BÀI 1: CÔNG DÂN V I S PHÁT TRI N KINH TỚ Ự Ể Ế
A. KI N TH C TR NG TÂMẾ Ứ Ọ
1. S n xu t c a c i v t ch tả ấ ủ ả ậ ấ
a. Th nào là s n xu t c a c i v t ch t?ế ả ấ ủ ả ậ ấ
S n xu t c a c i v t ch t là s tác đng c a con ng i vào t nhiên bi n đi các y u t tả ấ ủ ả ậ ấ ự ộ ủ ườ ự ế ổ ế ố ự
nhiên bi n đi các y u t t nhiên đ t o ra các s n ph m phù h p v i nhu c u c a conế ổ ế ố ự ể ạ ả ẩ ợ ớ ầ ủ
ng i.ườ
b. Vai trò c a s n xu t c a c i v t ch tủ ả ấ ủ ả ậ ấ
S n xu t c a c i v t ch t là c s t n t i c a xã h iả ấ ủ ả ậ ấ ơ ở ồ ạ ủ ộ
S n xu t c a c i v t ch t quy t đnh m i ho t đng c a xã h i.ả ấ ủ ả ậ ấ ế ị ọ ạ ộ ủ ộ
=> S n xu t c a c i v t ch t là c s cho s t n t i và phát tri n c a con ng i và xã h iả ấ ủ ả ậ ấ ơ ở ự ồ ạ ể ủ ườ ộ
loài ng i.ườ
2. Các y u t c b n c a quá trình s n xu tế ố ơ ả ủ ả ấ
Có 3 y u t c b n:ế ố ơ ả
S c lao đngứ ộ
- S c lao đng là toàn b nh ng năng l c th ch t và tinh th n đc v n d ng trong quáứ ộ ộ ữ ự ể ấ ầ ượ ậ ụ
trình s n xu t.ả ấ
- S c lao đng g m: th l c và trí l c.ứ ộ ồ ể ự ự
- Lao đng là ho t đng có m c đích có ý th c c a con ng i làm bi n đi nh ng y u t tộ ạ ộ ụ ứ ủ ườ ế ổ ữ ế ố ự
nhiên cho phù h p v i nhu c u c a con ng i.ợ ớ ầ ủ ườ
Đi t ng lao đngố ượ ộ
Đi t ng lao đng là nh ng y u t c a gi i t nhiên mà lao đng c a con ng i tác đng vàoố ượ ộ ữ ế ố ủ ớ ự ộ ủ ườ ộ
nh m bi n đi nó cho phù h p v i m c đích c a con ng i.ằ ế ổ ợ ớ ụ ủ ườ
- Đi t ng lao đng có hai lo i: Đi t ng lao đng có s n (g , đt đai, khoáng s n…) vàố ượ ộ ạ ố ượ ộ ẵ ỗ ấ ả
đi t ng lao đng qua tác đng c a lao đng (s i đ d t v i, s t thép, xi măng…)ố ượ ộ ộ ủ ộ ợ ể ệ ả ắ
- Cùng v i s phát tri n c a lao đng s n xu t và khoa h c kĩ thu t, đi t ng lao đngớ ự ể ủ ộ ả ấ ọ ậ ố ượ ộ
ngày càng đa d ng, phong phú. Con ng i ngày càng t o ra nh ng nguyên v t li u nhân t o cóạ ườ ạ ữ ậ ệ ạ
tính năng theo ý mu n.ố
- C n có ý th c s d ng h p lí và b o vầ ứ ử ụ ợ ả ệ tài nguyên, môi tr ng sinh thái.ườ
T li u lao đngư ệ ộ
T li u lao đng là m t v t hay h th ng nh ng v t làm nhi m v truy n d n s tác đngư ệ ộ ộ ậ ệ ố ữ ậ ệ ụ ề ẫ ự ộ
c a con ng i lên đi t ng lao đng, nh m bi n đi đi t ng lao đng thành s n ph mủ ườ ố ượ ộ ằ ế ổ ố ượ ộ ả ẩ
