H N G D N PH N G PHÁP TR L I CÁC ƯỚ Ẫ ƯƠ Ả Ờ
D NG CÂU H I A LÝẠ Ỏ ĐỊ
28 Tháng 4 2015 lúc 19:04
Group Tôi yêu a Lý !Đị
H N G D N PH N G PHÁP TR L I CÁC D NG CÂUH I A LÝƯỚ Ẫ ƯƠ Ả Ờ Ạ Ỏ ĐỊ
Hoàng Anh Ng c – Hà N i , tháng 4 n m 2015ọ ộ ă
Tài li u g m có 2 ph n :ệ ồ ầ
1. Ph nlý thuy t.ầ ế
2. Ph ncâu h i rèn luy n.ầ ỏ ệ
PH N 1: LÝ THUY TẦ Ế
1. D NG GI I THÍCH:Ạ Ả
1.1. Yêu c u:ầ
- N m ch c ki n th c c b n không ph i m t bài, m t ch n g mà c ch n gắ ắ ế ứ ơ ả ả ộ ộ ươ ả ươ
trình. C n ghi nh ch n g, có m i liên h gi a các ki n th c v i nhau, vì v yầ ớ ủđộ ố ệ ữ ế ứ ớ ậ
nh c lâu b n ch t c a ki n th c ó.ớđượ ả ấ ủ ế ứ đ
- Tìm m i liên h nhân qu gi a các hi n t n g a lý.ố ệ ả ữ ệ ượ đị
1.2. Phân lo i:ạ
Có nhi u cách phân lo i:ề ạ
1.2.1. C n c vào cách tr l i:ă ứ ả ờ
Có hai lo i:ạ
- Lo i câu h i có cách gi i thích theo m u t n g i c n h: bao g mạ ỏ ả ẫ ươ đố ốđị ồ
+ Lo i câu h i gi i thích d a vào phân tích ngu n l c.ạ ỏ ả ự ồ ự
+ Lo i câu h i gi i thích d a vào phân tích khái ni m.ạ ỏ ả ự ệ
- Lo i câu h i có cách gi i thích không theo m u nh t n h.ạ ỏ ả ẫ ấ đị
a. Lo i câu h i gi i thích theo m u t n g i c n h:ạ ỏ ả ẫ ươ đố ốđị
Th n g liên quan n ph n a lý kinh t - xã h i, cách tr l i có th d aườ đế ầ Đị ế ộ ả ờ ể ự
vào hai m u:ẫ
- Phân tích d a vào ngu n l c.ự ồ ự
- Phân tích d a vào khái ni m.ự ệ
Ví d :ụ
* Các câu h i yêu c u gi i thích ch y u d a vào phân tích ngu n l c nh :ỏ ầ ả ủ ế ự ồ ự ư
.T i sao ô ng Nam B là vùng chuyên canh cây cây công nghi p l n nh tạ Đ ộ ệ ớ ấ
n c ta?ướ
. T i sao nh ng n m g n ây ngành th y s n n c ta phát tri n m nh m ?ạ ữ ă ầ đ ủ ả ướ ể ạ ẽ
* Các câu h i yêu c u gi i thích ch y u d a trên c s khái ni m ã có trongỏ ầ ả ủ ế ự ơ ở ệ đ
sách giáo khoa:
. T i sao ngành i n l c là ngành tr ng i m c a n c ta?ạ đệ ự ọ để ủ ướ
. T i sao Hà N i là u m i giao thông quan tr ng b c nh t n c ta?ạ ộ đầ ố ọ ậ ấ ướ
b. Lo i câu h i có cách gi i thích không theo m u nh t nh:ạ ỏ ả ẫ ấ đị
tr l i lo i này, òi h i ph i nhanh nh y, sáng t o v n d ng ki nĐể ả ờ ạ đ ỏ ả ạ ạ để ậ ụ ế
th c ã có, tìm ra m i liên h phát hi n ra nguyên nhân theo yêu c u c a câuứ đ ố ệđể ệ ầ ủ
h i.ỏ
Ví d :ụ
. T i sao khí h u n c ta mang tính ch t nhi t i m gió mùa?ạ ậ ướ ấ ệ đớ ẩ
