc
a. Duy trì hòa bình, an ninh quốc tế
• Là diễn đàn quốc tế vừa đấu tranh, vừa hợp tác nhằm duy trì hòa bình an ninh
thế giới.
• Liên hợp quốc giữ vai trò quan trọng trong việc giải quyết xung đột và tranh
chấp khu vực.
b. Thúc đẩy phát triển
• Tạo môi trường thuận lợi cho hợp tác quốc tế về kinh tế, tài chính, thương mại,
khoa học - kỹ thuật thông qua các chương trình, quỹ trực thuộc, và các tổ chức
chuyên môn.
• Hỗ trợ các nước về vốn, tri thức, kỹ thuật, cán bộ để phát triển kinh tế, đặc biệt
là các nước đang phát triển.
• Năm 2015: Thông qua Chương trình nghị sự 2030 vì sự phát triển bền vững
với 17 mục tiêu toàn cầu đến năm 2030.
c. Bảo đảm quyền con người, phát triển văn hóa, xã hội
• Bảo đảm quyền cơ bản của con người, xây dựng một thế giới an toàn, công
bằng, tạo cơ hội phát triển.
THPT THỦ ĐỨC KIẾN THỨC CƠ BẢN - LỊCH SỬ 12-CD 2024-2025
--------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
--------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
TỔ SỬ Trang 3
• Xoá bỏ đói nghèo, thúc đẩy giáo dục, bình đẳng giới, giảm tỉ lệ tử vong …
• Hỗ trợ các nước phát triển văn hóa, xã hội, giáo dục, y tế .
----------------------------
Bài 2:
TRẬT TỰ THẾ GIỚI TRONG CHIẾN TRANH LẠNH
1. Sự hình thành và tồn tại của Trật tự thế giới hai cực I-an-ta
a) Sự hình thành của Trật tự thế giới hai cực I-an-ta
- Bối cảnh: Đầu năm 1945, khi Chiến tranh thế giới thứ hai đang gần kết thúc, nhiều
vấn đề quan trọng được đặt ra: đánh bại hoàn toàn chủ nghĩa phát xít, tổ chức lại thế
giới, và phân chia quyền lợi giữa các nước thắng trận.
Từ 4-11/2/1945 Hội nghị I-an-ta được triệu tập tại Liên Xô với sự tham gia của Liên
Xô, Mỹ và Anh.
- Nội dung: Hội nghị đưa ra nhiều quyết định quan trọng:
▪ Tiêu diệt tận gốc chủ nghĩa phát xít Đức và quân phiệt Nhật.
▪ Thành lập Liên hiệp quốc để duy trì hòa bình và an ninh quốc tế.
▪ Phân chia phạm vi ảnh hưởng giữa Liên Xô và Mỹ ở châu Âu và châu Á.
- Ở châu Âu: quân đội Liên Xô đóng ở Đông Đức, Đông Beclin và Đông Âu; quân
đội Mỹ, Anh, Pháp ở Tây Đức, Tây Beclin và Tây Âu; Áo và Phần Lan trở thành
nước trung lập.
- Ở châu Á: Liên Xô tham gia chiến tranh chống Nhật, giữ nguyên trạng Mông Cổ,
nhận lại các đảo từ Nhật (4 đảo thuộc quần đảo Curin, nam đảo Xakhalin); quân đội
Mỹ đóng quân ở Nhật Bản;
Tại Trung Quốc: Liên Xô thuê cảng Lữ Thuận, quốc tế hóa thương cảng Đại Liên.
Triều Tiên:Liên Xô kiểm soát Bắc vĩ tuyến 38, và Mĩ kiểm soát Nam vĩ tuyến 38
Các vùng còn lại của Châu Á vẫn thuộc phạm vi ảnh hưởng của các nước Phương
Tây.
=> Những quyết định của Hội nghị Ianta cùng những thỏa thuận sau đó của 3 cường
quốc đã dẫn tới sự hình thành một trật tự thế giới mới, được gọi là “Trật tự hai cực
Ianta”.
b) Sự tồn tại của Trật tự thế giới hai cực I-an-ta
THPT THỦ ĐỨC KIẾN THỨC CƠ BẢN - LỊCH SỬ 12-CD 2024-2025
--------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
--------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
TỔ SỬ Trang 4
Trật tự thế giới hai cực I-an-ta tồn tại (1945 – 1991) đã chi phối chính trị thế giới
trong nửa sau thế kỷ XX, gắn liền với cuộc chiến tranh lạnh giữa hai cực Xô- Mỹ.
Hai giai đoạn chính:
- 1945 - đầu những năm 70: Trật tự hai cực được xác lập và phát triển với sự đối
đầu tư tưởng, chính trị, kinh tế và quân sự giữa Mỹ và Liên Xô. Các khối kinh tế và
quân sự được thành lập như NATO (Mỹ) và Vac-sava (Liên Xô). Chiến tranh lạnh
diễn ra với các cuộc chiến tranh cục bộ.
- Đầu những 70 - 1991: Trật tự hai cực suy yếu đi đến sụp đổ.
▪ Xu hướng hòa hoãn xuất hiện, các hiệp ước hạn chế vũ khí chiến lược được
ký kết.
▪ 12/1989, Xô – Mỹ tuyên bố chấm dứt Chiến tranh lạnh.
▪ Sự tan rã của chủ nghĩa xã hội ở Đông Âu và Liên Xô (1991) dẫn đến sụp đổ
của trật tự hai cực.
2. Nguyên nhân, tác động của sự sụp đổ Trật tự thế giới hai cực I-an-ta
a) Nguyên nhân
- Chạy đua vũ trang: Gây suy giảm thế mạnh của cả Mỹ và Liên Xô, buộc hai bên
hạn chế căng thẳng.
- Phong trào giải phóng dân tộc: Các nước thuộc thế giới thứ ba vươn lên, phá vỡ
khuôn khổ trật tự hai cực.
- Sự vươn lên của các nước: Tây Âu, Nhật Bản, và các nước công nghiệp mới tăng
cường cạnh tranh với Mỹ.
- Xu thế hòa hoãn và toàn cầu hóa; Cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ ba đòi hỏi
các nước tập trung phát triển kinh tế.
- Khủng hoảng và sai lầm trong cải tổ ở Liên Xô: Làm suy giảm sức mạnh và dẫn
đến sụp đổ của chủ nghĩa xã hội.
b) Tác động
- Quan hệ quốc tế: Một trật tự thế giới mới dần hình thành theo xu thế đa cực. Mỹ
vẫn là siêu cường nhưng phạm vi ảnh hưởng bị thu hẹp.
- Giải quyết tranh chấp: Mở ra điều kiện để giải quyết hòa bình các xung đột như
ở Afghanistan, Campuchia, Namibia.
THPT THỦ ĐỨC KIẾN THỨC CƠ BẢN - LỊCH SỬ 12-CD 2024-2025
--------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
--------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
TỔ SỬ Trang 5
- Sự nổi lên của các cường quốc mới: Trung Quốc, Ấn Độ và một số nước lớn
châu Âu có vai trò lớn hơn.
- Tác động đến vấn đề dân tộc và tôn giáo: Đặc biệt ở châu Âu, các vấn đề này
trở nên phức tạp hơn.
-----------------------
Bài 3:
TRẬT TỰ THẾ GIỚI SAU CHIẾN TRANH LẠNH
1. Xu thế phát triển chính của thế giới sau Chiến tranh lạnh
Sau khi Chiến tranh lạnh kết thúc, thế giới phát triển theo những xu thế chính sau:
• Xu thế đa cực: Thế giới chuyển từ đơn cực (do Mỹ lãnh đạo) sang đa cực, với
nhiều trung tâm quyền lực trên toàn cầu, rõ rệt từ đầu thế kỷ XXI.
• Xu thế lấy phát triển kinh tế làm trung tâm: Kinh tế trở thành yếu tố quyết
định sức mạnh tổng hợp của mỗi quốc gia và giữ vai trò trung tâm trong quan
hệ quốc tế.
• Xu thế đối thoại, hợp tác: Quan hệ quốc tế hướng tới tăng cường đối thoại,
giải quyết mâu thuẫn bằng thương lượng hòa bình, và thúc đẩy hợp tác cùng
có lợi.
• Xu thế toàn cầu hóa: Thể hiện qua sự phát triển mạnh mẽ của thương mại
quốc tế, mở rộng của các công ty xuyên quốc gia, và sự ra đời của các tổ chức
liên kết thương mại, tài chính quốc tế.
2. Xu thế đa cực trong quan hệ quốc tế
a) Khái niệm đa cực
• Đa cực trong quan hệ quốc tế là trạng thái địa - chính trị toàn cầu với nhiều
trung tâm quyền lực chi phối. Không có trung tâm quyền lực thống trị, thay
vào đó, nhiều quốc gia và khu vực tạo ra sự cân bằng về kinh tế, chính trị và
quân sự toàn cầu.
b) Xu thế đa cực
Sau khi các nước xã hội chủ nghĩa Đông Âu sụp đổ và Liên Xô tan rã, trật tự thế giới
hai cực (Ianta) không còn, Mỹ trở thành siêu cường và cố gắng thiết lập thế giới đơn