th a mãn nhu c u c a con ng i.ỏ ầ ủ ườ
Phân lo i t li u lao đng:ạ ư ệ ộ
- Công c lao đngụ ộ
- K t c u h t ngế ấ ạ ầ
- H th ng bình ch aệ ố ứ
3. Phát tri n kinh t và ý nghĩa c a phát tri n kinh t đi v iể ế ủ ể ế ố ớ cá nhân, gia đình và xã
h i.ộ(N i dung th hai c a phát tri n kinh t : C c u kinh t : không d y)ộ ứ ủ ể ế ơ ấ ế ạ
a. Phát tri n kinh tể ế
- Là s tăng tr ng kinh t g n li n v i c c u kinh t h p lí, ti n b và công b ng xã h i.ự ưở ế ắ ề ớ ơ ấ ế ợ ế ộ ằ ộ
- Phát tri n kinh t g m 3 n i dung:ể ế ồ ộ
- Phát tri n kinh t bi u hi n tr c h t s tăng tr ng kinh tể ế ể ệ ướ ế ở ự ưở ế
- Tăng tr ng kinh t là s tăng lên v s l ng, ch t l ng s n ph m và các y u t c aưở ế ự ề ố ượ ấ ượ ả ẩ ế ố ủ
quá trình s n xu t ra nó trong m t th i kì nh t đnh.ả ấ ộ ờ ấ ị
- C s c a tăng tr ng kinh t :ơ ở ủ ưở ế
-1-
- D a trên c c u kinh t h p lí, ti n b đ đm b o tăng tr ng kinh t b n v ng.ự ơ ấ ế ợ ế ộ ể ả ả ưở ế ề ữ
- Phát tri n kinh t đi đôi v i công b ng và ti n b xã h i, t o đi u ki n cho m i ng i cóể ế ớ ằ ế ộ ộ ạ ề ệ ọ ườ
quy n bình đng trong đóng góp và h ng th k t qu c a tăng tr ng kinh t .ề ẳ ưở ụ ế ả ủ ưở ế
- Phù h p v i s bi n đi nhu c u phát tri n toàn di n c a con ng i và xã h i, b o v môiợ ớ ự ế ổ ầ ể ệ ủ ườ ộ ả ệ
tr ng sinh thái.ườ
- G n v i chính sách dân s phù h p.ắ ớ ố ợ
- Xây d ng c c u kinh t h p lí và ti n b .ự ơ ấ ế ợ ế ộ
b. Ý nghĩa c a phát tri n kinh t đi v i cá nhân, gia đình, xã h iủ ể ế ố ớ ộ
- Đi v i cá nhân: T o đi u ki n cho m i ng i nâng cao ch t l ng cu c s ng và phátố ớ ạ ề ệ ỗ ườ ấ ượ ộ ố
tri n toàn di n cá nhân.ể ệ
- Đi v i gia đình: là ti n đ, c s quan tr ng đ th c hi n t t các ch c năng c a gia đình,ố ớ ề ề ơ ở ọ ể ự ệ ố ứ ủ
xây d ng gia đình văn hoá.ự
- Đi v i xã h i:ố ớ ộ
+ Làm tăng thu nh p qu c dân và phúc l i xã h i, ch t l ng cu c s ng c a c ng đng đcậ ố ợ ộ ấ ượ ộ ố ủ ộ ồ ượ
c i thi n. T o đi u ki n gi i quy t các v n đ an sinh xã h i.ả ệ ạ ề ệ ả ế ấ ề ộ
+ Là ti n đ v t ch t đ c ng c an ninh qu c phòng, gi v ng ch đ chính tr , tăngề ề ậ ấ ể ủ ố ố ữ ữ ế ộ ị
c ng hi u l c qu n lí c a nhà n c, c ng c ni m tin c a nhân dân đi v i Đng.ườ ệ ự ả ủ ướ ủ ố ề ủ ố ớ ả
