Nội dung ôn tập cuối kỳ
I. Định nghĩa và ý nghĩa việc học tập tư tưởng Hồ Chí Minh
1. Định nghĩa:
Dựa trên các định hướng cơ bản trên của Đảng, định nghĩa tư tưởng Hồ Chí Minh là :
“Tư tưởng Hồ Chí Minh là một hệ thống quan điểm toàn diện và sâu sắc về những vấn
đề cơ bản của cách mạng Việt Nam từ cách mạng dân tộc dân chủ nhân dân đến cách
mạng xã hội chủ nghĩa, là kết quả của sự vận dụng sáng tạo và phát triển chủ nghĩa Mác
Lênin vào điều kiện cụ thể nước ta, đồng thời là sự kết tinh tinh hoa dân tộc và trí tuệ thời
đại nhằm giải phóng dân tộc, giải phóng giai cấp, giải phóng con người .”
Định nghĩa tư tưởng Hồ Chí Minh nổi lên 3 vấn đề :
Những vấn đề cơ bản của cách mạng Việt Nam được nêu trong tư tưởng Hồ Chí
Minh (các vấn đề này sẽ nghiên cứu ở chương II đến chương VII) mà tư tưởng
cốt lõi là độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội .
Nguồn gốc lý luận của tư tưởng Hồ Chí Minh .
Mục đích, giá trị của tư tưởng Hồ Chí Minh .
2. Ý nghĩa việc học tập tư tưởng Hồ Chí Minh
Nâng cao năng lực tư duy lý luận và phương pháp công tác :
- Nâng cao nhận thức về vai trò, vị trí của tư tưởng Hồ Chí Minh đối với Đảng và cách
mạng Việt Nam .
- Bồi dưỡng lập trường quan điểm cách mạng, kiên định mục tiêu độc lập dân tộc gắn liền
với chủ nghĩa xã hội, đấu tranh phê phán những quan điểm sai trái .
- Vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh vào giải quyết các vấn đề do của cuộc sống đặt ra của
mỗi người .
Bồi dưỡng phẩm chất đạo đức và rèn luyện bản lĩnh chính trị :
- Học tập tư tưởng Hồ Chí Minh để nâng cao lòng tự hào về Đảng, về Bác Hồ, về Tổ
quốc Việt Nam .
- Vận dụng kiến thức đã học để tu dưỡng, rèn luyện bản thân, hoàn thành nhiệm vụ, chức
trách của mình, đóng góp có hiệu quả vào sự nghiệp chung của dân tộc .
Tư tưởng Hồ Chí Minh là nền tảng tư tưởng trong nhận thức và kim chỉ nam
trong hành động của sinh viên .
II. Những tiền đề tư tưởng lý luận của tư tưởng Hồ Chí Minh
Giá trị truyền thống tốt đẹp của dân tộc: những giá trị truyền thống đặc sắc, cao quí,
tốt đẹp của dân tộc Việt Nam là tiền đề cho tư tưởng lý luận, là điểm xuất phát để hình
thành tư tưởng Hồ Chí Minh .
Chủ nghĩa yêu nước
Truyền thống đoàn kết, tinh thần nhân nghĩa, tương thân, tương ái của dân tộc
Việt Nam .
Truyền thống lạc quan, yêu đời, tin vào sức mạnh bản thân, sự tất thắng của chân
lý .
Truyền thống cần cù, thông minh, sáng tạo, ham hiểu biết ham học hỏi của dân
tộc Việt Nam .
Trong những giá trị truyền thống của dân tộc, chủ nghĩa yêu nước là tư tưởng tình cảm
cao quí thiêng liêng nhất, cuội nguồn trí tuệ sáng tạo của con người Việt Nam cũng là
chuẩn mực đạo đức cơ bản của dân tộc Việt Nam . Với Hồ Chí Minh chủ nghĩa yêu nước
trở thành lực lượng vật chất thực sự để Người đi đến đúc kết thành chân lý :
“Dân ta có một lòng nồng nàn yêu nước. Đó là truyền thống quí báu của ta…nó kết thành
một làn sóng vô cùng mạnh mẽ, to lớn, nó lướt qua mọi sự nguy hiểm, khó khăn, nó nhấn
chìm tất cả lũ bán nước và cướp nước”
Tinh hoa văn hóa nhân loại : Nét đặc sắc trong quá trình hình thành nhân cách và văn
hóa Hồ Chí Minh là sự kết hợp các giá trị truyền thống của văn hóa phương Đông với các
thành tựu hiện đại của văn minh phương Tây .
Văn hóa phương Đông: Với những hiểu biết uyên bác về Hán học từ nhỏ Hồ Chí
Minh biết chắt lọc những gì tinh túy trong các học thuyết triết học , của các nhà tư
tưởng phương Đông, của đạo Nho, đạo Phật :
Chọn lọc giá trị tinh túy nhất của triết học phương Đông, tư tưởng của Lão
Tử, Mặc Tử, Quản Tử .
Tiếp thu mặt tích cực, mặt phù hợp của Nho giáo
Triết lý hành động
Tư tưởng nhập thế, hành đạo giúp đời
Triết lý nhân sinh, tu thân dưỡng tính, đề cao văn hóa lễ giáo .
Tiếp thu và chịu ảnh hưởng sân sắc tư tưởng của đạo Phật :
Tư tưởng vị tha, từ bi, bác ái
Tư tưởng cứu khổ, cứu nạn, thương người như thể thương thân .
Nếp sống đạo đức, giản dị, trong sạch, chăm lo làm việc thiện
Tinh thần bình đẳng, dân chủ, đề cao lao động chống lười biếng,
…
Tìm thấy ở chủ nghĩa Tam dân những điều thích hợp với hoàn cảnh nước
ta .
Văn hóa phương Tây :
Chịu ảnh hưởng sâu rộng của văn hóa dân chủ và cách mạng phương Tây .
Chịu ảnh hưởng của văn hóa Pháp, tìm hiểu các cuộc cách mạng ở Pháp,
cách mạng ở Mỹ, tiếp thu các tư tưởng tự do, bình đẳng, bác ái qua các tác
phẩm của các nhà“khai sáng”.
Tiếp thu các giá trị về quyền sống, quyền tự do, quyền mưu cầu hạnh phúc
của Tuyên ngôn độc lập Mỹ 1776, các giá trị của Tuyên ngôn nhân quyền
và dân quyền của cách mạng Pháp 1791 .
Chủ nghĩa Mác Lênin: Chủ nghĩa Mác Lênin là thế giới quan và phương pháp luận của
tư tưởng Hồ Chí Minh.
_ Thế giới quan và phương pháp luận của chủ nghĩa Mác Lê nin đã giúp Hồ Chí Minh
tổng kết kiến thức và kinh nghiệm thực tiễn đã thu nhận được trong quá trình đi tìm
đường cứu nước để tìm ra con đường cứu nước, giải phóng dân tộc, giải phóng giai cấp,
giải phóng con nguời . Hồ Chí Minh đã tiếp thu và vận dụng sáng tạo những nguyên lý
của Chủ nghĩa Mác Lênin vào hoàn cảnh, điều kiện cụ thể của Việt Nam. Thực tiễn 10
năm đi tìm đường cứu nước cho dân tộc chỉ sau khi đọc được Sơ thảo lần thứ nhất Luận
cương của Lênin về vấn đề dân tộc và vấn đề thuộc địa Hồ Chí Minh mới tìm thấy được
con đường giải phóng đúng đắn cho dân tộc Viêt Nam.
_ Thế giới quan và phương pháp luận của chủ nghĩa Mác Lênin đi vào tư tưởng Hồ Chí
Minh là chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử .
_ Nói về vai trò của chủ nghĩa Mác Lê nin, Hồ Chí Minh viết: “Bây giờ học thuyết
nhiều, chủ nghĩa nhiều nhưng chủ nghĩa chân chính nhất, chắc chắn nhất, cách mệnh nhất
là chủ nghĩa Lênin”
Chủ nghĩa Mác Lênin là nguồn gốc lý luận quyết định bản chất của tư tưởng Hồ
Chí Minh, đem lại cho Hồ Chí Minh phương pháp đúng đắn để tiếp cận văn hóa
dân tộc và tinh hoa trí tuệ nhân loại từ đó mà tìm ra qui luật vận động và phát
triển của xã hội Việt Nam là độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội .
III. Tư tưởng Hồ Chí Minh về cách mạng giải phóng dân tộc
Hồ Chí Minh đã chỉ ra 6 luận điểm sau đây về cách mạng giải phóng :
1. Tính chất, nhiệm vu và mục tiêu của cách mạng giải phóng dân tộc:
a. Theo Hồ Chí Minh để nhận thức mục tiêu của cách mạng giải phóng dân tộc trước hết
phải xác định tính chất, nhiệm vụ của cách mạng giải phóng dân tộc
Hồ Chí Minh cho rằng :
_ Tất cả các giai cấp ở thuộc địa đều bị chủ nghĩa đế quốc áp bức bóc lột, đều chung số
phận mất nước, nô lệ .
_ Mâu thuẫn chủ yếu ở thuộc địa là mâu thuẫn giữa dân tộc với chủ nghĩa đế quốc .
_ Đối tượng của cách mạng ở thuộc địa là bọn đế quốc và tay sai phản động.
Từ phân tích trên theo Hồ Chí Minh thì cách mạng thuộc địa mục tiêu trước hết
phải lật đổ ách thống trị của chủ nghĩa thực dân, yêu cầu bức thiết của các dân tộc
thuộc địa là độc lập dân tộc .
Tác phẩm Đường cách mạng Hồ Chí Minh phân ra 3 loại cách mạng : cách mạng tư sản,
cách mạng vô sản và cách mạng giải phóng dân tộc . Hồ Chí Minh nhấn mạnh tính chất,
nhiệm vụ của cách mạng Việt Nam là cách mạng giải phóng dân tộc.
Cương lĩnh đầu tiên của Đảng Cộng sản Việt Nam Hồ Chí Minh xác định có 3 nhiệm vụ
của Đảng là chính trị, kinh tế, văn hóa xã hội nhưng nổi lên hàng đầu là nhiệm vụ chống
đế quốc, giải phóng dân tộc.
Hội nghị Trung ương tháng 5/1941 Đảng kiên quyết giương cao ngọn cờ giải phóng dân
tộc, nhấn mạnh đó là nhiệm vụ bức thiết nhất .
b. Mục tiêu của cách mạng giải phóng dân tộc:
Theo Hồ Chí Minh mục tiêu của cách mạng giải phóng dân tộc là đánh đổ ách thống trị
của chủ nghĩa thực dân, giành độc lập và thiết lập chính quyền công nông . Mục tiêu đó
chưa phải là quyền lợi riêng của các giai cấp mà là quyền lợi chung của cả dân tộc.
Tại Hội nghị Trung ương lần thứ VIII của Đảng tháng 5/1941 Hồ Chí Minh khẳng định
“cuộc cách mạng Đông Dương hiện tại không phải là cuộc cách mạng tư sản dân quyền,
cách mạng giải quyết hai vấn đề phản đế và điền địa mà là cuộc cách mạng chỉ phải giải
quyết một vấn đề cần kíp là “dân tộc giải phóng”.
Thắng lợi của cách mạng tháng Tám1945, của cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp,
đế quốc Mỹ là thắng lợi của đường lối giải phóng đúng đắn và tư tưởng độc lập, tự chủ
của Hồ Chí Minh .
2. Cách mạng giải phóng dân tộc muốn thắng lợi phải đi theo con đường cách mạng
vô sản
Hồ Chí Minh chủ trương cách mạng giải phóng dân tộc phải đi theo con đường cách
mạng vô sản vì:
a. Bài học rút ra từ thất bại của các phong trào yêu nước trước đó:
- Phong trào cứu nước theo con đường phong kiến .
- Phong trào cứu nước theo khuynh hướng dân chủ tư sản .
Tất cả các phong trào đó diễn ra anh dũng, quyết liệt nhưng đều đi đến thất bại.
b. Cách mạng tư sản là không triệt để:
_ Qua khảo sát tìm hiểu thực tế các cuộc cách mạng tư sản nổi tiếng như cách mạng Mỹ
1776, cách mạng Pháp 1789 Hồ Chí Minh cho rằng các cuộc cách mạng tư sản đó chưa
đến nơi, vì tiếng là tự do, bình đẳng, bác ái nhưng trong thì dân chúng vẫn mưu tính làm
một cuộc cách mạng mới .
_ Chưa đến nơi của các cuộc cách mạng tư sản đó theo Hồ Chí Minh còn vì chưa mang
lại quyền lợi cho đa số nhân dân lao động.
c. Con đường giải phóng dân tộc:
_ Từ tìm hiểu thực tế Hồ Chí Minh thấy được cách mạng tháng Mười Nga 1917 vừa là
cuộc cách mạng vô sản, vừa là cuộc cách mạng giải phóng dân tộc, nó nêu gương sáng
cho các dân tộc thuộc địa, mở ra thời đại mới chống đế quốc, giải phóng dân tộc
_ Từ tìm hiểu thực tế Hồ Chí Minh tin tưởng vào Lênin và Quốc tế cộng sản, tìm thấy
trong lý luận của chủ nghĩa Mác Lênin phương hướng mới để giải phóng dân tộc .
“Chỉ có giải phóng giai cấp vô sản mới giải phóng được dân tộc. Cả hai cuộc giải phóng
này chỉ có thể là sự nghiệp của chủ nghĩa cộng sản và cách mạng thế giới”
→Vượt qua hạn chế về tư tưởng của các sỹ phu yêu nước đương thời, Hồ Chí Minh
đến với chủ nghĩa Mác Lênin, lựa chọn khuynh hướng chính trị vô sản cho phong
trào giải phóng dân tộc ở Việt Nam .
“Muốn cứu nước giải phóng dân tộc không có con đường nào khác con đường cách
mạng vô sản”
3. Cách mạng giải phóng dân tộc trong thời đại mới phải do Đảng Cộng sản lảnh
đạo:
a. Cách mạng trước hết phải có Đảng
Từ rất sớm Hồ Chí Minh đã khẳng định :
“muốn giải phóng dân tộc trước hết phải có Đảng cách mệnh để trong thì vận động và tổ
chức dân chúng, ngoài thì liên lạc với dân tộc bị áp bức và vô sản giai cấp mọi nơi . Đảng
có vững cách mệnh mới thành công cũng như người cầm lái có vững thuyền mới chạy”
b. Người lãnh đạo cách mạng Việt Nam là Đảng Cộng sản Việt Nam
Theo Hồ Chí Minh Đảng Cộng sản Việt Nam là Đảng của giai cấp công nhân Việt
Nam đồng thời cũng là Đảng của dân tộc Việt Nam
Đảng bao gồm giai cấp công nhân và nhân dân lao động là những thợ thuyền, dân
cày, trí thức kiên quyết nhất, tận tâm, tận lực phụng sự Tổ quốc và nhân dân .
Đảng Cộng sản Việt Nam là đội tiên phong của dân tộc Việt Nam, Đảng gắn bó
mật thiết với nhân dân, được nhân dân, được dân tộc thừa nhận . Sự lãnh đạo của
Đảng là nhân tố hàng đầu đảm bảo thắng lợi của cách mạng Việt Nam .
4. Lực lượng của cách mạng giải phóng dân tộc là toàn thể dân tộc:
a. Cách mạng là sự nghiệp của dân chúng bị áp bức:
Hồ Chí Minh khẳng định: “cách mạng là công việc chung của cả dân chúng chứ
không phải là việc của một hai người”
Hồ Chí Minh coi sức mạnh của nhân dân là sức mạnh vô tận của cách mạng, là
thực chất để đảm bảo thắng lợi của sư nghiệp giải phóng dân tộc :
Dễ mười lần không dân cũng chịu
Khó trăm lần dân liệu cũng xong .
b. Lực lượng của cách mạng giải phóng dân tộc:
Phân tích tính chất xã hội Việt Nam dưới chính sách thống trị của thực dân Pháp, Hồ Chí
Minh cho rằng “dân tộc cách mệnh thì chưa phân giai cấp, nghĩa là sỹ, nông, công,
thương đều nhất trí chống cường quyền”