Ngày soạn: 27 / 11/ 2005
Tiết PPCT: 42 - 43_Giảng văn. Bài
MÙA LẠC
(Nguyễn Khải)
I- Mục đích, yêu cầu: Giúp học sinh:
1. Cảm nhận được số phận éo le, bất hạnh và những nét tính cách nổi bật,
những khát vọng mạnh mẽ chân chính của và sự biến đổi số phận của những con
người bất hạnh(Đào).
2. Tìm hiểu tư tưởng nhân đạo, thấy được thành công về nghệ thuật của tác
phẩm.
3. Rèn kĩ năng phân tích tác phẩm tự sự (phân tích nhân vật).
II- Chuẩn bị:
1. Giáo viên: - Giáo án, SGK, tài liệu tham khảo.
- PP: Giảng+ Gợi mở bằng câu hỏi.
2. Học sinh: Đọc -> tóm tắt TP và trả lời câu hỏi Sgk.
III- Tiến trình bài dạy:
1. Ổn định:
2. Bài cũ: Ý nghĩa tư tưởng từ các pho tượng trong bài Các vị La Hán
chùa Tây Phương?
3. Bài mới:
* Giới thiệu bài: Mùa lạc -> khám phá mới của Nguyễn Khải.
Hoạt động của GV và HS TG
Ghi bảng
HS đọc Tiểu dẫn Sgk.
GV giới thiệu nhanh về tác giả.
H: Những hiểu biết về tập truyện cùng tên ->
hiểu TP? (Hoàn cảnh sáng tác? Bối cảnh?
Những khám phá riêng?)
HS tóm tắt TP.
GV hướng dẫn HS tóm tắt.
- Nhân vật trung tâm?
- Liên quan đến Đào có chi tiết nào
quan trọng?
H: Cảm hứng chủ đạo của thiên truyện? (sự
hồi sinh -> thể hiện ở cảnh (mùa lạc bội thu,
xanh tốt), ở người (mảnh đất chết >< nơi xây
I- Giới thiệu chung:
1. Tác giả (Sgk)
2. Tác phẩm:
- Xuất xứ: Rút từ tập truyện
ngắn Mùa lạc (1960):
+ Kết quả chuyến thâm nhập
thực tế.
+ Bối cảnh: nông trường ĐB.
+ Nét đặc sắc: Sự biến đổi số
phận co người.
- Tóm tắt: -> sự hồi sinh (của
người + cảnh từ vùng đất
chết) -> cảm hứng chủ đạo.
d
ựng cuộc đời mới)).
H: Cảm hứng “hồi sinh” được Nguyễn Khải
thể hiện như thế nào trong truyện? (Ở nhân
vật nào?)
GV hướng dẫn HS phân tích nhân vật Đào.
H: Đào xuất hiện trong hoàn cảnh nào? (lao
động, cạnh Huân – một thanh niên đẹp trai).
H: Tại sao tác giả nhận xét “gặp một lần có
thể nhớ mãi, dễ phân biệt”?
- Ngoại hình? (gò má cao … hai bàn tay
ngón to……)
- Tuổi tác? (28 tuổi)
- Cánh ăn nói? (ngôn ngữ quyết liệt, sắc
nhọn, chua ngoa; vận dụng nhiều ca dao, tục
ngữ -> có cá tính, bướng bỉnh)
GV chuyển ý: Điều khiến người đọc không
thể quên nhân vật này là số phận.
HS đọc đoạn văn nói về quá khứ của Đào.
H: Em biết gì về cuộc sống của Đào trước
khi lên nông trường Điện Biên?
II- Phân tích:
1. Nhân vật Đào:
- Ngoại hình chịu nhiều thua
thiệt: thô, không có nhan sắc.
- Tuổi quá lứa lỡ thì (28).
- Ngôn ngữ: quyết liệt, mạnh
mẽ, chua ngoa -> có cá tính
mạnh, bản lĩnh.
* Số phận:
- Trước khi lên nông trường
ĐB:
+ Chịu nhiều bất hạnh.
