3
TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIAO THÔNG VẬN TẢI
KHOA GIÁO DỤC QUỐC PHÒNG
BỘ MÔN GIÁO DỤC CHÍNH TRỊ - QUỐC PHÒNG AN NINH
Giáo trình
GIÁO DỤC QUỐC PHÒNG AN NINH
(DÙNG CHO SINH VIÊN HỆ CHÍNH QUY)
PHẦN MỘT: ĐƯỜNG LỐI QUỐC PHÒNG VÀ AN NINH CỦA ĐẢNG
CỘNG SẢN VIỆT NAM
HÀ NỘI - 9/2021
4
Chương 1: ĐỐI TƯNG, PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CU
MÔN HC GIO DỤC QUỐC PHÒNG VÀ AN NINH
Môn học Giáo dục quốc phòng và an ninh là môn học điều kiện, bắt buộc thuộc khối
các môn học chung trong chương trình đào tạo trình độ trung cấp sư phạm, cao đẳng sư
phạm và đại học.
Mục tiêu của Môn học nhằm giáo dục cho mọi công dân đường lối, nhiệm vụ quốc
phòng và an ninh, kỹ năng quân sự cần thiết, để phát huy tinh thần yêu nước, truyền thống
chống ngoại xâm, lòng tự hào, tự tôn dân tộc, nâng cao ý thức, trách nhiệm, tự giác thực
hiện nhiệm vụ quốc phòng, an ninh, bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa.
1.1. Đối tượng nghiên cứu
Kiến thức quốc phòng và an ninh bao gồm hệ thống quan điểm của Đảng Cộng sản
Việt Nam, chính sách, pháp luật của Nhà nước về quốc phòng và an ninh; truyền thống
dựng nước, giữ nước của dân tộc và kỹ năng quân sự.
Kỹ năng quân sự là khả năng thực hành những nội dung cơ bản cần thiết về kỹ thuật,
chiến thuật quân sự.
Đối tượng nghiên cứu của môn học giáo dục quốc phòng và an ninh cho sinh viên
các trường trung cấp sư phạm, cao đẳng sư phạm và các cơ sở giáo dục đại học bao gồm:
đường lối quốc phòng và an ninh của Đảng Cộng sản Việt Nam; công tác quốc phòng, an
ninh; quân sự và kỹ năng quân sự cần thiết.
1.1.1. Nghiên cứu đường lối quốc phòng và an ninh của Đảng Cộng sản Việt Nam
Nghiên cứu những quan điểm cơ bản có tính chất lí luận của Đảng về đường lối
quân sự, bao gồm: những vấn đề cơ bản của học thuyết Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh
về chiến tranh, quân đội và bảo vệ Tổ quốc; quan điểm của Đảng về xây dựng nền quốc
phòng toàn dân, nền an ninh nhân dân; chiến tranh nhân dân bảo vệ Tổ quốc, xây dựng lực
lượng vũ trang nhân dân; về kết hợp phát triển kinh tế-xã hội với tăng cường quốc phòng,
an ninh và đối ngoại; một số nội dung cơ bản về lịch sử nghệ thuật quân sự Việt Nam;
Xây dựng và bảo vệ chủ quyền biển, đảo, biên giới quốc gia trong tình hình mới; Xây dựng
lực lượng dân quân tự vệ, lực lượng dự bị động viên và động viên quốc phòng; Xây dựng
phong trào toàn dân bảo vệ an ninh Tổ quốc; những vấn đề cơ bản về bảo vệ an ninh quốc
gia và bảo đảm trật tự an toàn xã hội.
Nghiên cứu đường lối quốc phòng và an ninh của Đảng Cộng sản Việt Nam góp
phần hình thành niềm tin khoa học, rèn luyện phẩm chất đạo đức cách mạng, lòng tự hào,
tự tôn dân tộc và lí tưởng cho sinh viên.
1.1.2. Nghiên cứu về công tác quốc phòng, an ninh
Nghiên cứu những vấn đề cơ bản về nhiệm vụ, nội dung công tác quốc phòng, an
ninh của Đảng hiện nay, bao gồm: phòng, chống chiến lược “diễn biến hòa bình”, bạo loạn
lật đổ của các thế lực thù địch đối với cách mạng Việt Nam; một số nội dung cơ bản về dân
tộc, tôn giáo, đấu tranh phòng chống các thế lực thù địch lợi dụng vấn đề dân tộc, tôn giáo
chống phá cách mạng Việt Nam; phòng, chống vi phạm pháp luật về bảo vệ môi trường;
phòng, chống vi phạm pháp luật về bảo đảm trật tự an toàn giao thông; phòng, chống một
số loại tội phạm xâm hại danh dự, nhân phẩm của người khác; an toàn thông tin và phòng,
chống vi phạm pháp luật trên không gian mạng; an ninh phi truyền thống và các mối đe
dọa an ninh phi truyền thống ở Việt Nam.
Nghiên cứu và thực hiện tốt công tác quốc phòng và an ninh để xây dựng lòng tin
chiến thắng trước mọi âm mưu, thủ đoạn của kẻ thù đối với cách mạng Việt Nam; nâng
5
cao ý thức tự giác chấp hành pháp luật; phòng ngừa, ngăn chặn vi phạm pháp luật và nâng
cao trách nhiệm công dân trong bảo vệ môi trường, bảo đảm trật tự an toàn giao thông; đấu
tranh bảo vệ danh dự nhân phẩm của mình, của người khác, bảo vệ quyền và lợi ích hợp
pháp của cá nhân, tổ chức và của dân tộc.
1.1.3. Nghiên cứu về quân sự và kỹ năng quân sự cần thiết
Nghiên cứu kiến thức quân sự chung và kĩ năng kỹ thuật, chiến thuật quân sự cần
thiết gồm các nội dung cơ bản:
Kiến thức quân sự chung gồm: chế độ sinh hoạt, học tập, công tác trong ngày, trong
tuần; các chế độ nền nếp chính quy, bố trí trật tự nội vụ trong doanh trại; hiểu biết chung
về các quân, binh chủng trong quân đội; điều lệnh đội ngũ từng người có súng; điều lệnh
đội ngũ đơn vị; hiểu biết chung về bản đồ địa hình quân sự; phòng tránh địch tiến công hỏa
lực bằng vũ khí công nghệ cao; ba môn quân sự phối hợp.
Kĩ năng kỹ thuật, chiến thuật gồm: kỹ thuật bắn súng tiểu liên AK; tính năng, cấu
tạo và cách sử dụng một số loại lựu đạn thường dùng, ném lựu đạn xa đúng hướng; từng
người trong chiến đấu tiến công; từng người trong chiến đấu phòng ngự; từng người làm
nhiệm vụ canh gác (cảnh giới).
Nghiên cứu kiến thức quân sự chung và kĩ năng kỹ thuật, chiến thuật quân sự cần
thiết để xây dựng ý thức kỷ luật, tính tổ chức, tinh thần đoàn kết, rèn luyện tác phong nề
nếp làm việc, học tập, sinh hoạt; bổ sung kiến thức về phòng thủ dân sự và kỹ năng quân
sự; sẵn sàng thực hiện nghĩa vụ quân sự, nghĩa vụ công an bảo vệ Tổ quốc.
1.2. Phương pháp luận và các phương pháp nghiên cứu
Việc nghiên cứu môn học Giáo dục quốc phòng và an ninh đòi hỏi phải nắm vững
cơ sở phương pháp luận, các phương pháp nghiên cứu cụ thể phù hợp với đối tượng, phạm
vi và tính chất đa dạng của nội dung môn học này.
1.2.1. Cơ sở phương pháp luận
Cơ sở phương pháp luận chung nhất của việc nghiên cứu Giáo dục quốc phòng và
an ninh là học thuyết Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh. Trong đó những quan điểm
của các nhà kinh điển Mác - Lênin và Chủ tịch Hồ Chí Minh về chiến tranh, quân đội, về
xây dựng lực lượng vũ trang nhân dân, về xây dựng nền quốc phòng toàn dân... là nền tảng
thế giới quan, nhận thức luận của sự nghiên cứu, vận dụng đường lối quân sự của Đảng và
những vấn đề cơ bản khác của giáo dục quốc phòng và an ninh. Việc xác định học thuyết
Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh là cơ sở phương pháp luận, đòi hỏi quá trình nghiên
cứu, phát triển giáo dục quốc phòng và an ninh phải nắm vững và vận dụng đúng đắn các
quan điểm tiếp cận khoa học sau đây:
1.2.1.1. Quan điểm hệ thống
Đặt ra yêu cầu nghiên cứu, phát triển các nội dung của giáo dục quốc phòng và an
ninh một cách toàn diện, tổng thể, trong mối quan hệ phát triển giữa các bộ phận, các vấn
đề của môn học.
