TRƯỜNG CAO ĐẲNG ĐẠI VIỆT SÀI GÒN
KHOA Y DƯỢC - TRUNG TÂM HUẤN LUYỆN TIỀN LÂM SÀNG
GIÁO TRÌNH
BỆNH NGOẠI KHOA
DÙNG ĐÀO TẠO CHO Y SỸ ĐA KHOA TRÌNH ĐỘ CAO ĐẲNG
LỜI NÓI ĐẦU
Bệnh Ngoại khoa là một lĩnh vực trọng yếu trong y học, yêu cầu sự kết
hợp tinh tế giữa lý thuyết chuyên môn và kỹ năng thực hành để mang lại hiệu
quả điều trị tối ưu cho bệnh nhân. Đối với Y sỹ đa khoa, kiến thức về bệnh lý
ngoại khoa không chỉ là nền tảng để hiểu rõ các cơ chế bệnh sinh, triệu
chứng, và phương pháp điều trị mà còn giúp các Y sỹ đưa ra các quyết định
chính xác và kịp thời trong các tình huống đòi hỏi can thiệp phẫu thuật.
Giáo trình “Bệnh Ngoại khoa” được biên soạn nhằm trang bị cho sinh
viên ngành Y sỹ đa khoa trình độ Cao đẳng một nền tảng kiến thức toàn diện
và cập nhật về các bệnh lý ngoại khoa. Nội dung giáo trình bao gồm các lĩnh
vực như: phẫu thuật cấp cứu, ngoại tiêu hóa, ngoại tiết niệu, chấn thương
chỉnh hình, cùng nhiều bệnh lý ngoại khoa khác thường gặp trong thực tiễn
lâm sàng. Chúng tôi đã cố gắng trình bày các chủ đề một cách logic, hệ thống,
kết hợp giữa lý thuyết và các tình huống lâm sàng cụ thể, nhằm giúp sinh viên
dễ dàng tiếp thu và vận dụng kiến thức vào thực hành.
Trong quá trình biên soạn, chúng tôi đã nỗ lực cập nhật những tiến bộ
mới nhất trong lĩnh vực ngoại khoa, đồng thời đảm bảo rằng nội dung giáo
trình không chỉ phản ánh những kiến thức cơ bản mà còn bao gồm cả các kỹ
thuật, phương pháp điều trị hiện đại. Các hình ảnh minh họa, sơ đồ và bảng
biểu được sử dụng một cách hợp lý, giúp sinh viên hình dung rõ ràng hơn về
các quy trình và kỹ thuật phẫu thuật.
Giáo trình này không chỉ là tài liệu học tập quan trọng cho sinh viên
trong quá trình học tập mà còn là nguồn tài liệu tham khảo hữu ích cho các Y
sỹ trong suốt sự nghiệp hành nghề. Chúng tôi hy vọng rằng, với giáo trình
này, các bạn sinh viên sẽ được trang bị đầy đủ kiến thức và kỹ năng để tự tin
bước vào môi trường lâm sàng, sẵn sàng đối diện với những thách thức và
yêu cầu cao trong việc chăm sóc và điều trị bệnh nhân.
Chúng tôi xin gửi lời cảm ơn chân thành đến các thầy cô, đồng nghiệp
và các chuyên gia đã đóng góp ý kiến quý báu trong quá trình biên soạn giáo
trình này. Chúng tôi rất mong nhận được những phản hồi và ý kiến đóng góp
từ quý bạn đọc để có thể tiếp tục hoàn thiện và nâng cao chất lượng giáo
trình trong những lần tái bản tiếp theo.
Khoa Y Dược, Trường Cao đẳng Đại Việt Sài Gòn
MỤC LỤC
Bài 1: Vết thương phần mềm ..............................................4
Bài 2: Vết thương mạch máu ..............................................7
Bài 3: Vết thương ngực ..................................................... 11
Bài 4: Chấn thương sọ não kín.......................................... 14
Bài 5:Vết thương sọ não hở............................................... 18
Bài 6: Vết thương bụng ..................................................... 22
Bài 7: Chấn thương bụng .................................................. 26
Bài 8: Chấn thương thận.................................................... 29
Bài 9: Chấn thương niệu đạo............................................. 32
Bài 10: Viêm ruột thừa cấp ............................................... 37
Bài 11: Thủng dạ dày ........................................................ 41
Bài 12: Tắc ruột................................................................. 46
Bài 13: Lồng ruột cấp ở trẻ còn bú.................................... 51
Bài 14: Thoát vị bẹn nghẹt ................................................ 54
Bài 15: Viêm màng bụng .................................................. 57
Bài 16: Nhiễm khuẩn ngoại khoa...................................... 62
Bài 17: Viêm cơ................................................................. 67
Bài 18: Áp xe nóng............................................................ 70
Bài 19: Áp xe lạnh............................................................. 76
Bài 20: Đinh nhọt .............................................................. 79
Bài 21: Nhọt tổ ong ........................................................... 82
Bài 22: Chín mé................................................................. 84
Bài 23: Viêm tấy bàn tay................................................... 89
Bài 24: Viêm xương – Tủy xương .................................... 92
Bài 25: Hoại thư sinh hơi .................................................. 95
Bài 26: Đại cương cấp cứu ngoại khoa vùng bụng ........... 99
Bài 27: Hẹp môn vị ......................................................... 104
Bài 28: Thoát vị bẹn ........................................................ 107
Bài 29: Tắc ống mật chủ do sỏi....................................... 110
Bài 30: Áp xe gan............................................................ 116
Bài 31: Trĩ ....................................................................... 121
Bài 32: Rò hậu môn......................................................... 124
Bài 33: Sỏi thận ............................................................... 127
Bài 34: Sỏi bàng quang ................................................... 133
Bài 35: Hẹp bao quy đầu ................................................. 137
Bài 36: Ung thư gan ........................................................ 140
Bài 37: Ung thư dạ dày.................................................... 143
Bài 38: Bong gân............................................................. 146
