Trường THCS Lương Thế Vinh Nhóm Văn 8
ĐỊNH HƯỚNG ÔN TẬP MÔN NGỮ VĂN 8 – HỌC KÌ 1
NĂM HỌC 2024 - 2025
PHẦN 1: PHẠM VI KIẾN THỨC CẦN ÔN TẬP
1. Đọc - hiểu văn bản:
a. Thể loại văn nghị luận:
- Những đặc điểm của văn nghị luận được thể hiện qua văn bản cụ thể:
luận đề; luận điểm; bằng chứng khách quan; ý kiến, đánh giá chủ quan của người
viết.
- Phân tích được mối quan hệ giữa luận đề, luận điểm, lí lẽ và bằng chứng
ở văn bản cụ thể.
- Tìm được những văn bản ở “Bài 3” (SGK Ngữ văn 8, Chân trời sáng
tạo) có cùng thể loại, cùng chủ điểm.
b.Thể loại Truyện cười:
- Những đặc điểm của truyện cười được thể hiện cụ thể qua văn bản: mục
đích; cốt truyện; nhân vật; ngôn ngữ; các thủ pháp gây cười.
- Hiểu đề tài; ý nghĩa chi tiết tiêu biểu (lời thoại); bài học rút ra cho bản
thân trong văn bản cụ thể.
- Tìm được những văn bản ở “Bài 4” (SGK Ngữ văn 8, Chân trời sáng tạo)
có cùng thể loại, cùng chủ điểm, cùng đề tài, cùng chủ đề (mục đích).
2. Tiếng Việt:
a. Nghĩa tường minh và nghĩa hàm ẩn của câu:
+ Phân biệt được nghĩa tường minh và nghĩa hàm ẩn.
+ Xác định câu mang nghĩa hàm ẩn và xác định nghĩa hàm ẩn của câu.
+ Đặt câu có chứa nghĩa hàm ẩn theo yêu cầu.
b. Từ Hán Việt:
+ Nhận diện từ Hán Việt, Nghĩa từng yếu tố cụ thể của chúng.
+ Đặt câu có sử dụng từ Hán Việt theo yêu cầu.
3. Viết:
Viết bài văn nghị luận về một vấn đề của đời sống.
PHẦN 2: NỘI DUNG ÔN TẬP CỤ THỂ
A. VĂN BẢN
I. THỂ LOẠI VĂN NGHỊ LUẬN
Trường THCS Lương Thế Vinh Nhóm Văn 8
1. Luận đề và luận điểm trong văn nghị luận.
- Luận đề là vấn đề chính được nêu ra để bàn luận trong văn bản nghị luận.
- Luận điểm là những ý kiến thể hiện quan điểm của người viết về luận đề.
- Trong văn nghị luận, luận đề được làm sáng tỏ bằng hệ thống luận điểm
và cái lí lẽ, bằng chứng.
2. Bằng chứng khách quan và ý kiến, đánh giá chủ quan của người viết trong
văn nghị luận.
- Bằng chứng khách quan là những thông tin khách quan (bằng chứng, số
liệu, thời gian, nơi chốn, con người, sự kiện,…) Có thể xác định tính đúng, sai
dựa vào thực tế, kiểm chứng được
- Ý kiến, đánh giá chủ quan là những nhận định, suy nghĩ, phán đoán theo
góc nhìn chủ quan của người viết (quan điểm cá nhân về một vấn đề đang tranh
cãi, dự đoán về tương lai, đánh giá chủ quan về sự việc, hiện tượng, có thể diễn
đạt bằng các cụm từ như tôi cho rằng, tôi thấy,…) thường có ít cơ sở để kiểm
chứng
- Để làm nên sức thuyết phục cho văn bản nghị luận, những ý kiến, đánh
giá chủ quan của người viết cần dựa trên cơ sở các bằng chứng khách quan.
- Có thể phân biệt hai khái niệm này dựa vào bảng sau:
Bằng chứng khách quan
Ý kiến, đánh giá chủ quan của người viết
Là các thông tin khách quan như:
số liệu, thời gian, nơi chốn, con
người và sự kiện…
Là các ý kiến chủ quan như: quan điểm cá nhân về
một vấn đề đang tranh cãi, dự đoán về tương lai, đánh
giá chủ quan về sự việc, hiện tượng; có thể có được
diễn đạt bằng các cụm từ như: tôi cho rằng, tôi thấy…
hoặc các tính từ thể hiện sự đánh giá chủ quan.