. T i sao dân s là m t trong nh ng v n ang c quan tâm hàng uạ ố ộ ữ ấ đề đ đượ đầ
n c ta?ở ướ
1.2.2. C n c vào “m c t ng h p và ph m vi v n d ng ki n th c”:ă ứ ứ độ ổ ợ ạ ậ ụ ế ứ
Có th chia các câu h i ra làm hai lo i:ể ỏ ạ
- Lo i câu h i n gi n.ạ ỏ đơ ả
- Lo i câu h i ph c t p.ạ ỏ ứ ạ
a. Lo i câu h i t n g i n gi n:ạ ỏ ươ đố đơ ả vi c gi i thích ch liên quan n m t ho c hai bài h cệ ả ỉ đế ộ ặ ọ
trong ch n g trình.ươ
Ví d :ụ
. T i sao vi c hình thành c c u công nghi p Duyên h i mi n Trung l i ph i g nli n v i ạ ệ ơ ấ ệ ở ả ề ạ ả ắ ề ớ
vi c xây d ng k t c u h t ng?ệ ự ế ấ ạ ầ
. T i sao cây công nghi p dài ngày l i c phát tri n m nh Tây Nguyên?ạ ệ ạ đượ ể ạ ở
b. Lo i câu h i ph c t p:ạ ỏ ứ ạ lo i này bao g m ki n th c c a nhi ubài h c thu c nhi u ạ ồ ế ứ ủ ề ọ ộ ề
ch n g, nên òi h i ph i v n d ng t ng h p h th ng ki n th cv a lý t nhiên, dân c , ươ đ ỏ ả ậ ụ ổ ợ ệ ố ế ứ ề đị ự ư
a lý kinh t - xã h i m i gi i thích c .đị ế ộ ớ ả đượ
Ví d :ụ
. T i sao Trung du mi n núi phía B c có v trí quan tr ng trong chi n l c pháttri n kinh t - ạ ề ắ ị ọ ế ượ ể ế
xã h i c a n c ta?ộ ủ ướ
. T i sao ph i khai thác t ng h p tài nguyên bi n c a n c ta?ạ ả ổ ợ ể ủ ướ
Nhìn chung, vi c phân lo i câu h i nh trên ch có tính ch t t n g i . Rõ ràng,cùng m t ệ ạ ỏ ư ỉ ấ ươ đố ộ
d ng gi i thích nh ng có th có nhi u lo i câu h i.ạ ả ư ể ề ạ ỏ
1.3. H n g d n cách tr l i c th :ướ ẫ ả ờ ụ ể
1.3.1. Lo i câu h i có cách gi i thích theo m u t n g i c n h:ạ ỏ ả ẫ ươ đố ốđị
a. Lo i câu h i có cách gi i thích theo m u d a vào phân tíchạ ỏ ả ẫ ự ngu nl c :ồ ự
ây là lo i ph bi n trong ph n a lý kinh t - xã h i, HS ph i c n c vào cácngu n l c Đ ạ ổ ế ầ Đị ế ộ ả ă ứ ồ ự để
gi i thích v các hi n t n g a lý kinh t - xã h i.ả ề ệ ượ đị ế ộ
- V lý thuy t, ngu n l c phát tri n kinh t - xã h i bao g m nh ng n i dungề ế ồ ự để ể ế ộ ồ ữ ộ
chính sau:
* V trí a lý:ị đị
* Ngu n l c t nhiên và tài nguyên thiên nhiên:ồ ự ự
Bao g m: a hìnhồ Đị
t aiĐấ đ
Khí h uậ
Th y v nủ ă
Sinh v tậ
Khoáng s nả
* Ngu n l c kinh t - xã h i:ồ ự ế ộ
Bao g m: Dân c và lao n gồ ư độ
K t c u h t ngế ấ ạ ầ
C s v t ch t – k thu tơ ở ậ ấ ỹ ậ
Th tr n gị ườ
