intTypePromotion=1
ADSENSE

Giáo trình hướng dẫn phân tích vận tốc ánh sáng trong bằng thuyết tương đối bức xạ nhiệt p5

Chia sẻ: Dfsdf Fdsgds | Ngày: | Loại File: PDF | Số trang:5

86
lượt xem
2
download
 
  Download Vui lòng tải xuống để xem tài liệu đầy đủ

Dòng electron di chuyển tạo thành trong mạch (hình vẽ) một dòng điện i có cường độ rất yếu, gọi là dòng quang điện. Để đo dòng điện này ta phải dùng một điện kế G rất nhạy. Một volt kế V để đo hiện điện thế giữa anod A và cathod C. Từ thí nghiệm trên ta suy ra các định luật sau :Định luật 1: Đối với một kim loại tinh chất hiện tượng quang điện chỉ xảy ra nếu tần số của ánh sáng kích thích lớn hơn một trị số (o tùy thuộc tính chất của...

Chủ đề:
Lưu

Nội dung Text: Giáo trình hướng dẫn phân tích vận tốc ánh sáng trong bằng thuyết tương đối bức xạ nhiệt p5

  1. h a n g e Vi h a n g e Vi XC XC e e F- F- w w PD PD er er ! ! W W O O N N y y bu bu to §§3. KHẢO SÁT THỰC NGHIỆM – CÁC ĐỊNH LUẬT. to k k lic lic C C w w m m Dòng electron di chuyển tạo thành trong mạch (hình vẽ) một dòng điện i có cường độ rất w w w w o o c .c . .d o .d o ack c u -tr a c k c u -tr yếu, gọi là dòng quang điện. Để đo dòng điện này ta phải dùng một điện kế G rất nhạy. Một volt kế V để đo hiện điện thế giữa anod A và cathod C. Từ thí nghiệm trên ta suy ra các định luật sau : C e- i A • G V H.3 * Định luật 1: Đối với một kim loại tinh chất hiện tượng quang điện chỉ xảy ra nếu tần số của ánh sáng kích thích lớn hơn một trị số (o tùy thuộc tính chất của bản C. Nói cách khác, hiệu ứng chỉ xảy ra nếu độ dài sóng của ánh sáng kích thích nhỏ hơn trị số (o. Độ dài sóng (o được gọi là thềm quang điện hay thềm kích thích. Dưới đây là thềm quang điện đối với một số kim loại tinh chất. Kim loại K Ca Zn Cu Ag λo (µ) 0,55 0,45 0,37 0,29 0,27 Trị số của (o sẽ thay đổi trong kim loại có lẫn tạp chất. Trong trường hợp độ dài sóng ( của ánh sáng kích thích lớn hơn (o ta không thể gây ra hiệu ứng dù chùm tia sáng có cường độ rất mạnh. * Định luật 2 : Bây giờ ta dùng một chùm tia sáng kích thích có công suất bức xạ không thay đổi và thay đổi hiệu điện thế V giữa anod và cathod, ghi cường độ i của dòng quang điện ứng với mỗi trị số của V, ta vẽ được đường biểu diễn sự biến thiên của i theo V. Ta thấy lúc đầu i tăng theo V nhưng khi V tới một trị số nào đó thì cường độ dòng quang điện giữa nguyên một trị số I được gọi là cường độ bão hòa, lúc đó tất cả electron được phóng thích khỏi c trong một đơn vị thời gian đều bị hút về anod trong cùng thời gian đó. i P2 I2 I1 P1 o V=VA-VC -Vo H.4
  2. h a n g e Vi h a n g e Vi XC XC e e F- F- w w PD PD er er ! ! W W O O N N y y bu bu Khi dùng các chùm tia kích thích có cùng độ dài sóng nhưng có công suất bức xạ khác to to k k lic lic C C w w m m nhau : P1, P2,…. ta thấy các đường biểu diễn i theo V có cùng dạng tổng quát nhưng có các w w w w o o c .c . .d o .d o ack c u -tr a c k c u -tr trị số cường độ bão hòa khác nhau I1, I2, … (hình 4) Thí nghiệm cho thấy : I1 I 2 = = ....... = haèng soá P P2 1 Ta có định luật 2 như sau : - Cường độ dòng điện bão hòa (hay cường độ phát xạ quang điện tử bởi cathod) tỉ lệ với công suất bức xạ nhận được bởi cathod. Định luật này được gọi là định