+ Là đi u ki n kiên quy t đ kh c ph c s t t h u xa h n v kinh t so v i các n c tiênề ệ ế ể ắ ụ ự ụ ậ ơ ề ế ớ ướ
ti n trên th gi i, xây d ng n n kinh t đc l p t ch , m r ng quan h qu c t , đnh h ngế ế ớ ự ề ế ộ ậ ự ủ ở ộ ệ ố ế ị ướ
xã h i ch nghĩa.ộ ủ
B. CÂU H I TR C NGHI M KHÁCH QUANỎ Ắ Ệ
Câu 1. S n xu t c a c i v t ch t là quá trìnhả ấ ủ ả ậ ấ
A. t o ra c a c i v t ch t.ạ ủ ả ậ ấ
B. s n xu t xã h i.ả ấ ộ
C. t o ra c m ăn, áo m c, t o ra t li u s n xu t.ạ ơ ặ ạ ư ệ ả ấ
D. con ng i tác đng vào t nhiên đ t o ra các s n ph m phù h p v i nhu c u c a mình.ườ ộ ự ể ạ ả ẩ ợ ớ ầ ủ
Câu 2. M t trong nh ng vai trò c a s n xu t c a c i v t ch t làộ ữ ủ ả ấ ủ ả ậ ấ
A. c s t n t i c a xã h i.ơ ở ồ ạ ủ ộ
B. t o ra các giá tr v t ch t và tinh th n.ạ ị ậ ấ ầ
C. giúp con ng i có vi c làm.ườ ệ
D. thúc đy tăng tr ng kinh t .ẩ ưở ế
Câu 3. Trong các y u t c u thành t li u lao đng, y u t nào d i đây quan tr ng nh t?ế ố ấ ư ệ ộ ế ố ướ ọ ấ
A. K t c u h t ng c a s n xu t.ế ấ ạ ầ ủ ả ấ C. H th ng bình ch a c a s n xu tệ ố ứ ủ ả ấ
B. Công c lao đng.ụ ộ D. C s v t ch t.ơ ở ậ ấ
Câu 4. Y u t nào d i đây gi vai trò quan tr ng và quy t đnh nh t trong quá trình s n xu t?ế ố ướ ữ ọ ế ị ấ ả ấ
A. Đi t ng lao đng.ố ượ ộ C. T li u lao đng.ư ệ ộ
B. S c lao đng.ứ ộ D. Máy móc hi n đi.ệ ạ
Câu 5. Y u t nào d i đây là m t trong nh ng đi t ng lao đng trong ngành Công nghi pế ố ướ ộ ữ ố ượ ộ ệ
khai thác?
A. Máy cày. B. Than. C. Sân bay. D. Nhà x ng.ưở
Câu 6. “Con trâu đi tr c, cái cày theo sau” là nói đn y u t nào d i đây trong quá trình laoướ ế ế ố ướ
đng?ộ
A. Đi t ng lao đng.ố ượ ộ C. S c lao đng.ứ ộ
B. T li u lao đng.ư ệ ộ D. Nguyên li u lao đng.ệ ộ
Câu 7. Phát tri n kinh t làể ế
-2-
A. s tăng lên v s l ng và ch t l ng s n ph m.ự ề ố ượ ấ ượ ả ẩ
B. s tăng tr ng v kinh t g n v i nâng cao ch t l ng cu c s ng.ự ưở ề ế ắ ớ ấ ượ ộ ố
C. s tăng tr ng kinh t b n v ng.ự ưở ế ề ữ
D. s tăng tr ng kinh t g n li n v i c c u kinh t h p lí, ti n b và công b ng xã h i.ự ưở ế ắ ề ớ ơ ấ ế ợ ế ộ ằ ộ
Câu 8. Kh ng đnh nào d i đây ẳ ị ướ không đúng khi nói đn ý nghĩa c a phát tri n kinh t đi v iế ủ ể ế ố ớ
cá nhân?
