Học cách lắng nghe hiệu quả: Kinh nghiệm và bí quyết tốt nhất

H c cách l ng nghe hi u quọ ắ ệ ả

N2C News // Th 3, 23 Tháng 3, 2010 lúc 7:20 pm // ứKhông l i bìnhờ

Giao ti p là c m t ngh thu t. Ch ng h n nh , qua trò chuy n, chúng ta có th làmế ả ộ ệ ậ ẳ ạ ư ệ ể

ng i đ i di n thêm h ng thú ho c chán ngán h n; hay t i sao chúng ta l i thích tròườ ố ệ ứ ặ ơ ạ ạ

chuy n v i ng i này mà không ph i là ng i khác. Chúng ta thích trò chuy n v iệ ớ ườ ả ườ ệ ớ

m t ng i, nhi u khi không ph i vì nh ng gì h nói mà vì cách h nói và ộ ườ ề ả ữ ọ ọ l ng ngheắ

chúng ta. M t ng i nghe chân thành là ng i t o đ c lòng tin, nói chuy n lôi cu n,ộ ườ ườ ạ ượ ệ ố

h sáng su t và th u hi u. Nh ng ng i này th ng có nhi u b n cũng nh đ cọ ố ấ ể ữ ườ ườ ề ạ ư ượ

lòng r t nhi u ng i.ấ ề ườ

M t s ng i cho r ng kh năng l ng nghe là b m sinh, trong khi th t s nó là c m tộ ố ườ ằ ả ắ ẩ ậ ự ả ộ

quá trình n l c. Đó còn là m t kĩ năng mà chúng ta có th ỗ ự ộ ể h cọ t p, th c hành và hoànậ ự

thi n t ng ngày. Hãy b t đ u b ng vi c hình thành các thói quen, sau đó là th c t pệ ừ ắ ầ ằ ệ ự ậ

chúng m i ngày. Nh ng bí quy t d i đây s giúp chúng ta bi t cách ỗ ữ ế ướ ẽ ế l ng ngheắ m tộ

cách chân thành.

1. T p trung chú ý: Bao g m giao ti p b ng m t, h ng v phía ng i nói hay g tậ ồ ế ằ ắ ướ ề ườ ậ

nh đ u bi u l s tán thành và thông hi u. Đi u này cho th y ng i nghe đang th tẹ ầ ể ộ ự ể ề ấ ườ ậ

s chú ý và lĩnh h i đ c thông tin.ự ộ ượ

2. Đáp l i m t cách chân thành: Nó nh m xác nh n nh ng n ý bên trong mà ng i nóiạ ộ ằ ậ ữ ẩ ườ

mu n bày t . Khi giãi bày chuy n gì, đi u mà ng i nói th t s mu n cho chúng taố ỏ ệ ề ườ ậ ự ố

bi t chính là thái đ cũng nh c m xúc c a h . Hãy cho h bi t là chúng ta đang th tế ộ ư ả ủ ọ ọ ế ậ

s ựl ng ngheắ và th u hi u h b ng nh ng câu nh “Ch c h n b n… (gi n, bu n, vui,ấ ể ọ ằ ữ ư ắ ẳ ạ ậ ồ

…) l m”, “B n th y… (vui, bu n, gi n…) l m đúng không?”, “Mình th y làắ ạ ấ ồ ậ ắ ấ

b n…”… Đây ch là m t s cách đ làm rõ c m xúc c a ng i nói hay bi u l nh ngạ ỉ ộ ố ể ả ủ ườ ể ộ ữ

c m xúc khác nhau trong đàm tho i. Đó cũng là nh ng câu h i m đ khuy n khíchả ạ ữ ỏ ở ể ế

ng i nói bày t nh ng ý ki n và c m xúc riêng.ườ ỏ ữ ế ả

3. Di n gi i l i đi u v a đ c chia s : Th ng, khi ng i ta quá ph n khích, h sễ ả ạ ề ừ ượ ẻ ườ ườ ấ ọ ẽ

ch ng th nh n ra là mình đang nói lòng vòng đâu. Th di n gi i l i m t cách ng nẳ ể ậ ử ễ ả ạ ộ ắ

g n và g i m đ h nói nhi u h n. Bí quy t này có th khi n ng i đ i di n bày tọ ợ ở ể ọ ề ơ ế ể ế ườ ố ệ ỏ