Dựa trên những thí nghiệm, nghiên
cứu, có nguồn đáng tin cậy, có thể
xác định đúng, sai dựa vào thực tế.
Dựa trên cảm nhận, cách nhìn, diễn giải của cá nhân;
không có cơ sở
3. Những văn bản nghị luận đã học trong chương trình Ngữ văn 8 - tập 1
(sách Chân trời sáng tạo)
Stt
Tên văn bản
Tác giả
Thể loại
Vấn đề nghị luận (Luận đề)
1
Bức thư của thủ
lĩnh da đỏ
Xi-át-tô
(Seattle)
Nghị luận
xã hội
Mối quan hệ giữa thiên nhiên và con
người
Trường THCS Lương Thế Vinh Nhóm Văn 8
2
Thiên nhiên và
hồn người lúc
sang thu
Vũ Nho
Nghị luận
văn học
Sự biến chuyển của thiên nhiên và hồn
người ở thời điểm sang thu
II. THỂ LOẠI TRUYỆN CƯỜI:
1. Khái niệm:
- Truyện cười là thể loại tự sự dân gian chứa đựng yếu tố gây cười, nhằm
mục đích giải trí, hoặc phê phán, châm biếm, đã kích những thói hư, tật xấu trong
cuộc sống.
- Truyện cười là một trong những biểu hiện sinh động cho tính lạc quan, trí
thông minh sắc sảo của tác giả dân gian.
2. Một số đặc trưng của truyện cười:
a. Cốt truyện:
- Thường xoay quanh những tình huống, hành động có tác dụng gây cười.
- Cuối truyện thường có sự việc bất ngờ, đẩy mâu thuẫn đến đỉnh điểm, lật
tẩy sự thật, từ đó tạo ra tiếng cười.
b. Bối cảnh:
Thưởng không được miêu tả cụ thể, ti mỉ, có thể là bối cảnh không xác
định, cũng có thể là bối cảnh gần gũi, thân thuộc thể hiện đặc điểm thiên nhiên,
văn hoá, phong tục gắn với từng truyện.
c. Nhân vật: Thường có hai loại:
+ Loại thứ nhất thường là những nhân vật mang thói xấu phổ biến trong xã
hội như: lười biếng, tham ăn, keo kiệt... hoặc mang thói xấu gắn với bản chất của
một tầng lớp xã hội cụ thể. Đây chính là những đối tượng mà tiếng cười hướng
đến. Bằng các thủ pháp trào phúng, tác giả dân gian biến các kiểu nhân vật này
thành những bức chân dung hải hước, lạ đời, tạo nên tiếng cười vừa mang ý nghĩa
xã hội vừa có giá tr
+ Loại thứ hai thường là những nhân vật tích cực, dùng trí thông minh, sự
sắc sảo, khôn ngoan để vạch trần, chế giễu, đả kích những hiện tượng và những
con người xấu xa của xã hội phong kiến (truyện Trạng Quỳnh, Xiển Bột...) hoặc
dùng khiếu hài hước để thể hiện niềm vui sống, tinh thần lạc quan trước sự trù
phú của môi trường thiên nhiên hay những thách thức do chính môi trường sống
mang lại (truyện Bác Ba Phi...).
d. Ngôn ngữ: Ngôn ngữ thường ngắn gọn, súc tích, hải hước, mang nhiều nét
nghĩa hàm ẩn...
Trường THCS Lương Thế Vinh Nhóm Văn 8
e. Các thủ pháp gây cười: Dân gian thường sử dụng khá đa dạng, linh hoạt các
thủ pháp gây cười. Dưới đây là một số thủ pháp thường gặp:
- Tạo tình huống trào phúng bằng một trong hai cách sau hoặc kết hợp cả hai
cách:
+ Tô đậm mâu thuẫn giữa bên trong và bên ngoài, giữa thật và giả, giữa lời
nói và hành động...
+ Kết hợp khéo léo lời người kể chuyện và lời nhân vật hoặc lời của các
nhân vật, tạo nên những liên tưởng, đổi sánh bất ngờ, hài hước, thú vị.