A. Phát tri n kinh t t o đi u ki n cho m i ng i có vi c làm.ể ế ạ ề ệ ỗ ườ ệ
B. Phát tri n kinh t kh c ph c s t t h u v kinh t .ể ế ắ ụ ự ụ ậ ề ế
C. Phát tri n kinh t đáp ng nhu c u v t ch t và tinh th n.ể ế ứ ầ ậ ấ ầ
D. Phát tri n kinh t giúp cá nhân có đi u ki n chăm sóc s c kh e.ể ế ề ệ ứ ỏ
Câu 9.Con ng i ph i lao đng đ t o ra c a c i v t ch t. Đi u đó th hi n n i dung nào d iườ ả ộ ể ạ ủ ả ậ ấ ề ể ệ ộ ướ
đây đây c a s n xu t c a c i v t ch t?ủ ả ấ ủ ả ậ ấ
A. Vai trò. B. Ý nghĩa. C. N i dung.ộD. Ph ng h ng.ươ ướ
Câu 10. Các y u t c b n c a quá trình s n xu t g mế ố ơ ả ủ ả ấ ồ
A. S c lao đng,đi t ng lao đng,công c lao đng. ứ ộ ố ượ ộ ụ ộ
B. S c lao đng,đi t ng lao đng,t li u lao đng.ứ ộ ố ượ ộ ư ệ ộ
C. S c lao đng,công c lao đng,t li u lao đng.ứ ộ ụ ộ ư ệ ộ
D. S c lao đng,t li u lao đng,công c s n xu t.ứ ộ ư ệ ộ ụ ả ấ
Câu 11.S n xu t c a c i v t ch t quy t đnh m i ho t đng c a xã h i làả ấ ủ ả ậ ấ ế ị ọ ạ ộ ủ ộ
A. vai trò c a s n xu t c a c i v t ch t.ủ ả ấ ủ ả ậ ấ
B. ý nghĩa c a s n xu t c a c i v t ch t.ủ ả ấ ủ ả ậ ấ
C. n i dung c a s n xu t c a c i v t ch t.ộ ủ ả ấ ủ ả ậ ấ
D. ph ng h ng c a s n xu t c a c i v t ch t.ươ ướ ủ ả ấ ủ ả ậ ấ
Câu 12. S n xu t c a c i v t ch t là c s t n t i c a xã h i làả ấ ủ ả ậ ấ ơ ở ồ ạ ủ ộ
A. vai trò c a s n xu t c a c i v t ch t.ủ ả ấ ủ ả ậ ấ
B. ý nghĩa c a s n xu t c a c i v t ch t.ủ ả ấ ủ ả ậ ấ
C. n i dung c a s n xu t c a c i v t ch t.ộ ủ ả ấ ủ ả ậ ấ
D. ph ng h ng c a s n xu t c a c i v t ch t.ươ ướ ủ ả ấ ủ ả ậ ấ
Câu 13. S tác đng c a con ng i vào t nhiên bi n đi các y u t t nhiên đ t o ra các s nự ộ ủ ườ ự ế ổ ế ố ự ể ạ ả
ph m phù h p v i nhu c u c a mình g i làẩ ợ ớ ầ ủ ọ
A. s n xu t kinh t .ả ấ ế B. th a mãn nhu c u.ỏ ầ
C. s n xu t c a c i v t ch t.ả ấ ủ ả ậ ấ D. quá trình s n xu t.ả ấ
Câu 14.Toàn b năng l c th ch t và tinh th n c a con ng i đc v n d ng trong quá trìnhộ ự ể ấ ầ ủ ườ ượ ậ ụ
s n xu t đc g i là ả ấ ượ ọ
A. s c lao đng.ứ ộ B. lao đng.ộ
C. s n xu t c a c i v t ch t.ả ấ ủ ả ậ ấ D. ho t đng.ạ ộ
Câu 15. Ho t đng có m c đích, có ý th c c a con ng i làm bi n đi nh ng y u t c a t nhiênạ ộ ụ ứ ủ ườ ế ổ ữ ế ố ủ ự
cho phù h p v i nhu c u c a con ng i đc g i là ợ ớ ầ ủ ườ ượ ọ
A. s n xu t c a c i v t ch t.ả ấ ủ ả ậ ấ B. ho t đng.ạ ộ
C. tác đng.ộD. lao đng.ộ
Câu 16. Nh ng y u t t nhiên mà lao đng c a con ng i tác đng vào nh m bi n đi nó choữ ế ố ự ộ ủ ườ ộ ằ ế ổ