luật Stôlêtôp. * Định luật 3 : Quan sát các đường biểu diễn i theo v, ta thấy với cùng một độ dài sóng của ánh sáng kích thích, dòng quang điện i triệt tiêu khi v có một trị số âm – Vo. Với hiệu điện thế này, điện trường cản trở chuyển động của electron, vận tốc electron giảm dần khi tiến về anod. Vì i triệt tiêu, nên ngay với các electron có vận tốc lớn nhất (lúc bật ra khỏi cathod) vận tốc của nó cũng bị triệt tiêu bởi điện trường giữa anod và cathod trước khi nó đi tới A. Ta có : ĉ Trong đó : VM = vận tốc lớn nhất của electron lúc bật ra khỏi cathod e = điện tích của electron (giá trị tuyệt đối) m = khối lượng của electron Vậy : ĉ (2.1) Trị số tuyệt đối Vo được gọi là điện thế dừng. i I V -Vo2 -Vo1 H.5 Nhận xét công thức (2.1) ta thấy động năng cực đại của electron chỉ tùy thuộc vào Vo mà không tùy thuộc vào công suất bức xạ của chùm tia rọi tới cathod (thực nghiệm chứng tỏ Vo không tùy thuộc công suất bức xạ của chùm tia kích thích, hình 4). Nhưng nếu ta thực hiện thí nghiệm với các bức xạ có tần số khác nhau, giả sử (2 > (1 và giữ công suất bức xạ không đổi, các đường biểu diễn i theo V như sau: Ta có : Vo2 > Vo1 Định luật 3 được phát biểu như sau : - Động năng cực đại của electron bật ra khỏi kim loại ở cathod thì độc lập đối với công suất bức xạ chiếu tới cathod và là một hàm đồng biến của tần số bức xạ kích thích. Định luật 3 còn được gọi là định luật Einstein (Anhstanh)..
  3. h a n g e Vi h a n g e Vi XC XC e e F- F- w w PD PD er er ! ! W W O O N N y y bu bu to §§4. SỰ GIẢI THÍCH CỦA EINSTEIN - THUYẾT LƯỢNG TỬ ÁNH SÁNG. to k k lic lic C C w w m m Thuyết sóng điện tử về ánh sáng đã tỏ ra bất lực khi cố gắng giải thích các định luật w w w w o o c .c . .d o .d o ack c u -tr a c k c u -tr trong hiệu ứng quang điện. Theo thuyết này nếu chùm tia sáng kích thích có công suất bức xạ càng lớn thì năng lượng nó cung cấp cho electron ở cathod C càng nhiều, do đó với một chùm tia, dù độ dài sóng là bao nhiêu, nếu có cường độ đủ mạnh thì sẽ gây ra được hiệu ứng quang điện. Điều này mâu thuẫn với định luật về thềm quang điện. Hơn nữa, nếu công suất bức xạ của chùm tia sáng kích thích càng lớn thì động năng ban đầu cực đại của electron cũng phải càng lớn, điều này cũng không phù hợp với thực nghiệm cho thấy động năng cực đại này độc lập đối với công suất bức xạ. Để giải thích hiệu ứng quang điện, năm 1905, Einstein đưa ra thuyết lượng tử ánh sáng. Như ta đã biết, thuyết lượng tử được Planck nêu ra để giải thích hiện tượng bức xạ của vật đen. Nhưng Planck cho rằng chỉ áp dụng cho nguồn dao động bức xạ và với bức xạ ở trong vùng lân cận nguồn mà thôi, còn khi truyền đi trong không gian thì vẫn tuân theo các định luật của lý thuyết điện từ cổ điển. Einstein khai triển thuyết của Planck, áp dụng thuyết lượng tử cho bức xạ trong toàn không gian và thời gian. Những nét chính của thuyết lượng tử ánh sáng như sau : ánh sáng gồm những hạt rất nhỏ gọi là quang tử hay photon. Mỗi photon mang một năng lượng là ( = h(, trong đó h là hằng số Planck, ( là tần số của ánh sáng. Với cùng một đơn sắc thì các photon đều giống nhau. Ở trong chân không, tất cả mọi photon ứng với tất cả mọi đơn sắc, đều truyền đi với cùng một vận tốc là c ( 3 x 108 m/s. Cường độ của một chùm ánh sáng thì tỉ lệ với số photon đi qua một đơn vị diện tích trong một đơn vị thời gian. Dựa vào thuyết này, Einstein đã giải thích được các định luật của hiệu ứng quang điện. * Giải thích định luật 1: Các photon mang năng lượng h( đập vào cathod C, truyền năng lượng này cho electron ở cathod. Tác dụng giữa photon và electron có tính cách cá nhân, nghĩa là giữa một photon và một electron. Muốn làm electron bật ra khỏi cathod để có thể gây ra dòng quang điện thì ít nhất năng lượng h( phải bằng công suất Wo để bứt rời electron khỏi kim loại. hν ≥ Wo Wo tùy thuộc tính chất của kim loại. Vậy tần số của ánh sáng kích thích phải lớn hơn một trị sốĠ hay độ dài sóng phải nhỏ hơn một trị số Ġ ( ( (o (thềm quang điện) * Giải thích định luật 2: Giữ công suất phát xạ của chùm tia kích thích không đổi, tăng hiệu điện thế V, số electron bị hút về anod trong một đơn vị thời gian tăng lên, do đó dòng quang điện i tăng. Khi V lớn hơn một trị số nào đó, tất cả electron bắn ra khỏi cathod trong một đơn vị thời gian đều bị hút về anod trong cùng thời gian đó. Vì vậy dù tăng V nữa, số electron tới anod trong một đơn vị thời gian không thể tăng thêm, dòng quang điện i đạt tới trị số bão hòa. Khi tăng công suất của chùm tia kích thích, nghĩa là tăng số photon đập vào cathod, ta đã làm cho số electron bị bắn ra khỏi cathod tăng lên, số electron này tỉ lệ với số photon tác dụng vào cathod C. Vậy cường độ phát xạ quang điện tử (hay cường độ bão hòa của dòng quang điện) tỉ lệ với công suất của chùm tia kích thích. - Giải thích Định luật 3: Electron bắn ra khỏi cathoid có thể có các vận tốc khác nhau. Với các electron ở trên bề mặt của cathod C, năng lượng hv của photon gồm một phần Wo để bứt electron khỏi kim loại, một phần còn lại chuyển thành động năng của electron. Động năng của electron này lớn nhất. Ta có:
  4. h a n g e Vi h a n g e Vi XC XC e e F- F- w w PD PD er er ! ! W W O O N N y y bu bu to to 1 k k hv = Wo + mV 2 M lic lic (4.1) C C w w m m w w w w o o 2 c .c . .d o .d o ack c u -tr a c k c u -tr Với các electron nằm bên trong lớp kim loại dùng làm cathod, động năng của nó khi thoát khỏi cathod sẽ nhỏ hơn, vì một phần năng lượng bị mất đi do sự đụng với các nguyên tử kim loại khi đi ra tới bề mặt của cathod. Với các electron này ta có : 1 hv > Wo + mv 2 (4.2) 2 Xét công thức (4.1) ta thấy, với cùng một kim loại, động năng cực đạiĠ của electron (ECM = hν - Wo) tăng theo tần số của ánh sáng kích thích và không tùy thuộc công suất của chùm tia này. §§5. HIỆU ỨNG QUANG ĐIỆN TRONG. Hiện tượng ta khảo sát trên được gọi là hiệu Daûi daãn ñieän ứng quang điện ngoài: khi ta rọi tới một kim loại một chùm tia sáng có độ dài sóng thích hợp, các ∆W Daûi caám photon làm bật ra từ bề mặt kim loại những electron. Ta còn có thể nhận thấy hiệu ứng quang điện trong các chất bán dẫn. Một photon có thể Daûi hoùa trò làm cho một electron của chất bán dẫn nhảy từ dải hóa tri lên dải dẫn điện. Muốn gây được tác dụng vậy, năng lượng của photon phải lớn hơn khoảng cách năng lượng (W giữa hai dải. Cũng như hiệu ứng quang điện ngoài, ta cũng có thềm quang điện đối với hiệu ứng quang điện trong. Ánh sáng muốn gây ra được hiệu ứng này