- Sử dụng các biện pháp tu từ giàu tinh trào phủng (lối nói khoa trương, phóng
đại, chơi chữ...).
3. Những truyện cười đã học trong chương trình Ngữ văn 8 - tập 1 (sách
Chân trời sáng tạo)
Stt
Đề tài
1
Thói keo kiệt, hà tiện, bủn xỉn
2
3
Thói khoe khoang của con người
4
Thói khoác lác, ba hoa của con người
B. TIẾNG VIỆT
1. NGHĨA TƯỜNG MINH VÀ NGHĨA HÀM ẨN CỦA CÂU:
a. Nghĩa tường minh:
- Là phần thông báo được thể hiện trực tiếp bằng từ ngữ trong câu
- Là loại nghĩa chúng ta có thể nhận ra trên bề mặt câu chữ.
b. Nghĩa hàm ẩn:
- Là phần thông bảo không được thể hiện trực tiếp bằng từ ngữ trong câu
mà được suy ra từ câu chữ và ngữ cảnh.
- Đây là loại nghĩa mà người nói, người viết thật sự muốn để cập đến.
2. TỪ HÁN VIỆT
a. Ôn tập kiến thức cơ bản về từ Hán Việt
- Khái niệm: từ Hán Việt là từ có nguồn gốc từ tiếng Hán, nhưng được sử dụng theo
cách riêng của người Việt.
- Cấu tạo: Từ Hán Việt là một bộ phận của tiếng Việt. Từ Hán Việt có những đặc điểm
riêng về cấu tạo, về ý nghĩa. Dùng từ Hán Việt đúng lúc, đúng chỗ sẽ đem lại hiệu quả
diễn đạt.
Trường THCS Lương Thế Vinh Nhóm Văn 8
- Cách nhận diện nghĩa: Người ta thường so sánh từ ghép đang xét với những từ ghép
khác để biết nghĩa của những từ Hán Việt.
b. Yêu cầu về sử dụng từ Hán Việt:
- Nói hoặc viết đúng các từ giữa Hán Việt và thuần Việt nhằm tránh sai nghĩa.
- Hiểu bản chất nghĩa của từ Hán Việt.
- Dùng đúng sắc thái biểu cảm, tình huống giao tiếp.
- Tránh lạm dụng từ Hán Việt trong văn chương và đời sống hàng ngày
=> Sử dụng từ Hán Việt hợp lí, đúng ngữ cảnh sẽ khiến cho câu văn hàm súc, trang
trọng. Nhưng cần tránh các trường hợp lạm dụng từ Hán Việt.
Ví dụ: Xác định nghĩa của yếu tố hạ, giới và nghĩa của từ hạ giới?
Gợi ý: Nghĩa của yếu tố, từ:
- hạ: ở dưới
- giới: phạm vi, ranh giới, một vùng đất.
- hạ giới: thế giới của người trần trên mặt đất.
C. TẬP LÀM VĂN: VIẾT VĂN BẢN NGHỊ LUẬN VỀ MỘT VẤN ĐỀ ĐỜI SỐNG
* DÀN Ý CHUNG
I. Mở bài: - Nêu vấn đề cần bàn luận.
- Nêu ý kiến đồng tình hay phản đối về vấn đề cần bàn luận.
II. Thân bài:
1. Giải thích từ ngữ, ý kiến cần bàn luận:
2. Bàn luận:
- Trình bày vấn đề cần bàn luận.
- Trình bày ý kiến đồng tình hay phản đối về vấn đề cần bàn luận.
- Đưa ra lí lẽ và bằng chứng để làm sáng tỏ luận điểm.
III. Kết bài: - Khẳng định lại vấn đề.
- Đề xuất giải pháp hoặc nêu bài học.
* DÀN Ý MỘT SỐ DÀN Ý THAM KHẢO
Đề 1: NÊU Ý KIẾN VỀ HIỆN TƯỢNG NGHIỆN MẠNG XÃ HỘI Ở GIỚI
TRẺ HIỆN NAY
I. Mở bài
- Giới thiệu vấn đề cần bản luận: hiện tượng nghiện mạng xã hội ở giới trẻ đang trở
thành vấn đề nhức nhối trong xã hội.
- Nêu ý kiến đồng tình hay phản đối: đây là một hiện tượng tiêu cực, phải được thay
đổi.
II. Thân bài
1. Giải thích: