Đi tìm dòng họ Lý ở
Hàn Quốc
TT - Tích xưa kể rằng nhà vua Cao Ly Kojong nằm mộng thấy một con
chim lớn bay từ phương Nam đậu lại bên bờ Tây Hải, như báo điềm
gặp được dũng tướng phương xa.
Sau đêm mộng báo điềm, nhà vua Kojong sai người đến Tây Hải tìm
kiếm và gặp được hạm đội của Kiến Bình vương Lý Long Tường vừa
trôi dạt vào bờ. Vị hoàng thân nước Nam được diện kiến nhà vua và
các đại thần triều Goryeo.
Tướng quân tha hương
Theo các tài liệu phóng viên Tuổi Trẻ thu thập được qua chuyến đi
Hàn Quốc, nhà vua Kojong đối đãi rất tốt với hoàng thân Lý Long
Tường, đồng ý cho trú ngụ tại một khu đất rộng ở Hae-ju, tỉnh
Hwang-hae (Hoàng Hải). Từ đó, hoàng thân Lý Long Tường cùng
tướng sĩ, thân bằng quyến thuộc bắt tay xây dựng cuộc sống lưu vong
trên đất khách bằng các nghề trồng trọt, chăn nuôi, đánh cá và cả mở
trường dạy thi phú, lễ nhạc, võ thuật...
Những hậu duệ Lý Long Tường đang sinh sống tại Seoul khi kể lại
dòng dõi của mình đã không giấu niềm hãnh diện về sự kiện vẫn còn
lưu trong nhiều sách sử cổ hay truyện dã sử Hàn Quốc về “Hoa Sơn
tướng quân”: “Năm Quí Sửu 1253, quân Mông Cổ cậy binh hùng
tướng mạnh xâm lăng Cao Ly. Lý Long Tường năm ấy đã vào tuổi thất
thập cổ lai hi, nhưng vẫn cưỡi ngựa trắng đôn đốc binh sĩ, dân chúng
trong vùng xây thành An Nam chống trả quân Mông Cổ suốt năm
tháng ròng.
Ông còn mang binh pháp Đại Việt ra để tham mưu cho các tướng lĩnh
Cao Ly và kết quả cùng lập chiến công lớn khi đánh bại giặc Nguyên
Mông”. Vua Kojong đã phong Lý Long Tường làm tướng quân, cho lập
bia ghi ơn công trạng Lý Long Tường tại nơi quân Nguyên Mông đầu
hàng (gọi là “Thụ hàng môn”), đổi tên nơi họ Lý trú ngụ là Hoa Sơn.
Nên từ đó dân chúng trong vùng suy tôn Lý Long Tường là Hoa Sơn
tướng quân hay Bạch mã tướng quân (dũng tướng cưỡi ngựa trắng).
Một điều khiến hậu duệ họ Lý ngày nay không khỏi xúc động là chi
tiết gia phả kể lại năm xưa, dù được vua sở tại trọng thị, lập chiến
công hiển hách nhưng Hoa Sơn tướng quân vẫn không nguôi nỗi nhớ
về quê cha đất tổ. Ông cho xây dựng một ngôi đình kiểu Đại Việt để
thờ các vị vua Lý và muốn mọi người có một nơi chốn cụ thể để hoài
niệm cố hương. Vào cuối đời, ông hay lên đỉnh núi Quảng Đại, ngồi
nhìn về phương Nam xa xăm mà lệ tuôn trào vì nỗi nhớ quê. Vì thế
ngày nay nơi này được gọi là Vọng quốc đàn.
Theo văn bia nơi “Thụ hàng môn” ở Ongjin, con cháu Hoa Sơn tướng
quân có rất nhiều người đỗ đạt làm quan, giữ học vị cao hoặc có chức
tước trọng thị trong triều đình Cao Ly. Một chi tiết phóng viên Tuổi Trẻ
ghi nhận được tại Hàn Quốc là đến hậu duệ đời thứ 6 của Lý Long
Tường, danh sĩ Lee Maeng Woo trung thành với triều đình Goryeo đến
nỗi khi triều đại vua Chosun bắt đầu thì ông quyết từ quan trở về quê
ở ẩn để thể hiện lòng trung nghĩa “một tôi trung không thể thờ hai
vua”. Các hậu duệ họ Lý cho rằng cha ông họ “đã thể hiện truyền
thống về sự trung thành và chính trực rất đáng tự hào trên đất
khách!”.
Gia phả Lý Hoa sơn cho biết trên đất Cao Ly, dòng dõi họ Lý lại chia
làm hai nhánh rẽ. Một số hậu duệ của Lý Long Tường từ Hoa Sơn đã
di cư xuống miền Nam (tức Hàn Quốc ngày nay), lập nghiệp tại vùng
An-dong và Bong-hwa (gần thành phố lớn Daegu). Qua nhiều đời, đến
khi xảy ra cuộc chiến Triều Tiên thập niên 1950, cũng như nhiều
người Triều Tiên, con cháu dòng họ Lý lại thêm một lần chia ly sống ở
hai miền Triều Tiên. Hiện nay dòng họ Lý Long Tường ở Hoa Sơn ngày
xưa còn khoảng 1.500 hộ ở CHDCND Triều Tiên, còn ở Hàn Quốc thì
trên 600 người. Hằng năm vào dịp Tết Nguyên đán, các hậu duệ họ Lý
lại về Hoa Sơn dự lễ tế tổ, gióng lên chín tiếng trống tượng trưng cho
chín đời vua triều Lý để mọi người tưởng nhớ quê hương.
“Tuy sống xa vạn dặm…”
Trải qua mấy trăm năm, các hậu duệ họ Lý ly hương đã có nhiều
người tìm đường quay trở về cố hương. Báo chí Sài Gòn trước năm
1975 đã đưa tin tổng thống Đại Hàn dân quốc lúc bấy giờ là Lý Thừa
Vãn (Syngman Rhee) khi sang Nam VN (ngày 6-11-1958) đã tuyên bố
rằng tổ tiên ông là người Việt.
Dòng họ Lý gốc Việt tại Hàn Quốc thừa nhận cựu tổng thống Lý Thừa
Vãn là hậu duệ đời thứ 25 của hoàng thân Lý Long Tường. Nhiều
người thuộc dòng họ Lý tại Hàn Quốc còn cho biết trước năm 1975,
ông Lý Khánh Huân - hậu duệ đời thứ 30 của Lý Long Tường - đã cất
công sang Sài Gòn tìm kiếm cội nguồn nhưng ông chưa thể toại
nguyện trong lúc đất nước VN còn chiến tranh.
Tại Seoul, qua sự giúp đỡ của các đồng nghiệp Hàn Quốc, phóng viên
Tuổi Trẻ đã có được một bộ phim tư liệu quí giá do Đài truyền hình
quốc gia KBS thực hiện về dòng họ Lý gốc Việt tại Hàn Quốc (phát
sóng cuối năm 1995).
Bộ phim chứa thông tin về một cột mốc quan trọng: Ngày 18-5-1994,
người con của ông Lý Khánh Huân là ông Lý Xương Căn - hậu duệ đời
thứ 31 - đã sang VN, lần đầu tiên về đến tận từ đường họ Lý ở làng
Đình Bảng, huyện Từ Sơn, tỉnh Bắc Ninh để làm lễ cúng bái tổ tiên ở
đền Lý Bát Đế (thờ tám vị vua Lý).
Ông Lý Xương Căn (từng làm chủ tịch ủy ban tổ chức những người họ
Lý gốc Việt ở Hàn Quốc) đã ghi vào sổ lưu niệm tại đền Lý Bát Đế
rằng: “Cháu chắt xin thề nguyện không làm điều gì tổn thương đến
vong linh tổ tiên bằng cả tinh thần và sứ mệnh đặc biệt”. Các hậu duệ
họ Lý cho rằng có thể hiểu “sứ mệnh đặc biệt” ở đây chính là việc tìm
lại được quê cha đất tổ như nỗi mong đợi hàng trăm năm qua của
dòng dõi.
Năm 1995, người con hậu duệ đời thứ 31 ấy lại trở về VN nhiều lần.
Ông dự lễ kỷ niệm Quốc khánh 2-9 tại quảng trường Ba Đình, được
gặp Tổng bí thư Đỗ Mười và đã tặng nhà lãnh đạo VN tấm liễn có dòng
chữ đầy ý nghĩa: “Tuy sống nơi xa vạn dặm. Nhưng lòng vẫn luôn
hướng về Việt Nam”. Năm 2001, ông Lý Xương Căn thành lập Công ty
cổ phần Việt Lý hoạt động trong ngành xử lý nhựa ở Hà Nội. Năm
2005, ông bắt đầu xúc tiến việc xây nhà thờ tổ tại huyện Từ Sơn.
Sau bộ phim tư liệu của Đài KBS, đến lượt Đài truyền hình tư nhân
SBS cũng sang VN thực hiện phóng sự tài liệu về chuyến đi tìm về cội
nguồn của những hậu duệ Lý Long Tường mang tên “Trở về quê
hương sau 800 năm”. Phóng sự này phát sóng tại Hàn Quốc năm
2002 tiếp tục tạo nên sự xúc động đối với nhiều người mang dòng họ