Bài 39: Đại cương sai khớp............................................. 150
Bài 40: Đại cương gãy xương ......................................... 158
Bài 41: Gãy cột sống ....................................................... 163
Bài 42: Gãy thân xương đùi ............................................ 168
Bài 43: Gãy hai xương cẳng chân ................................... 171
Bài 44: Gãy thân xương cánh tay.................................... 175
Bài 45: Gãy thân hai xương cẳng tay.............................. 178
Bài 46: Gãy đầu dưới xương quay kiểu Pouteau - Colles181
2
Bài 1
VẾT THƯƠNG PHẦN MỀM
MỤC TIÊU
1. Mô tả được những đặc điểm của vết thương phần mềm.
2. Xử trí đúng vết thương phần mềm.
NỘI DUNG
1. ĐẶC ĐIỂM CỦA VẾT THƯƠNG PHẦN MỀM
- Vết thương phần mềm dễ bị nhiễm khuẩn.
- Vết thương phần mềm chiếm đa số trong các loại vết thương.
- Việc điều trị nó có liên quan tới việc điều trị các loại vết thương khác. -
Người ta chia ra các loại vết thương phần mềm sau:
+ Xuyên thủng.
+ Cắt đứt.
+ Dập nát.
+ Súc vật cắn.
+ Hỏa khí.
2. TRIỆU CHỨNG
2.1. Triệu chứng toàn thân.
Phụ thuộc vào trạng thái của vết thương nặng hay nhẹ. Bệnh nhân có bị sốc: da xanh
tái, chân tay lạnh, vã mồ hôi, mạch nhanh, huyết áp hạ.
Nếu bệnh nhân đến muộn triệu chứng nổi bật là hội chứng nhiễm trùng (sốt cao, môi
khô, hốc hác, mạch nhanh).
2.2. Tại vết thương.
- Miệng vết thương có thể đang chảy máu đã được máu cục bịt lại. -
Bờ vết thương có thể sắc gọn hay dập nát.
- Vết thương có thể nông đến tổ chức dưới da hoặc sâu đến xương, vào đến nội tạng.
- Vết thương phần mềm có thể phối hợp với đứt mạch máu, đứt thần kinh, gãy
xương, tổn thương khớp.
- Vết thương phần mềm đến muộn thì sưng nề, viêm tấy, hoặc hoại tử tổ chức, mùi
hôi.
3. TIẾN TRIỂN VÀ BIẾN CHỨNG
3.1. Sốc
Nếu bệnh nhân bị mất nhiều máu, tổ chức bị dập nát nhiều. Nhiều vết thương kết
hợp.
3.2. Nhiễm khuẩn
Tại vết thương sưng tấy, da căng bóng, phù nề, vết thương chảy nhiều dịch đục, mủ.
4
Nhiễm khuẩn hoại thư: tại vết thương có dịch tiết mùi thối, tràn khí dưới da, lan rộng
nhanh chóng.
Nhiễm khuẩn uốn ván: xuất hiện cứng hàm, co giật, sốt cao.
4. XỬ TRÍ
4.1. Sơ cứu ở tuyến y cơ sở
Việc sơ cứu ban đầu rất quan trọng, nếu làm đúng và kịp thời sẽ tránh được các biến
chứng cho người bệnh.
- Thứ tự sơ cứu.
+ Sát khuẩn xung quanh vết thương từ trong ra ngoài theo hình xoáy trôn ốc 2 lần.
+ Lấy bỏ dị vật trên mặt vết thương.
+ Băng vết thương.
+ Cố định (vết thương phần mềm lớn).
+ Dùng kháng sinh lớn và liều cao.
+ Tiêm huyết thanh chống uốn ván (nếu có).
- Chuyển bệnh nhân lên tuyến trên.
- Những việc không nên làm
+ Không bôi và rắc thuốc lên mặt vết thương.
+ Không thăm dò, chọc ngoáy vào vết thương.
+ Không khâu kín vết thương.
ĐÁNH GIÁ
Câu 1: Lựa chọn và đánh dấu (v) vào các câu đúng.
Đặc điểm của vết thương
phần mềm
Đúng Sai
1. Dễ nhiễm khuẩn.
2. Dễ chảy máu.
3. Dễ hoại tử.
4. Chiếm đa số.
5. Ít gặp.
6. Điều trị phức tạp.
7. Điều trị có liên quan đến các cơ quan khác.
Câu 2: Dùng cụm từ điền vào chỗ trống:
Kể 5 loại vết thương phần mềm.
1………………………………
2. ………………………………
3. ………………………………
4. ………………………………
5. Do hỏa khí.
5
Câu 3: Lựa chọn và điền dấu (v) vào các câu đúng:
Đặc điểm của vết thương
phần mềm
Đúng Sai
1. Gẫy xương
2. Sốc
3. Đứt mạch máu.
4. Nhiễm trùng.
5. Mất máu.