n g l i chính sách...Đườ ố
Ngu n l c khác (ngo i l c)ồ ự ạ ự
- V nguyên t c, vi c gi i thích nên ti n hành tu n t theo m c quan tr ngề ắ ệ ả ế ầ ự ứ độ ọ
c a t ng ngu n l c (hay i u ki n, y u t ). Trên n n chung v v trí a lý,ủ ừ ồ ự đề ệ ế ố ề ề ị đị
ngu n l c t nhiên và tài nguyên thiên nhiên, ngu n l c kinh t - xã h i, y u tồ ự ự ồ ự ế ộ ế ố
nào quan tr ng nh t thì trình bày tr c và c nh th n y u t cu i cùng.ọ ấ ướ ứ ư ế đế ế ố ố
Nh ng y u t không liên quan thì không phân tích.ữ ế ố
- Ngoài ra, v lý thuy t, khi c p n ngu n l c bao g m c th m nh và h nề ế đề ậ đế ồ ự ồ ả ế ạ ạ
ch . Tùy theo yêu c u câu h i, HS ph i nh y c m, phát huy t duy nh n nhế ầ ỏ ả ạ ả ư để ậ đị
yêu c u c a .ầ ủ đề
- C n l u ý r ng, m u trên a ra các n i dung m c t i a. Ph thu c vàoầ ư ằ ẫ đư ộ ở ứ độ ố đ ụ ộ
câu h i c th , thí sinh có th gia gi m và linh ho t l a ch n các ngu n l csaoỏ ụ ể ể ả ạ ự ọ ồ ự
cho phù h p nh t v i yêu c u c a câu h i.ợ ấ ớ ầ ủ ỏ
Ví d 1: T i sao ông Nam B là vùng chuyên canh cây công nghi p l n nh tụ ạ Đ ộ ệ ớ ấ
n c ta?ướ
è ây là câu h i yêu c u gi ithích , có cách gi i theo m u “d a vào phân tíchĐ ỏ ầ ả ả ẫ ự
ngu n l c”, nh ng có ch n l c:ồ ự ư ọ ọ
+ Câu h i này gi i thích b ng cách phân tích theo m u nh s n nh ng cóỏ ả ằ ẫ đị ẵ ư
ch n l c:ọ ọ
Câu h i gói g n trong ph m vi cây công nghi p, nên i v i ngu n l cỏ ọ ạ ệ đố ớ ồ ự
t nhiên không c n trình bày khoáng s n và sinh v t; nói n vùng chuyên canhự ầ ả ậ đế
cây công nghi p l n nh t là hàm ý nói n th m nh, không c n trình bày h nệ ớ ấ đế ế ạ ầ ạ
ch v t nhiên,kinh t - xã h i.ế ề ự ế ộ
+ Dàn bài tr l i c b n s là:ả ờ ơ ả ẽ
1 . V trí i lý: gi i thi u và ánh giá qua v trí i lý c a ông Nam Bị đạ ớ ệ đ ị đạ ủ Đ ộ
2. Ngu n l c t nhiên: trình bày các ph n sauồ ự ự ầ
- a hìnhĐị
- t aiĐấ đ
- Khí h uậ
- Ngu n th y v nồ ủ ă
3. Ngu n l c kinh t - xã h i:ồ ự ế ộ
- Ngu n lao ng – trình .ồ độ độ
- K t c u h t ngế ấ ạ ầ
- C s v t ch t – k thu tơ ở ậ ấ ỹ ậ
- Th tr ngị ườ
- Ngu n l c khác: Chính sách, truy n th ng phát tri n...ồ ự ề ố ể
Ví d 2: T i sao trong nh ng n m g n ây ngành th y s n n c ta phát tri n m nhm ?ụ ạ ữ ă ầ đ ủ ả ướ ể ạ ẽ
è ây là câu h i yêu c u gi ithích , có cách tr l i “d a vào phân tích ngu nĐ ỏ ầ ả ả ờ ự ồ
l c” nh ng không theo m u ã nh s n, khi trình bày c n có nh ng thay i linhự ư ẫ đ đị ẵ ầ ữ đổ
ho t sao cho phù h p v i yêu c u c a .ạ ợ ớ ầ ủ đề
+ Yêu c u: Gi i thích s phát tri n m nh m c a ngành th y s n ( c c u bao g m ánh b tầ ả ự ể ạ ẽ ủ ủ ả ơ ấ ồ đ ắ
và nuôi tr ng) => nh v y ngu n l c phát tri n ngành th yồ ư ậ ồ ự để ể ủ
s n bao g m:ả ồ
. Ngu n l c v t nhiên: ch n l c m t s ngu n l c phù h p v i ngành này nh tài nguyên ồ ự ề ự ọ ọ ộ ố ồ ự ợ ớ ư
bi n, ven bi n và di n tích m t n c.ể ể ệ ặ ướ
. Ngu n l c kinh t - xã h i: c b n v n d ng theo m u trên.ồ ự ế ộ ơ ả ậ ụ ẫ
b. Lo i câu h i có cách gi i thích d a trên c s khái ni m:ạ ỏ ả ự ơ ở ệ
(Lo i câu h i này th ng g n v i vi c gi i thích c ch nh c ch gió mùa c aạ ỏ ườ ắ ớ ệ ả ơ ế ư ơ ế ủ
Vi t Nam, ho c gi i thích v các ngành công nghi p tr ng i m)ệ ặ ả ề ệ ọ đ ể
gi i thích y , tránh trùng l p, thi u lô gic, c n d a vào khái ni m v các v n , s Để ả đầ đủ ặ ế ầ ự ệ ề ấ đề ự
v t, hi n t ng a lý.ậ ệ ượ đị
Ví d : Gi i thích v các ngành công nghi p tr ng i m:ụ ả ề ệ ọ đ ể
HS c n n m và phân tích theo dàn bài sau:ầ ắ
+ Khái ni m: Ngành công nghi p tr ng i m ph i là ngành:ệ ệ ọ đ ể ả
. Có th m nh lâu dài.ế ạ
. em l i hi u qu kinh t - xã h i, môi tr ng cao.Đ ạ ệ ả ế ộ ườ
. Có tác ng m nh m n các ngành khác.độ ạ ẽ đế
ð Do v y, khi bài yêu c ugi i thích t i sao m t ngành công nghi pậ đề ầ ả ạ ộ ệ
nào ó là ngành công nghi p tr ng i m, h c sinh ph i phân tích theođ ệ ọ đ ể ọ ả
3 lý do trên.
ð Tùy theo t ng ngành côngnghi p tr ng i m, HS c n có s linh ho từ ệ ọ đ ể ầ ự ạ
khi phân tích sao cho phù h p v i yêu c u c a bài.ợ ớ ầ ủ
Khi phân tích lý do th nh t - ph n“Th m nh lâu dài” i v iứ ấ ầ ế ạ đố ớ
ngành công nghi p nào ó c n v n d ng theo lo i câu h i có cách gi i d aệ đ ầ ậ ụ ạ ỏ ả ự
vào “ngu n l c”, và v n d ng theo các yêu c u ã nêu trên (phân tích cóồ ự ậ ụ ầ đ
ch n l c theo m u và không phân tích ph n h n ch ).ọ ọ ẫ ầ ạ ế
Ví d : Tùy t ng ngành mà HS l a ch n th m nh thích h p.ụ ừ ự ọ ế ạ ợ
. i v i công nghi p i n l c => ngoài phân tích ngu n l c t nhiên cho nhi t i n (khoáng Đố ớ ệ đ ệ ự ồ ự ự ệ đ ệ
s n nhiên li u, các ngu n n ng l ng s ch...), c n phân tích ngu nth y n ng cho phát tri nả ệ ồ ă ượ ạ ầ ồ ủ ă ể
th y i n.ủ đ ệ
. i v i công nghi p ch bi n l ng th c, th c ph m => c n phân tích ngu nnguyên li u Đố ớ ệ ế ế ươ ự ự ẩ ầ ồ ệ
t nông – lâm – ng , trong ó tài nguyên thiên nhiên nh t, n c,khí h u ch là y u t ừ ư đ ư đấ ướ ậ ỉ ế ố
gián ti p.ế
V 2 lý do ti p theo, nhìn chung ít n i dung và òi h i có s t ng h p ki n th cc a HS:ề ế ộ đ ỏ ự ổ ợ ế ứ ủ
. em l i hi u qu cao v kinh t , xã h i và môi tr ng (t o ngu n v n, t ocông n vi c Đ ạ ệ ả ề ế ộ ườ ạ ồ ố ạ ă ệ
làm, ít ho c không nh h ng n môi tr ng...)ặ ả ưở đế ườ
. Có tác ng m nh m n các ngành khác (thông qua vi c cung c p v n; nguyên,nhiên độ ạ ẽ đế ệ ấ ố
li u; s d ng nguyên li u, s n ph m c a các ngành khác...)ệ ử ụ ệ ả ẩ ủ
Ví d : Gi i thích liên quan n khái ni m c ch gió mùa Vi t Nam:ụ ả đế ệ ơ ế ở ệ
HS c n n m và làm rõ các ý sau:ầ ắ
+ Khái ni m: Gió mùa là lo i gió th i hai mùa ng c nhau, khác nhau c b n v h ng, tính ệ ạ ổ ượ ơ ả ề ướ
ch t, ngu n g c và có tính ch t nh k .ấ ồ ố ấ đị ỳ
Gió mùa không có tính ch t vành ai.ấ đ
Gió mùa có hai lo i:ạ
. Gió mùa hình thành do s chênh l ch v nhi t và khí áp gi a các m t l c avà m t cácự ệ ề ệ độ ữ ặ ụ đị ặ
i d ng r ng l n.đạ ươ ộ ớ
. Gió mùa c hình thành do s chênh l ch v nhi t và khí áp gi a B c bán c uvà Namđượ ự ệ ề ệ độ ữ ắ ầ
bán c u (vùng nhi t i).ầ ệ đớ
1.3.2. Lo i câu h i có cách gi i thích không theo m u nh t nh:ạ ỏ ả ẫ ấ đị
ây là lo i câu h i có cách tr l i không theo m u nào c mà tùy theo t ng yêuc u c a câu Đ ạ ỏ ả ờ ẫ ả ừ ầ ủ
h i tìm ra cách lý gi i sao cho thích h p (thông th ng là lo icâu h i v ki n th c t ỏ để ả ợ ườ ạ ỏ ề ế ứ ự
nhiên ho c dân c ...)ặ ư
* i v i lo i câu h i này c n l u ý:Đố ớ ạ ỏ ầ ư
- c k câu h i xác nh yêu c u c n gi i thích ( ây là ti n giúp HSĐọ ỹ ỏ để đị ầ ầ ả đ ề đề
nh h ng úng tr l i)đị ướ đ để ả ờ
- S p x p ki n th c có liên quan ( ây là khâu quan tr ng xây d ng m tắ ế ế ứ đ ọ để ự ộ
dàn bài h p lý)ợ
- a ra các lý do gi i thích yêu c u c a câu h i.Đư để ả ầ ủ ỏ
1.3.3. Lo i câu h i n gi n:ạ ỏ đơ ả
Lo i câu h i này (có m u ho c không có m u) có l ng ki n th c t p trung vào m tvài bài ạ ỏ ẫ ặ ẫ ượ ế ứ ậ ộ
trong sáchgiáo khoa.