+ Cuộc sống vất vả, tạm bợ ->
phó mặc cho số phận, không
hy vọng vào tương lai.
=> Tâm lí phức tạp:
Nhúm mình >< quyết liệt
Liều lĩnh >< dễ ghen tị
- Gia đình?
(ch
ồng chết, con chết
-
> không
người thân).
- Cuộc sống? (tạm bợ tối đâu là nhà, ngã đâu
là giường)
H: Hoàn cảnh đó tác động đến suy nghĩ, lối
sống của Đào như thế nào?
- Lối sống? (táo bạo liều lĩnh … dễ tủi
hờn).
- Suy nghĩ? (tiêu cực: phó mặc cho số
phận)
GV giảng: Cơn lốc số phận đã quét vào cái
phần tơ non nhất của người con gái – tuổi
thiếu nữ, quét vào cái phần khát khao nhất
của người đàn bà – chồng con và mái ấm gia
đình -> làm phai tàn nhan sắc mái tóc ……
tàn hương nổi càng nhiều, làm héo cả tâm
hồn muốn chết nhưng …… phải sống => cái
đốp chát bên ngoài là phản ứng của nỗi đau
tâm thế.
H: Giọng kể của tác giả? -> thái độ gì?
GV chuyển ý -> ghi đề mục lên bảng.
ất cần >< tủi hờn
* Giọng văn đầy xót xa, cảm
thông, chia sẻ.
- Từ khi lên nông trường ĐB:
+ Tìm thấy niềm vui.
+ Khát khao hạnh phúc trở
lại.
+ Muốn quên quá khứ -> xây
dựng cuộc đời mới -> ĐB ->
quê hương thứ 2.
=> Tâm tính thay đổi: vui vẻ,
hòa đồng, bao dung, đôn hậu.
@ Nhận xét:
- Đào có sự chuyển biến trong
tâm lí, tính cách.
- Nguyên nhân:
+ Cuộc sống mới, sôi động.
+ Con người mới: cảm thông,
tin tưởng, yêu thương nhau.
H: Đào lên nông trường Điện Biên với mục
đích gì? (quên quá khứ).
H: Từ khi lên nông trường, cuộc sống, tính
cánh của Đào có gì thay đổi?
- Lá thư của Dịu -> tác động gì đến Đào?
Tâm trạng Đào? (giận dữ -> cảm giác êm
đềm -> những dòng văn (tuyệt bút) đầy tính
nhân văn)
- Thái độ của Đào với mọi người?
+ Cách nói chuyện với Huân?(rụt rè khác
hẳn ngày thường -> khiến Huân bất ngờ)
+ Phản ứng của Đào trước những lời trọc
ghẹo của mọi người? (sẵn sàng tha thứ Hôn
nay chị sẵn sàng tha thứ…… đấy là anh em,
là người làng họ nhà gái cả. Hành trình số
phận của Đào là hành trình từ tuyệt vọng ->
khát vọng; bất hạnh -> hạnh phúc; mặc cảm,
tủi hớn -> niềm vui.
H: Cuối TP, Đào đã có một quyết định quan
trọng, quyết định đó là gì? (ở lại Điện Biên -
> quê hương thứ hai)
H: Điều gì -> những thay đổi đó? (Quan
-
> giúp con ngư
ời biết
ư
ớc
mơ, khát khao.
=> Đào là con người có tâm
hồn phong phú, tươi sáng,
luôn hướng tới cuộc sống tốt
đẹp.
* Cái nhìn tin yêu, nhân ái
của tác giả.
2. Nhân vật Huân:
- Vẻ đẹp ngoại hình.
- Tâm hồn: vị tha, trong sáng,
cao thượng, yêu thương,
thông cảm với mọi người.
-> cuộc đời gia khổ đã rèn
luyện tâm hồn, tư tưởng ->
tươi sáng.
=> Vẻ đẹp lý tưởng (quan
niệm của nhà văn về con
người mới)
3. Ý nghĩa tư tưởng:
- Môi trường mới + con người