Huyền thoại và sự thật về glucosamine
Thoái hóa khớp (hay viêm xương khớp do dịch từ chữ osteoarthritis) là thể
hình thức viêm khớp hay gặp nhất. Theo thống kê của các nhà khoa học ở
Mỹ, có khoảng 12,1% người Mỹ tức khoảng 21 triệu người tuổi từ 25 trở lên
có triệu chứng thoái hóa khớp. Trong số những người Mỹ trên 30 tuổi, 6%
có triệu chứng thoái hóa khớp gối, 3% thoái hóa khớp háng.
Béo hay ốm đều có thể bị thoái hóa khớp
Nguyên nhân thoái hóa khớp tại các nước phát triển là do béo phì. Tuy nhiên
tại VN, qua thăm khám chúng tôi nhận thấy ngay cả những bệnh nhân nữ ốm
cũng bị thoái hóa khớp gối và tỉ lệ thoái hóa khớp gối gấp nhiều lần so với
khớp háng.
Không thể ngăn chặn hoàn toàn tình trạng thoái hóa khớp mà chỉ có thể làm
chậm lại quá trình này. Biện pháp điều trị thoái hóa khớp bao gồm chế độ
luyện tập và thuốc men. Trong biện pháp thuốc có cả thuốc kháng viêm
giảm đau non-steroid và các dẫn xuất sinh học. Glucosamine sulfate và
chondroitin sulfate là những dẫn xuất từ glycosaminoglycan được tìm thấy
trong sụn khớp. Đây là hai chất tạo nên chất nền cho sụn khớp, có thể ví như
móng nhà nâng đỡ các ngôi nhà là tế bào sụn.
Qua nghiên cứu quá trình tổn thương thoái hóa khớp, người ta thấy chất nền
là nơi bị thương tổn đầu tiên, xuất hiện các khe nứt và từ đó sụn khớp bắt
đầu bị bong tróc gây ra tình trạng lộ xương mặt khớp. Từ đó người ta nghĩ
nếu bổ sung cho cơ thể các chất nền này cũng giống như gia cố móng nhà sẽ
khiến các ngôi nhà là khối tế bào sụn khớp không bị hư hại sụp đổ. Hàng
loạt sản phẩm từ hai chất này được tung ra thị trường dưới dạng thuốc không
cần kê toa. Rất nhiều bệnh nhân của chúng tôi được người quen hay người
nhà đi nước ngoài về tặng vài hộp glucosamine như là món quà của người đi
xa về. Một số bệnh nhân tự mua glucosamine về uống như là loại thực phẩm
chức năng.
An toàn như giả dược, liệu có trị được bệnh?
Tuy nhiên từ lý thuyết đến thực tế là một đoạn đường khá dài và đôi khi con
đường này chưa chắc đã dẫn tới nơi cần đến. Hàng loạt nghiên cứu với thiết
kế chặt chẽ ở mức độ tin cậy cao (mức độ 1) đã cho thấy kết quả không quá
lạc quan như người ta lý luận.
Các nghiên cứu từ trước tháng 12-1999 bao gồm 16 nghiên cứu với khoảng
2.029 bệnh nhân được uống glucosamine sulphate với liều 1.500mg mỗi
ngày, cho thấy 60% có giảm đau và 33% có cải thiện về mặt chức năng khớp
mà không thấy tác dụng phụ nào.
Nhưng những nghiên cứu từ sau 1999 với 20 nghiên cứu tổng cộng 2.570
bệnh nhân cho thấy chỉ còn 28% bệnh nhân có giảm đau và 21% có cải thiện
chức năng của khớp. Tuy nhiên con số này còn tùy thuộc các tác giả dùng
bảng đánh giá như thế nào. Một số bảng đánh giá cho thấy bệnh nhân có cải
thiện đau, một số bảng đánh giá khác lại không cho kết quả tích cực nào.
Kết luận rõ ràng cho tất cả các nhóm nghiên cứu là glucosamine an toàn như
giả dược, nghĩa là tác dụng phụ của thuốc rất ít. Có lẽ đây là lý do tại sao
thuốc được bán dưới dạng thuốc không cần kê toa. Các bà nội trợ có thể mua
thuốc này tại các cửa hàng dược phẩm như mua hàng trong siêu thị.
Glucosamine chỉ là một hợp chất sinh học (biological compound). Tuy vậy,
trong cuộc chiến chống chọi với bệnh tật, mọi vũ khí vô hại đều được hoan
nghênh và sử dụng, nhưng điều cần thiết là vũ khí ấy cần được những người
biết rõ về nó sử dụng để làm tăng hiệu quả. Mặc dù tác dụng phụ không
đáng kể nhưng số tiền bỏ ra để mua thuốc không ít chút nào, khi biết rằng
cần phải dùng ít nhất ba tháng trở lên như những nghiên cứu đã khuyến cáo.
Do vậy, bạn đừng nên quá ảo tưởng về glucosamine, mà cần tham khảo ý
kiến của bác sĩ nội khớp hay chấn thương chỉnh hình để quyết định xem
mình có nên dùng hay không.
BS TĂNG HÀ NAM ANH