phù h p v i m c đích c a con ng i đc g i là ợ ớ ụ ủ ườ ượ ọ
A. t li u lao đng.ư ệ ộ B. công c lao đng.ụ ộ
C. đi t ng lao đng.ố ượ ộ D. tài nguyên thiên nhiên.
Câu 17. S c lao đng c a con ng i là ứ ộ ủ ườ
A. năng l c th ch t c a con ng i đc v n d ng vào trong quá trình s n xu t.ự ể ấ ủ ườ ượ ậ ụ ả ấ
B. năng l c tinh th n c a con ng i đc v n d ng vào trong quá trình s n xu t.ự ầ ủ ườ ượ ậ ụ ả ấ
-3-
C. năng l c th ch t và tinh th n c a con ng i.ự ể ấ ầ ủ ườ
D. năng l c th ch t và tinh th n c a con ng i đc v n d ng vào trong quá trình s n xu t.ự ể ấ ầ ủ ườ ượ ậ ụ ả ấ
Câu 18. Loai đa qua chê biên nh s i đê dêt vai, săt thep đê chê tao may la % ư ơ% & % & & %
A. đi t ng lao đng.ố ượ ộ B. công c lao đng.ụ ộ
C. ph ng ti n lao đng.ươ ệ ộ D. t li u lao đng.ư ệ ộ
Câu 19. Loai co săn trong t nhiên nh quăng trong long đât, tôm ca d i sông biên la % ư% ư % ươ &
A. đi t ng lao đng.ố ượ ộ B. công c lao đng.ụ ộ
C. ph ng ti n lao đng.ươ ệ ộ D. t li u lao đng.ư ệ ộ
Câu 20.M t v t hay h th ng nh ng v t làm nhi m v truy n d n s tác đng c a con ng iộ ậ ệ ố ữ ậ ệ ụ ề ẫ ự ộ ủ ườ
lên đi t ng lao đng, nh m bi n đi đi t ng lao ố ượ ộ ằ ế ổ ố ượ đng thành s n ph m tho mãn nhuộ ả ẩ ả
c u c a con ng i là n i dung c aầ ủ ườ ộ ủ
khái ni m nào sau đây?ệ
A. T li u lao đng.ư ệ ộ B. Công c lao đng.ụ ộ
C. Đi t ng lao đng.ố ượ ộ D. Tài nguyên thiên nhiên.
-4-
BÀI 2. HÀNG HOÁ - TI N T - TH TR NGỀ Ệ Ị ƯỜ
A.KI N TH C Ế Ứ TR NG TÂMỌ
a. Hàng hoá là gì?
Hàng hoá là s n ph m lao đng th a mãn nhu c u c a con ng i thông qua trao đi, muaả ẩ ộ ỏ ầ ủ ườ ổ
bán.
