Trường Trung Cấp Bách khoa Sài Gòn Giáo trình KIỂM NGHIỆM
1
BỘ Y TẾ
KIỂM NGHIỆM THUỐC
(DÙNG CHO ĐÀO TẠO DƯỢC SĨ TRUNG CẤP)
Trường Trung Cấp Bách khoa Sài Gòn Giáo trình KIỂM NGHIỆM
2
Lời giới thiệu
Thực hiện một số điều của Luật Giáo dục, Bộ Y tế đã ban hành
chương trình khung đào tạo trung cấp ngành Y tế. Bộ Y tế tổ chức biên
soạn tài liệu dạy - học các môn cơ sở và chuyên môn theo chương trình
trên nhằm từng bước xây dựng bộ sách chuẩn trong công tác đào tạo
trung cấp y tế.
Sách KIỂM NGHIỆM THUỐC được biên soạn dựa trên chương trình
giáo dục nghề nghiệp của Bộ Y tế biên soạn trên cơ sở chương trình
khung đã được phê duyệt. Sách được các tác giả Nguyễn Thị Kiều Anh,
Trần Tích, Võ Thị Thu Thuỷ biên soạn theo phương châm: Kiến thức cơ
bản, hệ thống; nội dung chính xác, khoa học; cập nhật các tiến bộ khoa
học, kỹ thuật hiện đại và thực tiễn ở Việt Nam. Sách được cấu trúc gồm
22 bài bám sát theo chương trình giáo dục với những nội dung theo
hướng dẫn chuẩn quốc gia. Tài liệu là tiền đề để các giáo viên và học
Sách KIỂM NGHIỆM THUỐC được Hội đồng chuyên môn thẩm định
sách và tài liệu dạy - học trung cấp và dạy nghề của Bộ Y tế thẩm định
vào năm 2007. Bộ Y tế quyết định ban hành làm tài liệu dạy - học chính
sách phải được chỉnh lý, bổ sung và cập nhật.
Bộ Y tế xin chân thành cảm ơn các tác giả và Hội đồng chuyên môn
thẩm định đã đầu tư công sức hoàn thành cuốn sách; Cảm ơn PGS. TS.
Trịnh Văn Lẩu, TS. Phùng Thị Vinh đã đọc và phản biện, để cuốn sách
sớm hoàn thành kịp thời phục vụ cho công tác đào tạo nhân lực y tế.
Lần đầu xuất bản, chúng tôi mong nhận được ý kiến đóng góp của
đồng nghiệp, các bạn sinh viên và các độc giả để lần xuất bản sau được
hoàn thiện hơn.
VỤ K A ỌC VÀ ĐÀ Ạ - BỘ Y Ế
Trường Trung Cấp Bách khoa Sài Gòn Giáo trình KIỂM NGHIỆM
3
Bài 1
ĐẠI CƯƠNG VỀ CÔNGC KIỂM TRA
CHẤT LƯỢNG THUỐC, MPHẨM
MỤC TIÊU
- Trình bày được sự cần thiết phải kiểm tra chất lượng thuốc.
- Biết được nội dung, hệ thống tổ chức kiểm tra chất lượng thuốc của
Việt Nam.
1. CHẤT LƯỢNG VÀ KIỂM TRA CHẤT LƯỢNG
1.1. Thuốc và yêu cầu chất lượng
1.1.1. Khái niệm về thuốc
rong "Điều lệ thuốc phòng bệnh, chữa bệnh" ban hành ngày
24/1/1991 quy định: Thuốc là những sản phẩm có nguồn gốc từ động
vật, thực vật, khoáng vật, hay sinh học được sản xuất để dùng cho người
nhằm:
- Phòng bệnh, chữa bệnh.
- Phục hồi, điều chỉnh chức năng cơ thể.
- Làm giảm triệu chứng bệnh.
- Chẩn đoán bệnh.
- Phục hồi hoặc nâng cao sức khoẻ.
- Làm mất cảm giác một bộ phận hay toàn thân.
- Làm ảnh hưởng quá trình sinh sản.
- Làm thay đổi hình dáng cơ thể.
huốc lưu hành trên thị trường đa phần là các tân dược và thuốc y
học dân tộc (là các thuốc được sản xuất theo phương pháp y học cổ
truyền). rong đó có nhiều thuốc dưới dạng biệt dược (biệt dược là
những thuốc mang tên riêng, còn gọi là tên thương mại riêng của một cơ
sở sản xuất hay một hãng sản xuất lần đầu đặt cho nó và đã được phép
đưa ra thị trường đang được bảo hộ quyền sở hữu công nghiệp).
1.1.2. Chất lượng thuốc và yêu cầu chất lượng
Trường Trung Cấp Bách khoa Sài Gòn Giáo trình KIỂM NGHIỆM
4
Chất lượng ca một thuốc là tổng hợp các tính chất đặc trưng của
thuốc đó (ví dụ; có chứa đúng các thành phần theo tỷ lệ quy định, có độ
tinh khiết theo yêu cầu, đóng gói có nhãn quy định,...) được thể hiện ở
một mức độ phù hợp với những yêu cầu kỹ thuật đã định trước tuỳ theo
điều kiện xác định về kinh tế, kỹ thuật, xã hội,... nhằm đảm bảo cho
thuốc đó đạt các mục tiêu sau:
- Có hiệu lực phòng bệnh và chữa bệnh.
- Không có hoặc ít có tác dụng có hại.
- Ổn định về chất lượng trong thời hạn đã xác định.
- iện dụng và dễ bảo quản.
huốc là sản phẩm hàng hoá đặc biệt, có quan hệ trực tiếp đến sức
khoẻ cộng đồng, đến chất lượng và hiệu quả của việc phòng bệnh, chữa
bệnh. Vì thế thuốc phải được bảo đảm chất lượng trong toàn bộ quá
trình sản xuất (từ nguyên liệu cho đến thành phẩm), trong quá trình bảo
quản, lưu thông phân phối đến người sử dụng.
Mục tiêu của đảm bảo chất lượng trên chỉ được coi là đạt khi nào
thuốc đáp ứng được các yêu cầu cơ bản sau:
- huốc có chứa đúng các thành phần theo tỷ lệ quy định của công
thức đã được đăng ký và được cấp phép (định tính, định lượng).
- huốc được phép sản xuất và sản xuất theo đúng các quy trình đã
đăng ký và được phép.
- Có độ tinh khiết đạt yêu cầu quy định.
- huốc được đóng gói trong các đồ đựng và đồ bao gói với nhãn
thích hợp và đúng quy cách đã đăng ký.
- huốc được bảo quản, phân phối, quản lý theo quy định để chất
lượng của thuốc được duy trì trong suốt tuổi thọ đã đăng ký hay thời hạn
bảo hành.
Để đạt các mục tiêu trên, cần phải có nhiều yếu tố, trong đó 3 yếu tố
cơ bản phải có là:
a) Thực hành sản xuất thuốc tốt (GMP - Good Manufacture Practice)
hằm để sản xuất ra được thuốc theo dự kiến và đạt tiêu chuẩn kỹ
thuật đã đặt ra. Muốn vậy, phải tuân thủ những quy định chặt chẽ và chi
tiết về mọi mặt của quá trình sản xuất, bao gồm:
1) ổ chức và nhân sự.
Trường Trung Cấp Bách khoa Sài Gòn Giáo trình KIỂM NGHIỆM
5
2) Cơ sở nhà xưởng.
3) hiết bị.
4) Vệ sinh.
5) guyên liệu ban đầu.
6) hao tác sản xuất.
7) Dán nhãn và đóng gói.
8) ệ thống kiểm tra chất lượng.
9) ự thanh tra.
10) ồ sơ phân phối.
11) Các khiếu nại và báo cáo tai biến dùng thuốc.
b) Thực hành kiểm nghiệm thuốc tốt (GLP - Good Laboratory
Practice)
Mục đích cơ bản của LP là nhằm xây dựng được một đơn vị làm
công tác kiểm nghiệm đáp ng đầy đủ mọi yêu cầu của công tác kiểm tra
chất lượng thuốc đề ra, để đảm bảo rằng kết quả các phép phân tích thu
được là có tính chọn lọc cao, chính xác và đúng đắn, có tính pháp lý.
Đồng thời giúp cho việc tra cứu và tìm ra được nhanh chóng nguồn gốc
các sai sót xảy ra khi gặp phải. Do vậy, phải tuân thủ những quy định
chặt chẽ và được chuẩn hoá cho một cơ sở kiểm nghiệm về các mặt:
1) ổ chức và nhân sự.
2) ệ thống chất lượng.
3) Cơ sở vật chất.
4) hiết bị phân tích và hiệu chỉnh thiết bị phân tích.
5) huốc thử và chất đối chiếu.
6) iêu chuẩn chất lượng và phương pháp phân tích.
7) Mẫu thử.
8) hử nghiệm và đánh giá kết quả.
9) ồ sơ tài liệu.