TRƯỜNG CAO ĐẲNG ĐẠI VIỆT SÀI GÒN
KHOA Y DƯỢC - TRUNG TÂM HUẤN LUYỆN TIỀN LÂM SÀNG
GIÁO TRÌNH
TÂM LÝ - Y ĐỨC
DÙNG ĐÀO TẠO CHO Y SỸ ĐA KHOA - TRÌNH ĐỘ CAO
ĐẲNG
LỜI NÓI ĐẦU
Tâm lý và y đức là hai yếu tố không thể thiếu trong hành trình chăm sóc
và điều trị bệnh nhân của mỗi Y sỹ. Hiểu rõ tâm lý của bệnh nhân và thực hiện
công việc với tinh thần y đức cao cả không chỉ là yêu cầu chuyên môn mà còn là
trách nhiệm đạo đức của người thầy thuốc. Đây là nền tảng giúp Y sỹ tạo dựng
niềm tin với bệnh nhân, nâng cao chất lượng chăm sóc và điều trị, đồng thời góp
phần xây dựng một hệ thống y tế nhân văn và bền vững.
Giáo trình “Tâm lý - Y đức” được biên soạn nhằm trang bị cho sinh viên
ngành Y sỹ đa khoa trình độ Cao đẳng những kiến thức cơ bản và cập nhật về
tâm lý học y khoa cũng như các nguyên tắc y đức trong thực hành y khoa. Nội
dung giáo trình bao gồm các chủ đề như: hiểu biết về tâm lý bệnh nhân, các kỹ
năng giao tiếp và tư vấn tâm lý, nguyên tắc đạo đức trong nghề y, và cách thức
áp dụng y đức trong các tình huống lâm sàng. Mỗi chủ đề được trình bày một
cách hệ thống, kết hợp giữa lý thuyết và các tình huống thực tế, giúp sinh viên
không chỉ nắm vững kiến thức mà còn phát triển kỹ năng và thái độ cần thiết
trong nghề nghiệp.
Trong quá trình biên soạn, chúng tôi đã cố gắng cập nhật những tiến bộ
mới nhất trong lĩnh vực tâm lý học y khoa và y đức, đồng thời tích hợp các tình
huống lâm sàng cụ thể để minh họa cho các nguyên tắc đạo đức và tâm lý học.
Các minh họa, sơ đồ và bảng biểu trong giáo trình được thiết kế một cách khoa
học, hỗ trợ sinh viên tiếp thu và áp dụng kiến thức vào thực tiễn.
Giáo trình này không chỉ là tài liệu học tập cần thiết cho sinh viên trong
quá trình đào tạo mà còn là nguồn tham khảo hữu ích cho các Y sỹ trong suốt
quá trình làm việc, giúp họ nâng cao khả năng giao tiếp, tư vấn tâm lý, và tuân
thủ các nguyên tắc y đức trong công tác chăm sóc sức khỏe. Chúng tôi hy vọng
rằng, với giáo trình này, các bạn sinh viên sẽ được trang bị đầy đủ kiến thức và
kỹ năng để trở thành những Y sỹ đa khoa tài năng, có tâm và có tầm, đóng góp
tích cực vào sự nghiệp chăm sóc và bảo vệ sức khỏe nhân dân.
Chúng tôi xin gửi lời cảm ơn chân thành đến các thầy cô, đồng nghiệp và
các chuyên gia đã đóng góp ý kiến quý báu trong quá trình biên soạn giáo trình
này. Chúng tôi rất mong nhận được những phản hồi từ quý bạn đọc để tiếp tục
hoàn thiện và nâng cao chất lượng giáo trình trong những lần tái bản tiếp theo.
Khoa Y Dược, Trường Cao đẳng Đại Việt Sài Gòn
MỤC LỤC
Bài 1: ĐẠI CƯƠNG VỀ TÂM LÝ HỌC VÀ TÂM LÝ Y
HỌC......................................................... 1 Bài 2: TÂM LÝ BỆNH
NHÂN............................................................................................................... 8 Bài 3: TÂM LÝ
GIAO TIẾP VỚI BỆNH NHÂN.............................................................................15 BÀI 4:
TÂM LÝ GIAO TIẾP VỚI THÂN NHÂN BỆNH NHÂN.................................................25 BÀI
5: CHẤN THƯƠNG TÂM LÝ (STRESS) VÀ CÁC BIỆN PHÁP DỰ PHÒNG................33 BÀI
6 : LIỆU PHÁP TÂM LÝ.............................................................................................................38
BÀI 7: LỊCH SỬ Y HỌC
......................................................................................................................41 BÀI 8: LỊCH SỬ Y
ĐỨC ......................................................................................................................57 BÀI 9:
NGHĨA VỤ VÀ YÊU CẦU ĐẠO ĐỨC CỦA CÁN BỘ Y TẾ............................................63 TÀI
LIỆU THAM KHẢO
.....................................................................................................................69
Bài 1: ĐẠI CƯƠNG VỀ TÂM LÝ HỌC
VÀ TÂM LÝ Y HỌC
MỤC TIÊU
1. Trình bày được khái niệm chung về hiện tượng tâm lý, tâm lý học và tâm lý học y học, vị
trí và đối tượng của tâm lý học y học.
2. Trình bày được nhiệm vụ, nội dung, cấu trúc và cách phân loại trong tâm lý học y học.
3. Phân tích được ý nghĩa của tâm ý học y học đối với hoạt động của nhân viên y tế và các
phương pháp dùng để nghiên cứu trong tâm lý học y học, từ đó ứng dụng vào công tác
chăm sóc sức khỏe người bệnh.
NỘI DUNG
1. Khái niệm chung về hiện tượng tâm lý
1.1. Bản chất của hiện tượng tâm lý
Tâm lý con người là sự phản ánh chủ quan thế giới khách quan, có cơ sở tự nhiên là hoạt
động thần kinh và hoạt động nội tiết, được nảy sinh bằng hoạt động sống của từng người và
gắn bó với các quan hệ xã hội lịch sử.
1.1.1. Tâm lý là bản chất của vật chất cao cấp:
Quan điểm của chủ nghĩa duy vật biện chứng cho rằng tâm lý là biểu hiện của vật chất, là sản
phẩm dưới dạng đặc biệt của vật chất có tổ chức cao là bộ não của con người. Sự phát triển
của tâm lý luôn gắn với sự phát triển của hệ thống thần kinh.
Thế giới vật chất vận động và biến đổi không ngừng từ vô cơ thành thể hữu cơ, từ hữu cơ
thành sự sống. Sự phát triển đó liên tục, ngày càng phức tạp, hoàn chỉnh dần và cuối cùng
thành sự phản ảnh thế giới khách quan của những sinh vật có hệ thống thần kinh, có não bộ.
1.1.2. Tâm lý có bản chất là phản xạ:
Hoạt động tâm lý là phản xạ có điều kiện với đầy đủ 5 thành phần của cung phản xạ.
1.1.3. Tâm lý là sự phản ánh thế giới khách quan:
1.1.4. Tâm lý con người có bản chất xã hội lịch sử:
1.2 Đặc điểm chung của hiện tượng tâm lý
Hiện tượng tâm lý là hình ảnh của thế giới khách quan trong não bộ người, là hiện tượng chủ
quan và là hình ảnh của hiện tại diễn ra ở thế giới bên trong của con người. Hiện tượng tâm
lý có các đặc điểm:
1.2.1. Tính chủ thể:
1
Sự phản ánh tâm lý khác với sự phản ánh cơ giới vào sinh vật, bao giờ nó cũng mang dấu vết
riêng của chủ thể phản ảnh. Mỗi chủ thể phản ảnh hiện tượng tâm lý đều thông qua kinh
nghiệm, thái độ, xúc cảm riêng của chủ thể, phản ảnh trình độ nghề nghiệp, trí thức và tâm lý
riêng của chủ thể. Tính chủ thể vì vậy luôn mang màu sắc riêng của cá nhân.
1.2.2. Tính tổng thể của đời sống tâm lý:
Mọi hiện tượng tâm lý không đứng riêng lẻ mà luôn liên quan tới mọi hiện tượng tâm lý
khác. Đời sống tâm lý của cá nhân là trọn vẹn và mỗi hiện tượng tâm lý cũng mang tính toàn
vẹn, chủ thể.
Mọi hiện tượng tâm lý đều có mối liên quan chặt chẽ đến nhau và chịu sự chỉ đạo tập trung
của não bộ.
1.2.3. Sự thống nhất giữa hoạt động tâm lý bên trong và bên ngoài: Tâm lý là hiện tượng
thuộc về thế giới bên trong song có liên quan chặt chẽ với thế giới bên ngoài qua những sự
vật, hiện tượng của thế giới bên ngoài mà nó phản ảnh. Hình ảnh tâm lý bên trong sẽ quyết
định những biểu hiện ra bên ngoài bằng các hiện tượng tâm lý.
2. Khái niệm và nhiệm vụ tâm lý học
2.1. Khái niệm tâm lý học.
Tâm lý học là một khoa học nghiên cứu các hiện tượng tâm lý và những quá trình phát sinh
phát triển của chúng, nghiên cứu những nét tâm lý của hoạt động tâm lý con người. 2.2.
Nhiệm vụ của tâm lý học.
Tâm lý học có nhiệm vụ cơ bản là nghiên cứu bản chất hoạt động của tâm lý, các quy luật
nảy sinh và phát triển của các quá trình tâm lý, các trạng thái tâm lý và các thuộc tính tâm lý
của từng người riêng biệt cũng như của một nhóm hay của tập thể. 3. Khái niệm tâm lý học
y học
- Tâm lý học y học là khoa học nghiên cứu tâm lý người bệnh, tâm lý nhân viên y tế trong
hoạt động phòng, chữa bệnh, góp phần không ngừng nâng cao sức khoẻ thể chất và tâm lý
cho con người.
- Từ xưa người ta đã quan tâm đến vấn đề tâm lý người bệnh và tâm lý người nhân viên y tế.
Những năm gần đây, nhờ sự phát triển của tâm lý học y học hiện đại và nhiều ngành khoa
học mới đã ra đời để nghiên cứu sâu thêm về vấn đề này. Trong số những khoa học đó có
tâm lý học y học.
- Tâm lý học y học là khoa học cần thiết cho tất cả các nhân viên y tế ở các chuyên khoa.
Nhờ có tâm lý học y học mà nhu cầu điều trị toàn diện, nhu cầu không ngừng nâng cao cả
sức khoẻ thể chất và sức khỏe tâm lý của con người ngày càng được đáp ứng tốt hơn. Tâm lý
học y học thực sự cần thiết cho một nền y học hiện đại. Chỉ những người thầy thuốc, điều
dưỡng viên vừa có đầy đủ tri thức về y học thực thể, vừa có những hiểu biết sâu sắc về tâm
lý học y học mới đạt được hiệu quả cao khi điều trị và chăm sóc người bệnh.
4. Vị trí và đối tượng của tâm lý học y học
2
Tâm lý học y học vừa là bộ phận của y học, vừa là bộ phận của tâm lý học. Về đối tượng
nghiên cứu và vị trí của tâm lý học y học, cho đến nay vẫn còn có nhiều ý kiến khác nhau.
Chúng ta có thể tóm tắt những ý kiến khác nhau này thành nhóm như sau: - Nhiệm vụ chủ
yếu của tâm lý học y học là cung cấp tri thức tâm lý học đại cương và trên cơ sở đó, vận
dụng vào y học, nghiên cứu những biểu hiện tâm lý ở từng loại bệnh. - Nội dung của tâm lý
học y học là phân tích về mặt tâm lý của bản chất các bệnh thần kinh (Theo Ekpectiep – Là
một bộ phận hẹp của tâm lý y học).
- Tâm lý học y học là bệnh học tâm thần đại cương.
- Đối tượng của tâm lý học y học là nghiên cứu đặc điểm tâm lý người bệnh và ảnh hưởng
của nó lên sức khoẻ, bệnh tật. Đó là sự đảm bảo một hệ thống tối ưu các ảnh hưởng tâm lý có
mục đích.
- Ngoài những quan điểm trên, có tác giả còn cho rằng, tâm lý học y học bao gồm cả tâm lý
học đại cương, tâm lý bệnh học và bệnh học tâm thần.