1.2.1.2. Quan điểm lịch sử, logic
Trong nghiên cứu giáo dục quốc phòng và an ninh đòi hỏi phải nhìn thấy sự phát
triển c a đối tượng, vấn đề nghiên cứu theo thời gian, không gian với những điều kiện lịch
sử, cụ thể để từ đó giúp ta phát hiện, khái quát, nhận thức đúng những quy luật, nguyên tắc
của hoạt động quốc phòng, an ninh.
1.2.1.3. Quan điểm thực tiễn
6
Chỉ ra phương hướng cho việc nghiên cứu giáo dục quốc phòng và an ninh là phải
bám sát thực tiễn xây dựng quân đội và công an nhân dân, xây dựng nền quốc phòng toàn
dân, phục vụ đắc lực cho sự nghiệp bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa trong giai
đoạn hiện nay.
1.2.2. Các phương pháp nghiên cứu
Với tư cách là bộ môn khoa học nằm trong hệ thống khoa học quân sự, phạm vi
nghiên cứu của giáo dục quốc phòng và an ninh rất rộng, nội dung nghiên cứu đa dạng,
được cấu trúc theo hệ thống từ thấp đến cao, từ đơn giản đến phức tạp luôn có sự kế thừa
và phát triển. Vì vậy giáo dục quốc phòng và an ninh được tiếp cận nghiên cứu với nhiều
cách thức, phù hợp với tính chất của từng nội dung và vấn đề nghiên cứu cụ thể.
1.2.2.1. Trong nghiên cứu xây dựng, phát triển nội dung giáo dục quốc phòng và an ninh
với tư cách là một bộ môn khoa học cần chú ý sử dụng kết hợp các phương pháp nghiên
cứu khoa học
- Các phương pháp nghiên cứu lí thuyết
Như phân tích, tổng hợp, phân loại, hệ thống hoá, mô hình hoá, giả thuyết... nhằm
thu thập thông tin khoa học trên cơ sở nghiên cứu các văn bản, tài liệu về quốc phòng, an
ninh để rút ra các kết luận khoa học cần thiết, không ngừng bổ sung, phát triển làm phong
phú nội dung giáo dục quốc phòng và an ninh.
- Các phương pháp nghiên cứu thực tiễn
Như quan sát, điều tra, khảo sát thực tế, nghiên cứu các sản phẩm quốc phòng, an
ninh, tổng kết kinh nghiệm, thí nghiệm, thực nghiệm... nhằm tác động trực tiếp vào đối
tượng trong thực tiễn, từ đó khái quát bản chất, quy luật của các hoạt động quốc phòng và
an ninh; bổ sung làm phong phú nội dung cũng như kiểm định tính xác thực, tính đúng đắn
của các kiến thức giáo dục quốc phòng và an ninh.
1.2.2.2. Trong nghiên cứu lĩnh hội các kiến thức quốc phòng và an ninh cần sử dụng kết
hợp các phương pháp dạy học lí thuyết và thực hành
Môn học giáo dục quốc phòng và an ninh thực hiện mục tiêu trang bị cả kiến thức
quốc phòng, an ninh và kỹ năng quân sự cần thiết, để người học đạt được mục tiêu của
môn học đặt ra đòi hòi phải sử dụng kết hợp các phương pháp dạy học lý thuyết và dạy học
thực hành.
Đổi mới phương pháp dạy học giáo dục quốc phòng và an ninh theo hướng tăng
cường vận dụng các phương pháp dạy học tiên tiến, kết hợp với sử dụng các phương tiện
kĩ thuật dạy học hiện đại. Trong quá trình học tập, nghiên cứu các vấn đề, các nội dung
giáo dục quốc phòng và an ninh cần chú ý sử dụng các phương pháp tạo tình huống, nêu
vấn đề, đối thoại, tranh luận sáng tạo; tăng cường thực hành, thực tập sát với thực tế chiến
đấu, công tác quốc phòng; tăng cường tham quan thực tế, viết thu hoạch, tiểu luận; tăng
cường sử dụng các phương tiện kĩ thuật, thiết bị quân sự hiện đại phục vụ các nội dung học
tập; đẩy mạnh nghiên cứu, ứng dụng các thành tựu công nghệ thông tin nhằm nâng cao
chất lượng học tập, nghiên cứu môn học gáo dục quốc phòng và an ninh.
1.3. Giới thiệu về môn học Giáo dục quốc phòng và an ninh
1.3.1. Đặc điểm về môn học
Là môn học được luật định, thể hiện rõ đường lối giáo dục của Đảng, được thể chế
hoá bằng các văn bản quy phạm pháp luật của Nhà nước, nhằm giúp sinh viên thực hiện
7
mục tiêu là góp phần “hình thành và bồi dưỡng nhân cách, phẩm chất và năng lực của công
dân, đáp ứng yêu cầu của sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc”1.
Giáo dục quốc phòng và an ninh là môn học bao gồm kiến thức khoa học xã hội,
nhân văn, khoa học tự nhiên và khoa học kĩ thuật quân sự, thuộc nhóm các môn học chung,
có tỉ lệ lí thuyết chiếm 56,4%, thực hành chiếm 43,6% chương trình môn học. Nội dung
bao gồm kiến thức cơ bản về đường lối quốc phòng và an ninh của Đảng, công tác quốc
phòng và an ninh; kiến thức quân sự chung và kĩ năng kỹ thuật, chiến thuật quân sự cần
thiết đáp ứng yêu cầu xây dựng, củng cố nền quốc phòng toàn dân, an ninh nhân dân.
Giáo dục quốc phòng và an ninh góp phần xây dựng, rèn luyện ý thức tổ chức kỉ luật,
tác phong quân sự. Giảng dạy và học tập có chất lượng môn học giáo dục quốc phòng và an
ninh là góp phần đào tạo cho đất nước một đội ngũ cán bộ khoa học kĩ thuật, cán bộ quản lí,
chuyên môn nghiệp vụ có ý thức, năng lực sẵn sàng tham gia thực hiện nhiệm vụ chiến lược
bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa trên mọi cương vị công tác.
1.3.2. Chương trình
1.3.2.1. Nội dung chương trình
Môn học Giáo dục quốc phòng và an ninh cho sinh viên các trường trung cấp sư
phạm, cao đẳng sư phạm và cơ sở giáo dục đại học được thực hiện theo Thông tư số
05/2020/TT-BGDĐT, ngày 18 tháng 3 năm 2020 của Bộ Giáo dục và Đào tạo, chương
trình gồm 4 học phần với tổng thời lượng 165 tiết.
Học phần I: Đường lối quốc phòng và an ninh của Đảng Cộng sản Việt Nam, 45 tiết.
Học phần II: Công tác quốc phòng và an ninh, 30 tiết.
Học phần III: Quân sự chung, 30 tiết.
Học phần 4: Kỹ thuật chiến đấu bộ binh và chiến thuật, 60 tiết.
1.3.2.2. Tổ chức thực hiện chương trình
- Đào tạo trình độ trung cấp sư phạm học 02 học phần, thời lượng 75 tiết, gồm Học
phần I - Đường lối quốc phòng và an ninh của Đảng Cộng sản Việt Nam và Học phần III -
Quân sự chung.
- Đào tạo liên thông từ trung cấp sư phạm lên cao đẳng sư phạm, đại học học bổ
sung 02 học phần, thời lượng 90 tiết gồm Học phần II - Công tác quốc phòng và an ninh
và Học phần IV - Kỹ thuật chiến đấu bộ binh và chiến thuật.
- Đào tạo trình độ cao đẳng sư phạm, đại học học đủ 04 học phần.
1.3.3. Cơ sở vật chất thiết bị dạy học
Các trường có trung tâm, khoa hoặc bộ môn Giáo dục quốc phòng và an ninh thực
hiện nhiệm vụ giáo dục quốc phòng và an ninh phải có phòng học chuyên dùng, thao trường
tổng hợp; có đủ cơ sở vật chất, thiết bị dạy học quốc phòng và an ninh theo quy định hiện
hành về danh mục thiết bị dạy học tối thiểu môn học Giáo dục quốc phòng và an ninh.
Việc quản lý, sử dụng và bảo quản vũ khí, trang thiết bị giáo dục quốc phòng và an
ninh thực hiện theo quy định hiện hành của pháp luật.
1.3.4. Tổ chức dạy học và đánh giá kết quả học tập
1.3.4.1. Tổ chức dạy và học
Bộ Giáo dục và Đào tạo quản lý, chỉ đạo và tổ chức thực hiện môn học Giáo dục
quốc phòng và an ninh ở các cơ sở giáo dục trong hệ thống giáo dục quốc dân.
1 Luật Giáo dục (2005), NXB Chính trị Quốc gia, Hà Nội.