nh ng đi u h th t s mu n chia s .ữ ề ọ ậ ự ố ẻ

4. Đ t câu h i: Bí quy t này r t có giá tr nh ng cũng mang khuy t đi m M t câu h iặ ỏ ế ấ ị ư ế ể ộ ỏ

không đúng ch có th làm bu i trò chuy n r i vào ngõ c t. Ch ng h n nh m tỗ ể ổ ệ ơ ụ ẳ ạ ư ộ

ng i b n đang mu n nói r ng c u y đau kh nh th nào khi chia tay mà l i nh nườ ạ ố ằ ậ ấ ổ ư ế ạ ậ

đ c câu h i đ i lo i nh “Sao c u l i đ cô y đi? Cô y th t đ p”. Ng i b n nàyượ ỏ ạ ạ ư ậ ạ ể ấ ấ ậ ẹ ườ ạ

dĩ nhiên s càng bu n h n. H u h t các tr ng h p chúng ta không nên h i “T iẽ ồ ơ ầ ế ườ ợ ỏ ạ

sao…?” vì nó có v nh m t l i trách c hay phán xét. Nên h i “C u c m th y nhẻ ư ộ ờ ứ ỏ ậ ả ấ ư

th nào” “Đi u đó r t có ý nghĩa v i c u đúng không”, “Bây gi c u đ nh s thế ề ấ ớ ậ ờ ậ ị ẽ ế

nào?”. Đó là nh ng ví d đ khuy n khích ng i đ i di n bày t nhi u h n mà khôngữ ụ ể ế ườ ố ệ ỏ ề ơ

t ý phán xét hay phê phán h .ỏ ọ

5. Cu i cùng, hãy im l ng: Im l ng làm nhi u ng i c m th y không tho i mái. Hố ặ ặ ề ườ ả ấ ả ọ

cho r ng nó th hi n s suy tính ho c đau kh . Chúng ta th ng s nh ng kho nhằ ể ệ ự ặ ổ ườ ợ ữ ả

kh c im l ng và th ng c nói m t đi u gì đó. M t ng i nghe chân thành l i khác,ắ ặ ườ ố ộ ề ộ ườ ạ

h cũng s tho i mái trong lúc im l ng vì bi t r ng nó ch a đ ng nhi u đi u đ suyọ ẽ ả ặ ế ằ ứ ự ề ề ể

ng m. Th nh tho ng, ch đ i m t vài phút s làm cho ng i nói đi sâu h n vào nh ngẫ ỉ ả ờ ợ ộ ẽ ườ ơ ữ

đi u mu n bày t . Đôi khi, chúng ta ph i im l ng đ ng i đ i di n v t qua nh ngề ố ỏ ả ặ ể ườ ố ệ ượ ữ

c m xúc c a mình.ả ủ

Th c t p nh ng bí quy t trên đây không có nghĩa là m t ng i nghe chân thành thìự ậ ữ ế ộ ườ

không c n ph i trình bày nh ng ý ki n cá nhân. Dĩ nhiên, c n ph i l ng nghe và nóiầ ả ữ ế ầ ả ắ

đúng lúc. Tuy nhiên, m t ng i nghe chân thành là ng i bi t cách l ng nghe khiộ ườ ườ ế ắ

ng i khác c n đ c chia s . Nh ng bí quy t này s giúp chúng ta thêm yêu quý vàườ ầ ượ ẻ ữ ế ẽ

thông c m nhau h n. L ng nghe s giúp chúng ta th u hi u v n đ m t cách sâu s cả ơ ắ ẽ ấ ể ấ ề ộ ắ

cũng nh phát tri n các kĩ năng đàm tho i khácư ể ạ

L ng nghe ắhi u quệ ả – không ph i chuy n dả ệ ễ

Gerry Trickle

Đ l ng nghe t t h n thì tr c h t, chúng ta ph i hi u đ c th nào là “l ng ngheể ắ ố ơ ướ ế ả ể ượ ế ắ

th t s ”. L ng nghe m t cách hi u qu ch ng nh ng ti t ki m th i gian, h n ch r cậ ự ắ ộ ệ ả ẳ ữ ế ệ ờ ạ ế ắ

r i mà còn th t ch t h n các m i quan h . Trong ố ắ ặ ơ ố ệ h cọ t p, kĩ năng nghe t t r t c nậ ố ấ ầ

thi t vì l ng nghe là ph ng pháp c b n đ t p h p thông tin.ế ắ ươ ơ ả ể ậ ợ

L ng nghe không đ ng nh t v i nghe. Nghe ch là m t ho t đ ng vô ý th c c a conắ ồ ấ ớ ỉ ộ ạ ộ ứ ủ

ng i. Chúng ta nghe nh ng âm thanh xung quanh nh ng không nh t thi t ph i hi uườ ữ ư ấ ế ả ể

chúng. L ng nghe thì l i khác. L ng nghe là m t kh năng c a h th n kinh. Khi l ngắ ạ ắ ộ ả ủ ệ ầ ắ

nghe chúng ta đã chuy n nh ng gì nghe đ c thành m t d ng d hi u và d s d ng.ể ữ ượ ộ ạ ễ ể ễ ử ụ

Nhi u nghiên c u khoa ề ứ h cọ cho th y, chúng ta s d ng kho ng 45% th i gian giaoấ ử ụ ả ờ

ti p đ l ng nghe. M c dù v y, su t th i gian h c t p và l n lên chúng ta bi t r t ítế ể ắ ặ ậ ố ờ ọ ậ ớ ế ấ

v “làm th nào đ l ng nghe t t”. Su t quá trình h c t p, chúng ta dành 40% th iề ế ể ắ ố ố ọ ậ ờ

gian đ h c đ c, 35% th i gian đ h c vi t, 25% th i gian đ h c nói và ch ng cóể ọ ọ ờ ể ọ ế ờ ể ọ ẳ

th i gian nào đ h c nghe hay giao ti p.ờ ể ọ ế

H u h t nh ng r c r i trong quan h gi a ng i v i ng i xu t phát t s y u kémầ ế ữ ắ ố ệ ữ ườ ớ ườ ấ ừ ự ế

trong kĩ năng l ng nghe. Qua th i gian, chúng ta đã hình thành nên nh ng thói quen x uắ ờ ữ ấ

khi nghe. Ch ng h n, thay vì l ng nghe, chúng ta l i nghĩ v đi u s p nói ho c xaoẳ ạ ắ ạ ề ề ắ ặ

lãng khi ng i khác nói do mãi chú ý đ n c ch c a h ho c nh ng gì đang di n raườ ế ử ỉ ủ ọ ặ ữ ễ

xung quanh. Trong đó thói quen x u nh t là ng t l i khi ng i khác ch a nói xong.ấ ấ ắ ờ ườ ư

Chúng ta c ng đã bi t đ c đi u h đ nh nói trong khi l i không bi t đ c đi u hứ ỡ ế ượ ề ọ ị ạ ế ượ ề ọ

th t s mu n nói. Ho c là, chúng ta ch “nghe đánh giá”, t c là đánh giá ng i nói, bậ ự ố ặ ỉ ứ ườ ỏ

ngoài tai nh ng đi u h nói ch vì không thích đi u b , c ch c a h hay đ n gi n làữ ề ọ ỉ ệ ộ ử ỉ ủ ọ ơ ả

cho r ng nh ng đi u đó không đáng nghe. Ho c là, chúng ta ch nghe nh ng gì mìnhằ ữ ề ặ ỉ ữ

thích.

Nh v y, l ng nghe không ph i d . Đó không ph i là m t hành đ ng th đ ng, màư ậ ắ ả ễ ả ộ ộ ụ ộ

ng c l i, có s t ng tác qua l i v i nhau. M c tiêu chính đ l ng nghe là hi u, h cượ ạ ự ươ ạ ớ ụ ể ắ ể ọ

h i, th ng th c, giúp đ và h tr . Ngày nay, có quá nhi u thông tin đ n n i chúng taỏ ưở ứ ỡ ỗ ợ ề ế ỗ

th ng b ngoài tai nh ng đi u nghe th y. Vì th , chúng ta xao lãng v i ng i khác,ườ ỏ ữ ề ấ ế ớ ườ

không chú ý hay không giao ti p b ng m t v i h . Các chuyên gia cho bi t, trong quáế ằ ắ ớ ọ ế

trình giao ti p, 7% là t ng , 55% là nh ng ngôn ng không l i nh c ch , đi u b vàế ừ ữ ữ ữ ờ ư ử ỉ ệ ộ