* Khi trình bày c n l u ý:ầ ư
- Do l ng ki n th c không nhi u nên c n tri t khai thác l ng ki n th c bài h c, tránh ượ ế ứ ề ầ ệ để ượ ế ứ ở ọ
sót ý, c n ào sâu suy ngh , không ch quan.để ầ đ ĩ ủ
- Khi gi i lo i này c n d a vào 3 cách gi i ã nêu (d a vào phân tích ngu n l c,khái ni m ả ạ ầ ự ả đ ự ồ ự ệ
ho c không có m u nh t nh)ặ ẫ ấ đị
1.3.4. Lo i câu h i ph c t p:ạ ỏ ứ ạ
S khác nhau rõ r t nh t gi a lo i câu h i n gi n và lo i câu h i ph c t p là trình ự ệ ấ ữ ạ ỏ đơ ả ạ ỏ ứ ạ ở độ
t ng h p hóa và khái quát hóa ki n th c.ổ ợ ế ứ
* Quy trình th c hi n:ự ệ
- Xác nh lo i câu h i: c n xem câu h i thu c lo i nào: lo i xuyên su tđị ạ ỏ ầ ỏ ộ ạ ạ ố
ki n th c c a nhi u bài h c hay lo i ki n th c ch t p trung trong m t vài bàiế ứ ủ ề ọ ạ ế ứ ỉ ậ ộ
nh ng l i òi h i cao v m c khái quát. ây là khâu u tiên, có ý ngh aquanư ạ đ ỏ ề ứ độ Đ đầ ĩ
tr ng tr ng vi c nh h ng cách gi i.ọ ọ ệ đị ướ ả
- T ng h p các ki n th c có liên quan tìm ra các ý l n c a bài gi i, thôngth ng c n kháiổ ợ ế ứ để ớ ủ ả ườ ầ
quát t 3 n 4 ý l n.ừ đế ớ
- Phân tích các ý l n thông qua vi c “l p ráp” ki n th c c b n sao cho phù h pv i t ng ý ớ ệ ắ ế ứ ơ ả ợ ớ ừ
c th .ụ ể
Theo quy trình này, khâu quan tr ng nh t c ng là khâu khó nh t là tìm ra các ýl n gi i ọ ấ ũ ấ ớ để ả
thích.
Ví d : T i sao ph i t v n s d ng h p lý và c i t o t nhiên ng b ngsông C u ụ ạ ả đặ ấ đề ử ụ ợ ả ạ ự ở đồ ằ ử
Long?
èây là lo i câu h i ph c t p,có cách gi i không theo m u:Đ ạ ỏ ứ ạ ả ẫ
Các ý chính c n trình bày;ầ
1. Vai trò c a ng b ng trong chi n l c phát tri n kinh t - xã h i c a c n c.ủ đồ ằ ế ượ ể ế ộ ủ ả ướ
2. S a d ng c a tài nguyên thiên nhiên, môi tr ng ng b ng sông C u Long– Th c ự đ ạ ủ ườ ở đồ ằ ử ự
tr ng c a tài nguyên và môi tr ng ng b ng sông C u Longạ ủ ườ ở đồ ằ ử
C n l u ý: ch phân tích th m nh và h n ch v m t t nhiênầ ư ỉ ế ạ ạ ế ề ặ ự
3. Gi i pháp.ả
2. D NG SO SÁNH:Ạ
2.1. Yêu c u:ầ
D ng câu h i so sánh là d ng khó. gi i thích c c n t yêu c u:ạ ỏ ạ Để ả đượ ầ đạ ầ
- N m v ng ki n th c c b n.ắ ữ ế ứ ơ ả
- H th ng hóa, phân lo i, s p x p ki n th c theo t ng nhóm riêng bi t soệ ố ạ ắ ế ế ứ ừ ệ để
sánh.
- Khái quát hóa ki n th c ã có tìm ra các tiêu chí so sánh => ây làkhâuế ứ đ để đ
quan tr ng, giúp bài làm c m ch l c, lô gic.ọ đượ ạ ạ
2.2. Phân lo i câu h i:ạ ỏ
a. Lo i câu h i so sánh hai hay nhi u ch nh th v i nhauạ ỏ ề ỉ ể ớ
( i t ng ho c hi n t ng a lý hoàn ch nh nh vùng lãnh th ho cĐố ượ ặ ệ ượ đị ỉ ư ổ ặ
ngành kinh t hay n i dung v dân c ).ế ộ ề ư