thì tần số của nó phải lớn hơn một tri số là ∆W Vo = h hay độ dài sóng phải nhỏ hơn một tri số là c hc λo = = Vo ∆W kết quả là độ dẫn điện của chất khảo sát tăng lên. §§6. VÀI DỤNG CỤ QUANG ĐIỆN. 1. Tế bào quang điện. Trong khi khảo sát về hiệu ứng quang điện, ta đã đề cập tới loại tế bào quang điện chân không nghĩa là bên trong tế bào được hút hết tất cả các chất khí, coi như chỉ là chân không. Loại tế bào quang điện này có độ nhạy rất yếu, vào cỡ 15 (A/(m (độ nhạy ở đây được định nghĩa là tỷ số giữa cường độ bão hòa, tính ra microampere, và quang thông roi tới cathod, tính ra lumen). Ta cũng có thể dùng loại tế bào quang điện có khí, bên trong tế bào quang điện loại này có chứa một chất khí hiếm, thí dụ Argon, để tránh tác dụng với kim loại ở cathod. Áp suất trong tế bào tốt nhất vào cỡ 0,1 mm Hg. Tham gia vào dòng quang điện, ngoài các electron sơ cấp bật ra từ cathod do các photon, ta còn có các electron thứ cấp sinh ra do :
  5. h a n g e Vi h a n g e Vi XC XC e e F- F- w w PD PD er er ! ! W W O O N N y y bu bu Sự đụng của electron sơ cấp với các nguyên tử khí hiếm. to to k k lic lic C C w w m m w w w w o o c .c . .d o .d o ack c u -tr a c k Sự đụng của các ion dương (sinh ra do sự đụng của electron sơ cấp với nguyên tử khí c u -tr hiếm) với cathod. Kết quả là số electron lao về anod được nhân lên gấp bội so với trường hợp tế bào quang điện chân không. Với loại tế bào quang điện có khí, độ nhạy có thể lên tới 100(A/(m. Khi thực hiện loại tế bào quang điện có khí, áp suất trong tế bào phải thích hợp. Nếu áp suất yếu quá, sự đụng giữa electron sơ cấp và các nguyên tử khí ít xảy ra. Nếu áp suất quá cao, mật độ nguyên tử khí hiếm lớn, do các sự đụng dọc đường (không gây ra sự ion hóa nguyên tử khí hiếm), các electron khó đạt tới động năng cần thiết để bứt được điện tử khỏi nguyên tử khí hiếm. i H.7 V VI Đường biểu diễn sự biến thiên cường độ dòng quang điện i theo hiệu số điện thế V giữa anod và cathoid trong trường hợp tế bào quang điện có khí như hình vẽ 7. Khi V nhỏ hơn điện thế ion hóa VI của chất khí, 15V đối với Argon, đường cong có dạng tương tự trường hợp tế bào quang điện chân không (bề lõm quay xuống), khi V tiến tới V1, cường độ i gần như bão hòa. Khi V vượt trị số V1 thì i lại tăng lên (do sự tham gia của các electron thứ cấp sinh ra do các sự đụng), đường biểu diễn có bề lõm quay về phía trên. Hiệu điện thế sử dụng không được quá cao để tránh sự phóng điện trong chất khí. 2. Máy nhân quang điện. Máy nhân quang điện là một loại tế bào quang điện chân không phức tạp, trong đó số quang điện tử phát ra từ cathod được nhân gấp bội do hiện tượng phát điện tử thứ cấp. C D2 D4 D3 D1 A H. 8 Hình vẽ 8 mô tả đơn giản một máy nhân quang điện.. Bên trong ống là chân không và gồm có: một cathoid C, nhiều dương cực phụ D1, D2, D3 ... có điện thế cao dần gọi là các dynod và một anod A có điện thế cao nhất. Các photon đập vào cathod làm bắn ra từ điện cực này các electron. Đó là sự phát điện từ sơ cấp. Các điện tử sơ cấp này được hướng dẫn đập vào dynod D1, lại làm bắn ra các electron từ dynod này, đó là hiện tượng phát điện tử thứ cấp. Các điện tử phát ra từ D1 lại
ADSENSE

CÓ THỂ BẠN MUỐN DOWNLOAD

 

Đồng bộ tài khoản
2=>2