1
ỦY BAN NHÂN DÂN TỈNH THANH HÓA
TRƯỜNG CAO ĐẲNG Y TẾ
GIÁO TRÌNH
MÔ ĐUN: VẬT LÝ TIA X
NGÀNH: KỸ THUẬT HÌNH ẢNH Y HỌC
TRÌNH ĐỘ: CAO ĐẲNG
Ban hành kèm theo Kế hoạch số:400 /KH-CĐYT ngày 31 tháng 05 năm 2024 của
Hiệu trưởng Trường cao đẳng Y tế Thanh Hóa
Thanh Hóa, năm 2024
TUYÊN BỐ BẢN QUYỀN
2
Tài liệu này thuộc loại sách giáo trình nên các nguồn thông tin có thể được phép
dùng nguyên bản hoặc trích dùng cho các mục đích về đào tạo và tham khảo.
Mọi mục đích khác mang tính lệch lạc hoặc sử dụng với mục đích kinh doanh
thiếu lành mạnh sẽ bị nghiêm cấm.
LỜI GIỚI THIỆU
3
Trường Cao đẳng Y tế Thanh Hoá có bề dày lịch sử đào tạo các thế hệ cán
bộ Y - Dược, xây dựng và phát triển hơn 60 năm. Hiện nay, Nhà trường đã và
đang đổi mới về nội dung, phương pháp và lượng giá học tập của học sinh, sinh
viên nhằm không ngừng nâng cao chất lượng đào tạo.
Để có tài liệu giảng dạy thống nhất cho giảng viên và tài liệu học tập cho
học sinh, sinh viên; Đảng uỷ - Ban Giám hiệu Nhà trường chủ trương biên soạn
tập bài giảng của các chuyên ngành mà Nhà trường đã được cấp phép đào tạo.
Tập bài giảng “Vật lý tia X” được các giảng viên Bộ môn Chẩn đoán hình
ảnh biên soạn dùng cho hệ Cao đẳng Kỹ thuật hình ảnh dựa trên chương trình đào
tạo của Trường ban hành năm 2024, Thông tư 01/2024/BLĐTBXH ngày 19 tháng
2 năm 2024 của Bộ trưởng Bộ Lao động thương binh xã hội.
Vì vậy mô đun “Vật lý tia X” giúp cho người học nắm được được những
nguyên tắc chung nhất một số khái niệm cơ bản về tia phóng xạ và ứng dụng của
tia phóng xạ đến đời sống. Cung cấp những kiến thức cơ bản máy X quang,
nguyên tắc tạo ảnh, cơ sở vật lý của chẩn đoán X quang.
Mô đun “Vật lý tia X” giúp học viên sau khi ra trường có thể vận dụng tốt
các kiến thức về cơ sở vật lý về dòng điện, phóng xạ, tia X quang và sự ghi hình
tạo ảnh của tia X quang đã học vào hoạt động nghề nghiệp.
Tuy nhiên trong qua trình biên soạn tập bài giảng không thể tránh khỏi
những thiếu sót. Tập thể biên soạn xin ghi nhận các ý kiến đóng góp xây dựng của
các nhà quản lý, đồng nghiệp, độc giả và học sinh, những người sử dụng cuốn
sách này để nghiên cứu bổ sung cho tập bài giảng ngày càng hoàn thiện hơn.
