TRƯỜNG THPT SỐ 2 PHÙ MỸ
ĐỀ CƯƠNG ÔN TẬP CUỐI HỌC KỲ I - NĂM HỌC 2023-2024
MÔN NGỮ VĂN – KHỐI 12
*********
PHẦN 1: ĐỌC- HIỂU
Ngữ liệu 1:
Đọc đoạn trích và trả lời các câu hỏi sau:
Em ơi! Buồn làm chi
Anh đưa em về sông Đuống
Ngày xưa cát trắng phẳng lì
Sông Đuống trôi đi
Một dòng lấp lánh
Nằm nghiêng nghiêng trong kháng chiến trường kỳ
Xanh xanh bãi mía bờ dâu
Ngô khoai biêng biếc
Đứng bên này sông sao nhớ tiếc
Sao xót xa như rụng bàn tay
(Bên kia sông Đuống, Hoàng Cầm,Ngữ văn 12 nâng cao, Tập một, NXB Giáo đục, 2018, tr. 72.
Bài thơ ra đời năm 1948, khi Hoàng Cầm nghe tin quê hương mình bị thực dân Pháp chiếm đóng).
Câu 1 (0.75 điểm): Đoạn thơ được viết theo thể thơ nào?
Câu 2 (0.75 điểm): Chỉ ra 3 từ láy miêu tả vẻ đẹp của quê hương “Bên kia sông Đuống”?
Câu 3 (0.50 điểm): Xác định và nêu hiệu quả của biện pháp tu từ được sử dụng trong 2 câu thơ:
Đứng bên này sông sao nhớ tiếc
Sao xót xa như rụng bàn tay
Câu 4.Thông điệp nào có ý nghĩa nhất với anh/chị qua bài thơ?
Ngữ liệu 2:
Đọc văn bản sau và thực hiện các yêu cầu nêu ở dưới:
Cùng một cơn mưa, người tiêu cực sẽ bực mình vì phải trùm áo mưa, người lạc quan thì nghĩ đến
cây cối xanh tươi, không khí sẽ được trong lành. Và một khi chúng ta không thể thay đổi được hiện
tượng xảy ra, tốt nhất là nhìn nó bằng ánh mắt tích cực. Cái thiện có thể sẽ thua cái ác trong một thời
điểm nhưng chung cuộc sẽ chiến thắng. Cứ sau một sự cố, con người lại tìm nguyên nhân và khắc
phục nó. Sau lũ lụt, phù sa sẽ làm màu mỡ hơn cho cánh đồng, sâu bọ sẽ bị quét sạch ra biển, dư
lượng hóa chất trong đất đai sẽ bị rửa sạch. Lỗi lầm của người khác, thay vì giữ trong lòng và tức
giận, thôi bỏ qua, mình sẽ thấy thoải mái hơn rất nhiều. Nói một cách khác, nếu bạn được sống 100
năm, xem như là một bộ phim có 100 tập, thì hãy tạo ra ít nhất 2/3 tập có tiếng cười thay vì tập nào
cũng rơi vào bi kịch chán chường, đau khổ, chia lìa, mất mát.
Trong từ Hán Việt, nguy cơ bao gồm nguy và cơ. Đối với người có tư duy tích cực, “nguy”
(problem) sẽ được họ biến thành “cơ” (opportunity). Người tích cực và lạc quan sẽ có gương mặt
sáng bừng, nụ cười thường trực trên môi, sống và cháy hết mình, học tập và làm việc hết mình dù
ngày mai trời có sập.
(Trích Tư duy tích cực, Theo Tony Buổi sáng, trên đường băng, NXB Trẻ, 2015)
1
Câu 1 (0.75 điểm): Xác định phương thức biểu đạt chính của đoạn trích trên.
Câu 2 (0.75 điểm): Từ “cháy” trong câu cuối cùng của ngữ liệu trên cần hiểu như thế nào? Từ “cháy”
đó được chuyển nghĩa theo phương thức nào?
Câu 3 (1.0 điểm):Anh/chị hiểu như thế nào về câu : “Đối với người có tư duy tích cực, “nguy”
(problem) sẽ được họ biến thành “cơ” (opportunity) ”?
Câu 4 (0.50 điểm): Thông điệp nào từ đoạn trích trên có ý nghĩa nhất đối với anh/chị?
Ngữ liệu 3:
Đọc văn bản sau và thực hiện các yêu cầu nêu ở dưới:
Sâu dưới lớp đất đá dày, các anh nghe có thấu
“Có ai không…” – Đồng đội gọi kiếm tìm
Dầm mưa trắng xuyên đêm
Thông đường tìm thi thể.
***
Những người lính đi về phía núi, từ Rào Trăng cho đến Quảng Trị
Bên trời thác lũ nằm lại vì nhân dân
Ngừng hơi thở nhưng chẳng ngừng trái tim
Hòa núi sông đập tình yêu Tổ quốc.
***
Xin mẹ trở vào nhà thôi, tháng mười gió lạnh
Đừng ngóng trông trên ngõ nhỏ quê nghèo
Con dế nhỏ sau hè thôi đừng nấc
Gió qua vườn lay lá rụng trời sao.
***
Lũ sẽ qua mau
Đêm bình an lại
Khi đằng đông bình minh vừa lan tới
Có một đàn chim trắng vút bay lên…
(Trích Những người lính nằm lại ở Rào Trăng – Lương Đình Khoa- 01h00, 19/10/2020.
Nguồn: https://zingnews.vn/)
Câu 1(0.75 điểm): Xác định phương thức biểu đạt chính của đoạn trích thơ trên.
Câu 2(0.75 điểm): Chỉ ra hai hình ảnh trong đoạn trích nói về sự hy sinh của những người lính ở Rào
Trăng.
Câu 3(1.0 điểm): Anh/chị hiểu nội dung các dòng thơ sau như thế nào ?
Những người lính đi về phía núi, từ Rào Trăng cho đến Quảng Trị
Bên trời thác lũ nằm lại vì nhân dân
Ngừng hơi thở nhưng chẳng ngừng trái tim
Hòa núi sông đập tình yêu Tổ quốc.
Câu 4: Anh/chị hãy nhận xét về tình cảm của tác giả đối với những người lính đã hy sinh ở Rào Trăng
trong đoạn trích thơ trên.
Ngữ liệu 4:
Đọc văn bản sau và trả lời các câu hỏi:
Anh ngã xuống đường băng Tân Sơn Nhứt
2
Nhưng Anh gượng đứng lên tì súng trên xác trực thăng
Và Anh chết trong khi đang đứng bắn
Máu Anh phun theo lửa đạn cầu vồng.
Chợt thấy anh giặc hoảng hốt xin hàng
Có thằng sụp dưới chân anh tránh đạn
Bởi anh chết rồi, nhưng lòng dũng cảm
Vẫn đứng đàng hoàng nổ súng tiến công.
Anh tên gì hỡi Anh yêu quý
Anh vẫn đứng lặng im như bức thành đồng
Như đôi dép dưới chân anh giẫm lên bao xác Mỹ
Mà vẫn một màu bình dị, sáng trong
Không một tấm hình, không một dòng địa chỉ
Anh chẳng để lại gì cho riêng Anh trước lúc lên đường
Chỉ để lại cái dáng đứng Việt Nam tạc vào thế kỷ
Anh là chiến sĩ Giải phóng quân.
(Dáng đứng Việt Nam, Thơ Lê Anh Xuân, NXB Giáo Dục, 1981)
Câu 1 (0.75 điểm): Hình tượng nhân vật trung tâm trong văn bản là ai?
Câu 2 (0.75 điểm): Tìm những hình ảnh diễn tả sự hi sinh của người lính.
Câu 3 (1.0 điểm): Anh chị hiểu như thế nào về hai câu thơ:
Từ dáng đứng của Anh giữa đường băng Tân Sơn Nhứt
Tổ quốc bay lên bát ngát mùa xuân
Câu 4 (0.5 điểm): Bài thơ đã gợi cho anh/chị tình cảm gì đối với sự hy sinh của người chiến sĩ Giải
phóng quân?
Ngữ liệu 5:
Đọc đoạn trích và thựchiện các yêu cầu sau:
Bài học về việc đón nhận thành công luôn thật dễ hiểu và dễ thực hiện. Nhưng đối mặt với
thất bại, nhất là thất bại đầu đời, lại là điều không hề dễ dàng. Với tất cả mọi người, thất bại - nhất
là thất bại trong các mối quan hệ - thường vẫn tạo ra những tổn thương sâu sắc. Điều này càng trở
nên nặng nề đối với các bạn trẻ. Nhưng bạn có biết rằng tất cả chúng ta đều có quyền được khóc?
Vậy nên nếu bạn đang cảm thấy cô đơn, tuyệt vọng thì hãy cho phép mình được khóc. Hãy để những
giọt nước mắt ấm nồng xoa dịu trái tim đang thổn thức của bạn. Và hãy tin rằng ở đâu đó, có một
người nào đó vẫn đang sẵn lòng kề vai cho bạn tựa, muốn được ôm bạn vào lòng và lau khô những
giọt nước mắt của bạn... Muốn nhìn thấy cầu vồng, ta phải đi qua cơn mưa... Vì thế, hãy tin ngày mai
nắng sẽ lên, và cuộc đời lại sẽ ươm hồng những ước mơ của bạn, một khi bạn còn giữ trong lòng ánh
sáng của niềm tin.
(Theo Hạt giống tâm hồn dành cho tuổi teen, Tập 2 - Nhiều tác giả, NXB Tổng hợp TP. Hồ Chí Minh, 2012,
trang 02)
Câu 1 (0.75 điểm): Xác định phương thức biểu đạt chính được sử dụng trong đoạn trích.
Câu 2 (0.75 điểm): Theo tác giả, điều gì có thể giúp con người đứng lên sau thất bại?
Câu 3 (1.0 điểm): Chỉ ra và nêu tác dụng biện pháp tu từ trong câu: “Muốn nhìn thấy cầu vồng, ta
phải đi qua cơn mưa…”.
Câu 4 (0.50 điểm): Anh/chị có đồng ý với ý kiến: “Hãy tin ngày mai nắng sẽ lên, và cuộc đời lại sẽ
ươm hồng những ước mơ của bạn, một khi bạn còn giữ trong lòng ánh sáng của niềm tin”? Vì sao?
PHẦN 2: LÀM VĂN
3
NGHỊ LUẬN XÃ HỘI
Câu 1: Anh/chị hãy viết một đoạn văn (khoảng 150 chữ) trình bày suy nghĩ của bản thân về trách
nhiệm của giới trẻ đối với quê hương, đất nước.
Câu 2: Hãy viết một đoạn văn nghị luận (khoảng 150 chữ) bàn về vấn đề ở phần Đọc-hiểu:“... Sống
và cháy hết mình, học tập và làm việc hết mình dù ngày mai trời có sập”.
Câu 3:Từ nội dung phần Đọc hiểu, anh/chị hãyviết đoạn văn (khoảng 150 chữ) trình bày suy nghĩ của
mìnhvề những việc tuổi trẻ cần làm để phát huy trách nhiệm với đất nước trong giai đoạn hiện nay.
Câu 4:Từ nội dung đoạn trixch ở phần Đọc hiểu, anh/ chị hãy viết một đoạn văn (khoảng 150 chữ)
trình bày suy nghĩ về vai trò của lòng dũng cảm trong cuộc sống.
Câu 5:Từ nội dung đoạn trixch ở phần Đọc hiểu, anh/ chị hãy viết một đoạn văn (khoảng 150 chữ)
chia sẻcách ứng xử của bản thân khi gặp thất bại.
NGHỊ LUẬN VĂN HỌC
Câu 1:
Cảm nhận của anh (chị) về đoạn thơ:
“Con sóng dưới lòng sâu
Con sóng trên mặt nước
Ôi con sóng nhớ bờ
Ngày đêm không ngủ được
Lòng em nhớ đến anh
Cả trong mơ còn thức
Dẫu xuôi về phương bắc
Dẫu ngược về phương nam
Nơi nào em cũng nghĩ
Hướng về anh – một phương
Ở ngoài kia đại dương
Trăm ngàn con sóng đó
Con nào chẳng tới bờ
Dù muôn vời cách trở”
(“Sóng” – Xuân Quỳnh, SGK Ngữ văn 12, tập 1, NXB Giáo dục – 2021, tr 155-156)
Từ đó nhận xét vẻ đẹp vừa truyền thống vừa hiện đại về tình yêu của tác giả Xuân Quỳnh.
Câu 2:
Hùng vĩ của Sông Đà không phải chỉ có thác đá. Mà nó còn là những cảnh đá bờ sông, dựng
vách thành, mặt sông chỗ ấy lúc chỉ đúng ngọ mới có mặt trời. Có vách đá thành chẹt lòng Sông Đà
như một cái yết hầu. Đứng bên này bờ nhẹ tay ném hòn đá qua bên kia vách. Có quãng con nai con
hỗ đã có lần vọt từ bờ này sang bờ kia. Ngồi trong khoang đò qua quãng ấy, đang mùa hè mà cũng
thấy lạnh, cảm thấy mình như đứng ở hè một cái ngõ mà ngóng vọng lên một khung cửa nào trên cái
tầng nhà thứ mấy nào vửa tắt phụt đèn điện.
Lại như quãng mặt ghềnh Hát Loóng, dài hàng cây số nước xô đá, đá xô sóng, sóng xô gió,
cuồn cuộn luồng gió gùn ghè suốt năm như lúc nào cũng đòi nợ suýt bất cứ người lái đò Sông Đà
nào tóm được qua đấy. Quãng này mà khinh suất tay lái thì cũng dễ lật ngửa bụng thuyền ra.
4
Lại như quãng Tà Mường Vát phía dưới Sơn La. Trên sông bỗng có những cái hút nước giống
như cái giếng bê tông thả xuống sông để chuẩn bị làm móng cầu. Nước ở đây thở và kêu như cửa
cống cái bị sặc. Trên mặt cái hút xoáy tít đáy, cũng đang quay lừ lừ những cánh quạ đàn. Không
thuyền nào dám men gần những cái hút nước ấy, thuyền nào qua cũng chèo nhanh để lướt quãng
sông, y như là ô tô sang số ấn ga cho nhanh để vút qua một quãng đường mượn cạp ra ngoài bờ vực.
Chèo nhanh và tay lái cho vững mà phóng qua cái giếng sâu, những cái giếng sâu nước ặc ặc lên
như vừa rót dầu sôi vào. Nhiều bè gỗ rừng đi nghênh ngang vô ý là những cái giếng hút ấy nó lôi tụt
xuống. Có những thuyền đã bị cái hút nó hút xuống, thuyền trồng ngay cây chuối ngược rồi vụt biến
đi, bị dìm và đi ngầm dưới lòng sông đến mươi phút sau mới thấy tan xác ở khuỷnh sông dưới. Tôi sợ
hãi mà nghĩ đến một anh bạn quay phim táo tợn nào muốn truyền cảm giác lạ cho khán giả, đã dũng
cảm ngồi vào một cái thuyền thúng tròn vành rồi cho cả thuyền cả mình cả máy quay xuống đáy hút
Sông Đà - từ đây cái hút nhìn ngược lên vách thành hút mặt sông chênh nhau tới một cột nước cao
đến vài sải. Thế rồi thu ảnh. Cái thuyền xoay tít, những thước phim màu cũng quay tít, cái máy lia
ngược contre-plonggée lên một cái mặt giếng mà thành giếng xây toàn bằng nước sông xanh ve một
áng thuỷ tinh khối đúc dày, khối pha lê xanh như sắp vỡ tan ụp vào cả máy cả người quay phim cả
người đang xem. Cái phim ảnh thu được trong lòng giếng xoát tít đáy, truyền cảm lại cho người xem
phim kí sự thấy mình đang lấy gân ngồi giữ chặt ghế như ghì lấy mép một chiếc lá rừng bị vứt vào
một cốc pha lê nước khổng lồ vừa rút lên cái gậy đánh phèn.
(Người lái đò Sông Đà, Nguyễn Tuân, Ngữ văn 12, Tập 1, NXB Giáo dục 2020, tr 186 –187)
Cảm nhận của anh/ chị vẻ đẹp hình tượng Sông Đà ở đoạn trích trên. Từ đó, nhận xét cách
nhìn mang tính phát hiện về dòng Sông Đà của nhà văn Nguyễn Tuân.
Câu 3:
Trong đoạn trích “Đất Nước” thuộc trường ca “Mặt đường khát vọng”, nhà thơ Nguyễn
Khoa Điềm viết:
Khi ta lớn lên Đất Nước đã có rồi
Đất Nước có trong những cái “ngày xửa ngày xưa ” mẹ thường hay kể.
Đất Nước bắt đầu với miếng trầu bây giờ bà ăn
Đất Nước lớn lên khi dân mình biết trồng tre mà đánh giặc
Tóc mẹ thì bới sau đầu
Cha mẹ thương nhau bằng gừng cay muối mặn
Cái kèo, cái cột thành tên
Hạt gạo phải một nắng hai sương xay, giã, giần, sàng
Đất Nước có từ ngày đó...
(TríchĐất Nước, Nguyễn Khoa Điềm, SGK Ngữ văn 12, tập 1, NXB Giáo dục – 2021, tr 118)
Cảm nhận của anh/ chị về đoạn trích trên. Từ đó, nhận xét cách lý giải về nguồn gốc của
Đất Nước trong thơ Nguyễn Khoa Điềm.
Câu 4: Cảm nhận vẻ đẹp của dòng sông Hương trong đoạn văn sau:
"Hình như trong khoảnh khắc chùng lại của sông nước ấy, sông Hương đã trở thành một
người tài nữ đánh đàn lúc đêm khuya. Đã nhiều lần tôi thất vọng khi nghe nhạc Huế giữa ban ngày,
hoặc trên sân khấu nhà hát. Quả đúng như vậy, toàn bộ nền âm nhạc cổ điển Huế đã được sinh
thành trên mặt nước của dòng sông này, trong một khoang thuyền nào đó, giữa tiếng nước rơi bám
âm của những mái chèo khuya. Nguyễn Du đã bao năm lênh đênh trên quãng sông này, với một
phiến trăng sầu. Và từ đó, những bản đàn đã đi suốt đời Kiều. Tôi đã chứng kiến một người nghệ
nhân già, chơi đàn hết nửa thế kỷ, một buổi tối ngồi nghe con gái đọc Kiều: “Trong như tiếng hạc
5