b. Đc đi m hàng hoáặ ể
- Là m t ph m trù l ch s t n t i trong n n s n xu t hàng hoáộ ạ ị ử ồ ạ ề ả ấ
- S n xu t ch mang hình thái hàng hoá khi nó là đi t ng mua bán trên th tr ng. Hàngả ấ ỉ ố ượ ị ườ
hoá có th d ng h u c hay phi v t th .ể ở ạ ữ ơ ậ ể
c. Hai thu c tính c a hàng hoáộ ủ
Hàng hoá g m có hai thu c tính: giá tr hàng hoá và giá tr s d ng.ồ ộ ị ị ử ụ
- Giá tr s d ngị ử ụ
- Giá tr s d ng c a hàng hoá là công c c a v t ch t có th th a mãnị ử ụ ủ ụ ủ ậ ấ ể ỏ nhu c u nào đó c aầ ủ
con ng i.ườ
- Cùng v i s phát tri n c a khoa h c, kĩ thu t giá tr s d ng c a m t v t đc phát hi nớ ự ể ủ ọ ậ ị ử ụ ủ ộ ậ ượ ệ
ra ngày càng phong phú và đa d ng.ạ
- Giá tr s d ng c a hàng hoá là ph m trù vĩnh vi n.ị ử ụ ủ ạ ễ
Giá tr hàng hoáị
- Giá tr c a hàng hoá chính là hao phí s c lao đng mà ng i s n xu t ph i có đ làm raị ủ ứ ộ ườ ả ấ ả ể
m t đn v hàng hoá.ộ ơ ị
- Hao phí lao đng t ng ng i s n xu t đc g i là th i gian lao đng cá bi t (TGLĐCB).ộ ừ ườ ả ấ ượ ọ ờ ộ ệ
- Th i gian lao đng cá bi t t o ra giá tr cá bi t c a hàng hoá.ờ ộ ệ ạ ị ệ ủ
- N n s n xu t hàng hoá l ng giá tr không tính b ng th i gian lao đng cá bi t mà tínhề ả ấ ượ ị ằ ờ ộ ệ
b ng th i gian lao đng c n thi t.ằ ờ ộ ầ ế
- Th i gian lao đng c n thi t (TGLĐCT) đ s n xu t hàng hoá là th i gian c n thi t choờ ộ ầ ế ể ả ấ ờ ầ ế
b t c lao đng nào ti n hành v i m t trình đ thành th o trung bình và m t c ng đ trungấ ứ ộ ế ớ ộ ộ ạ ộ ườ ộ
bình trong nh ng đi u ki n trung bình trong nh ng hoàn c nh xã h i nh t đnh.ữ ề ệ ữ ả ộ ấ ị
- Th i gian lao đng xã h i c n thi t (TGLĐXHCT) t o ra giá tr xã h i c a hàng hoá.ờ ộ ộ ầ ế ạ ị ộ ủ
- Ng i có: TGLĐCB < TGLĐXHCT: Lãi, TGLĐCB > TGLĐXHCT: Thua l .ườ ỗ
Hàng hoá là s th ng nh t gi a hai thu c tính: giá tr s d ng và giá tr . Đó là s th ngự ố ấ ữ ộ ị ử ụ ị ự ố
nh t c a hai m t đi l pấ ủ ặ ố ậ mà thi u m t trong hai thu c tính thì s n ph m s không tr thànhế ộ ộ ả ẩ ẽ ở
hàng hoá. Hàng hoá bi u hi n quan h s n xu t xã h i gi a ng i s n xu t và trao đi hàngể ệ ệ ả ấ ộ ữ ườ ả ấ ổ
hoá.
2. Ti n tề ệ
a. Ngu n g c và b n ch t ti n tồ ố ả ấ ề ệ(b n hình thái giá tr : đc thêm)ố ị ọ
Ngu n g cồ ố :Ti n t xu t hi n ề ệ ấ ệ là k t qu c a quá ế ả ủ trình phát tri nể lâu dài
c a s n xu t, trao đi hàng hoá và các hình thái giá tr .ủ ả ấ ổ ị
B n ch t:ả ấ Ti n t là hàng hoá đc bi t đc tách ra làm v t ngang giá chung cho t t c cácề ệ ặ ệ ượ ậ ấ ả
hàng hoá, là s th hi n chung c a giá tr , đng th i, ti n t bi u hi n m i quan h s n xu tự ể ệ ủ ị ồ ờ ề ệ ể ệ ố ệ ả ấ
gi a ng i s n xu t hàng hoá.ữ ườ ả ấ
b. Các ch c năng c a ti n tứ ủ ề ệ
Th c đo giá trướ ị
- Ti n đc dùng đ đo l ng và bi u hi n giá tr c a hàng hoá (giá c ).ề ượ ể ườ ể ệ ị ủ ả
- Giá c hàng hoá quy t đnh b i các y u t : giá tr hàng hoá, giá tr ti n t , quan h cung -ả ế ị ở ế ố ị ị ề ệ ệ
c u hàng hoá.ầ
Ph ng ti n l u thôngươ ệ ư
-5-