Thanh Hóa, ngày tháng năm 2024
Tham gia biên soạn
1.TS. BS Mai Văn Bảy – Chủ biên
2.Ths. BS Bùi Khắc Tuân
3.CN Nguyễn Quốc Hải
MỤC LỤC
4
TRANG
1. Lời giới thiệu ................... 3
2. Bài 1: Tia X và ứng dụng của tia X ................... 6
3. Bài 2: Cơ sở về dòng điện và phóng xạ ................... 12
4. Bài 3: Phương pháp ghi đo phóng xạ ................... 17
5. Bài 4: Cơ sở vật lý của chẩn đoán X quang ................... 25
6. Bài 5: Ảnh sơ cấp và chất lượng ảnh sơ cấp ................... 28
7. Bài 6 : Bản chất và điều kiện phát tia ................... 33
8. Bài 7: Bóng X quang ................... 37
9. Bài 8 : Các bộ phận cơ bản trong máy X quang ................... 42
10. Bài 9 : Mạch điện cơ bản trong máy X quang ................... 52
11. Bài 10: Những yếu tố ảnh hưởng đến độ đen trên phim ................... 57
12. Bài 11: Những nguyên tắc hình học trong tạo ảnh ................... 60
13. Bài 12: Phóng xạ khuếch tán ................... 64
14. Bài 13: Sự tương phản - Phác thảo các yếu tố kỹ thuật chụp hình.............. 68
15. Bài 14: Những nguyên nhân làm phim X quang bị xấu và cách sửa........... 72
16. Bài 15: Độc hại của tia X và cách phòng tránh ................... 79
5
GIÁO TRÌNH MÔ ĐUN VẬT LÝ TIA X
Tên mô đung: Vật lý tia X
Mã mô đun: MĐ 28
Vị trí, tính chất, ý nghĩa và vai trò của môn học/mô đun:
- Vị trí: Mô đung “Vật lý tia X” là mô đun thuộc khối kiến thức cơ sở ngành, học
sau các mô đun giải phẫu, sinh lý.
- Tính chất:
+ Mô đun này cung cấp cho sinh viên một số khái niệm cơ bản về tia phóng xạ và
ứng dụng của tia phóng xạ đến đời sống. Cung cấp những kiến thức cơ bản máy X
quang, nguyên tắc tạo ảnh, cơ sở vật lý của chẩn đoán X quang.
+ Giúp sinh viên nắm rõ các nguyên nhân làm cho phim X quang bị xấu và cách
khắc phục, sửa chữa những lỗi mà học viên hay mắc phải khi thực hiện kỹ thuật
chụp đồng thời còn giúp sinh viên hiểu được mức tác hại của tia X và phương pháp
phòng tránh.
+ Làm mô đun cơ sở ngành cho các mô đun chuyên ngành.
- Ý nghĩa và vai trò của mô đun:
+ Cung cấp cho sinh viên những kiến thức cơ bản về tia X, từ đó giúp sinh viên
hiểu rõ về những ứng dụng của tia X trong đời sống cũng như những tác hại của tia
X.
Mục tiêu của mô đun:
- Về kiến thức:
+ Trình bày được cơ sở vật lý về dòng điện, phóng xạ, tia X quang và sự ghi hình
tạo ảnh của tia X quang.
+ Nêu được các bộ phận trong máy X quang, mạch điện tử và các hoạt động của
nó.
+ Nêu được các nguyên tắc tạo hình trong tạo ảnh và những yếu tố ảnh hưởng đến
chất lượng ảnh.
+ Nêu được tác hại của tia X và cách phòng tránh.
- Về kỹ năng:
+ Làm thành thạo các thao tác kỹ thuật trên máy X quang và xử lý khắc phục các
nguyên nhân gây ảnh hưởng xấu đến chất lượng hình ảnh X quang.
+ Nhận định đúng mức độ độc hại của tia X và phương pháp phòng tránh.
- Về năng lực tự chủ và trách nhiệm:
+ Rèn luyện tính cẩn thận, tỉ mỉ trong quá trình vận hành và sử dụng máy móc,
trang thiết bị y tế.
+ Có khả năng làm việc độc lập và phối hợp theo nhóm.
+ Tự giác, tích cực và phát huy tính sáng tạo trong quá trình học tập.
+ Có ý thức bảo quản, bảo dưỡng máy móc, trang thiết bị trong quá trình vận hành
và sử dụng máy móc, thiết bị chẩn đoán hình ảnh.
+ Rèn luyện ý thức bảo vệ sức khỏe và phòng tránh tác hại tia X.
Nội dung của mô đun: