Đột tử
“Mới thấy đó đã chết đó” là cách nói của nhiều người về đột tử, một
cái chết bất ngờ đã cướp đi sinh mạng của không ít người trong thời gian
gần đây.
Ông N.M.H. 49 tuổi, giờ tan sở đi đánh tennis cùng bạn bè, sau đó về
nhà nghỉ ngơi. Tắm rửa xong ông ra phòng khách ngồi đọc báo, sau đó hơn
45 phút vợ vào kêu ông ăn cơm thì phát hiện ông đã nằm bất động từ bao
giờ. Người nhà gọi ngay xe cứu thương đưa ông vào bệnh viện nhưng những
nỗ lực của nhân viên y tế đã không cứu được ông H.. Trường hợp ông H.
được gọi là đột tử.
Đột tử ngày càng nhiều
Ngày nay đột tử xuất hiện ngày càng nhiều ở người trẻ tuổi. Một trong
những nguyên nhân thường gây đột tử nhất là do tim. Đột tử do tim thường
không có cảnh báo trước và nguyên nhân do bệnh tim có từ trước. Trong hầu
hết các trường hợp, đột tử do tim là do nhồi máu cơ tim, rối loạn nhịp tim
như nhịp nhanh thất hay rung thất. Sự khởi phát của nhịp nhanh thất hoặc
rung thất nhanh chóng làm tim ngừng đập và thường sẽ đưa đến tử vong nếu
không được cấp cứu kịp thời.
Sơ cứu cho người đột tử
Khi có người ngưng tim, cần nhanh chóng gọi ngay trung tâm cấp cứu
gần nhất và sơ cứu bằng cách xoa bóp tim ngoài lồng ngực, đồng thời hà hơi
thổi ngạt cho bệnh nhân, cách thực hiện như sau:
Gót bàn tay thuận đặt trên xương ức bệnh nhân, bàn tay còn lại đặt lên
trên tay thuận. Tần số nhấn khoảng 100 lần/phút. Biên độ nhấn khoảng 4-
5cm đối với người lớn và xen kẽ 30 lần nhấn ngực - là hai lần hô hấp nhân
tạo.
Hầu hết bệnh nhân đột tử do tim đã bị nhồi máu cơ tim trước đó nhiều
tuần, nhiều tháng, thậm chí nhiều năm trước đó mà bệnh nhân không biết,
hay đã biết và được điều trị đàng hoàng.
Nếu tổn thương ít thì cơ tim có thể lành lại sau một thời gian, nhưng
thường để lại một vết sẹo vĩnh viễn. Phần sẹo này của tim có thể trở nên
không ổn định điện-và sự không ổn định điện này có thể tạo ra những rối
loạn nhịp tim đe dọa tính mạng bệnh nhân. Những rối loạn nhịp này thường
xảy ra đột ngột, không hề có triệu chứng báo trước và bệnh nhân có thể bị
ngưng tim mặc dù đã được điều trị đúng theo hướng dẫn của bác sĩ.
Nguy cơ đột tử sau đau tim như thế nào?
Nhìn chung nguy cơ dài hạn của tử vong sau đau tim trên một người
đã được điều trị ổn định một tháng hoặc hơn là khoảng 1-2% mỗi năm sau
đó. Tuy nhiên, đối với một số người nguy cơ cao hơn đáng kể. Nguy cơ cao
nhất khoảng 20% xảy ra ở những người từng bị ngưng tim nhưng đã được
cứu sống.
Nguy cơ tương đối cao ở những bệnh nhân đã bị nhồi máu cơ tim diện
rộng để lại sẹo trên cơ tim lớn. Một trong những phương pháp đánh giá tốt
sẹo này là siêu âm xem chức năng tống máu của tim được gọi là phân suất
tống máu, bình thường từ 50% trở lên. Sẹo càng lớn phân suất tống máu
càng kém, nếu trên 40% thì nguy cơ tử vong ít hơn, nếu dưới 30% thì nguy
cơ cao hơn nhiều.
Làm thế nào để giảm nguy cơ đột tử sau đau tim?
Nguy cơ đột tử sau đau tim có thể được làm giảm đáng kể nhờ tuân
thủ chỉ dẫn theo điều trị của bác sĩ là dùng thuốc điều trị ức chế bêta và ức
chế men chuyển, cũng như thuốc statin. Các thuốc trên làm giảm nguy cơ
đột tử nhờ làm giảm cơ hội phát triển suy tim và đau tim tái phát. Nếu bệnh
nhân thuộc diện có nguy cơ cao mặc dù đã được điều trị bằng thuốc có thể
được xem xét để cấy một máy phá rung.
Có thể thay đổi yếu tố nguy cơ
Có những yếu tố nguy cơ của bệnh động mạch vành mà ta không thay
đổi được (tuổi, giới tính, tiền sử gia đình), nhưng cũng có những yếu tố nguy
cơ có thể thay đổi được như:
* Hút thuốc lá, làm tăng nguy cơ mắc bệnh động mạch vành của bạn
tăng lên gấp hai lần.
* Lối sống ít vận động: những người không luyện tập thể dục thường
xuyên sẽ có tuổi thọ thấp hơn những người luyện tập thường xuyên mỗi
ngày trên 30 phút.
* Tăng huyết áp: ở người bệnh tăng huyết áp, thành mạch máu
thường bị xơ vữa nên rất kém đàn hồi. Do đó để tống máu đi tim phải tốn
công nhiều hơn. Hậu quả là cơ tim sẽ dày lên và cứng hơn, sự cố gắng liên
tục sẽ làm tim suy yếu. Do áp lực lên thành động mạch tăng cùng với sự xơ
vữa, mạch máu dễ bị vỡ làm tăng nguy cơ nhồi máu cơ tim.
* Tiểu đường: theo một nghiên cứu, hơn 65% người đái tháo đường
bị tử vong vì bệnh tim mạch.