38% là ng đi u, gi ng nói. Ng i M b xem là nh ng ng i nghe t nh t trên thữ ệ ọ ườ ỹ ị ữ ườ ệ ấ ế

gi i.ớ

Tuy nhiên, m i thói quen x u đ u có th s a ch a và m i ng i đ u có th h c cáchọ ấ ề ể ữ ữ ọ ườ ề ể ọ

l ng nghe. Đó là m t vi c khó, đòi h i s luy n t p nh ng r t x ng đáng và có giá tr .ắ ộ ệ ỏ ự ệ ậ ư ấ ứ ị

Ti n sĩ Joyce Brothers cho r ng “l ng nghe, ch không ph i b t ch c, là bi u hi nế ằ ắ ứ ả ắ ướ ể ệ

chân thành nh t c a s ng h hay khen ng i”.ấ ủ ự ủ ộ ợ

L ng nghe là m t kĩ năng c n thi t. B c đ u tiên là quy t đ nh l ng nghe và ph iắ ộ ầ ế ướ ầ ế ị ắ ả

bi t khi nào chúng ta không l ng nghe. T h i “mình có th l p l i, di n đ t l i hayế ắ ự ỏ ể ặ ạ ễ ạ ạ

làm rõ đi u v a nói hay không?”. Câu tr l i không có nghĩa là ch a th c s l ngề ừ ả ờ ư ự ự ắ

nghe. Sau đây là nh ng l i khuyên đ có đ c kĩ năng l ng nghe.ữ ờ ể ượ ắ

-Chu n b l ng nghe b ng cách t p trung s chú ý vào ng i nói. Tránh xem TV, nhìnẩ ị ắ ằ ậ ự ườ

ra c a s ho c xung quanh.ử ổ ặ

-T o s giao ti p b ng m t b ng cách nhìn ng i nói. Nhìn th ng ng i nói đ hi uạ ự ế ằ ắ ằ ườ ẳ ườ ể ể

đ c nh ng tín hi u không l i. Nhìn ng i nói giúp h bi t r ng chúng ta đang th tượ ữ ệ ờ ườ ọ ế ằ ậ

s l ng nghe và vì th mà truy n đ t t t h n. Đáp l i ng i nói b ng cách g t đ u,ự ắ ế ề ạ ố ơ ạ ườ ằ ậ ầ

h ng ng i v phía tr c hay m m c i. Nh ng d u hi u này cho th y s l ng ngheướ ườ ề ướ ỉ ườ ữ ấ ệ ấ ự ắ

m t cách chăm chú.ộ

-Tuy t đ i không nói chuy n riêng hay ng t l i ng i nói. M t ng i nghe t t ph iệ ố ệ ắ ờ ườ ộ ườ ố ả

bi t dành th i gian cho ng i khác bày t ý ki n cá nhân. Khi mu n nói đi u gì, hãyế ờ ườ ỏ ế ố ề

đ i ng i nói d t câu và d ng trong giây lát. Đi m d ng này cho phép chúng ta xemợ ườ ứ ừ ể ừ

xét l i nh ng gì v a trình bày cũng nh ng i nói xem xét cách l ng nghe c a chúngạ ữ ừ ư ườ ắ ủ

ta. Hãy đ ý đ n t ng l i c a ng i nói b i vì chúng ta suy nghĩ cũng nh l ng ngheể ế ừ ờ ủ ườ ở ư ắ

đ n 1000 t /phút và t c đ nói trung bình là 125 t /phút. Cho ng i nói bi t chúng taế ừ ố ộ ừ ườ ế

đang chú ý l ng nghe b ng nh ng t nh “à”, “uh”, “th à”, “sau đó th nào”…ắ ằ ữ ừ ư ế ế

-Tránh phán xét hay k t lu n. H u h t các lý do d n đ n không l ng nghe là quá chúế ậ ầ ế ẫ ế ắ

tr ng đ n nh ng kinh nghi m b n thân và không chú ý đúng m c đ n ng i khác.ọ ế ữ ệ ả ứ ế ườ

Tránh làm m t ng i nghe th đ ng, thay vào đó, th so sánh ý ki n c a b n thân vàộ ườ ụ ộ ử ế ủ ả

ng i nói khi l ng nghe. C g ng không át l i ho c ng t l i ng i nói. Đ ng bườ ắ ố ắ ờ ặ ắ ờ ườ ừ ỏ

ngoài tai ho c xem nh nh ng đi u đ c nói.ặ ẹ ữ ề ượ

-L ng nghe và tìm hi u n ý, chú ý vào n i dung đ c trình bày và c nh ng đi uắ ể ẩ ộ ượ ả ữ ề

không đ c th hi n b ng c m nh n qua gi ng đi u, nét m t hay đi u b c a ng iượ ể ệ ằ ả ậ ọ ệ ặ ệ ộ ủ ườ

nói.

-T đ t câu h i, dùng nghi v n t ai, cái gì, đâu, t i sao, khi nào đ hi u rõ đi uự ặ ỏ ấ ừ ở ạ ể ể ề

ng i nói mu n truy n đ t h n là ch l ng nghe quan đi m c a h . H i l i n u khôngườ ố ề ạ ơ ỉ ắ ể ủ ọ ỏ ạ ế

ch c v nh ng đi u đ c trình bày. Di n đ t b ng ngôn ng c a mình và h i ng iắ ề ữ ề ượ ễ ạ ằ ữ ủ ỏ ườ

nói “tôi hi u nh th có đúng không?”.ể ư ế

-Hi u rõ b n thân, t bi t khi nào chúng ta m t t p trung. Đ ý và v t qua nó.ể ả ự ế ấ ậ ể ượ

L ng nghe là m t ngh thu t và cũng là m t t ng v t. Epictetus t ng nói v i ng i Hyắ ộ ệ ậ ộ ặ ậ ừ ớ ườ

L p r ng “t o hoá cho chúng ta m t cái l i, nh ng đ n hai cái tai, vì th chúng taạ ằ ạ ộ ưỡ ư ế ế

ph i l ng nghe g p hai l n nói”. Nh ng ng i nghe th t s là nh ng ng i đã ápả ắ ấ ầ ữ ườ ậ ự ữ ườ

d ng l i khuyên khôn ngoan này.ụ ờ

Biên d ch: Kim Ngân (vn8x).ị

B n đ c bình lu n:ạ ọ ậ

Mình thích nh t là câu: “T o hoá cho chúng ta m t cái l i, nh ng đ n hai cái tai, vìấ ạ ộ ưỡ ư ế

th chúng ta ph i l ng nghe g p hai l n nói”.ế ả ắ ấ ầ

M i ng i th y sao?ọ ườ ấ

Hãy chia s cùng mình nhé!ẻ

( 19/11/2007 huy )

Đ l ng nghe t t h n thì tr c h t, chúng ta ph i hi u đ c th nào là “l ng ngheể ắ ố ơ ướ ế ả ể ượ ế ắ

th t s ”. L ng nghe m t cách ậ ự ắ ộ hi u quệ ả ch ng nh ng ti t ki m th i gian, h n ch r cẳ ữ ế ệ ờ ạ ế ắ

r i mà còn th t ch t h n các m i quan h . Trong h c t p, kĩ năng nghe t t r t c nố ắ ặ ơ ố ệ ọ ậ ố ấ ầ

thi t vì l ng nghe là ph ng pháp c b n đ t p h p thông tin.ế ắ ươ ơ ả ể ậ ợ

L ng nghe không đ ng nh t v i nghe. Nghe ch là m t ho t đ ng vô ý th c c a conắ ồ ấ ớ ỉ ộ ạ ộ ứ ủ

ng i. Chúng ta nghe nh ng âm thanh xung quanh nh ng không nh t thi t ph i hi uườ ữ ư ấ ế ả ể

chúng. L ng nghe thì l i khác. L ng nghe là m t kh năng c a h th n kinh. Khi l ngắ ạ ắ ộ ả ủ ệ ầ ắ

nghe chúng ta đã chuy n nh ng gì nghe đ c thành m t d ng d hi u và d s d ng.ể ữ ượ ộ ạ ễ ể ễ ử ụ

Nhi u nghiên c u khoa h c cho th y, chúng ta s d ng kho ng 45% th i gian giaoề ứ ọ ấ ử ụ ả ờ