TCNCYH 23 (3) 2003
L−u hµnh kh¸ng thÓ kh¸ng H. pylori, CagA, VacA
ë c¸c bÖnh nh©n cã bÖnh d¹ dµy - t¸ trµng
vµ ng−êi b×nh th−êng kh«ng triÖu chøng
NguyÔn Th¸i S¬n1, Phïng §¾c Cam2,
Åsa Ljungh3
1Häc viÖn qu©n y
2 ViÖn vÖ sinh dÞch tÔ trung −¬ng
3 Khoa vi khuÈn häc, §¹i häc Lund, Thôy §iÓn
XÐt nghiÖm 110 mÉu huyÕt thanh bÖnh nh©n cã bÖnh d¹ dµy-t¸ trµng vµ 31 mÉu tõ ng−êi b×nh
th−êng b»ng kü thuËt immunoblot cho thÊy, tû lÖ nhiÔm H. pylori cao ë c¶ hai nhãm. Tû lÖ H. pylori
d−¬ng tÝnh ë c¸c bÖnh nh©n loÐt d¹ dµy, loÐt t¸ trµng vµ viªm d¹ dµy lÇn l−ît lµ 76,5; 95,8 vµ 73%.
Tû lÖ huyÕt thanh häc d−¬ng tÝnh víi H. pylori ë ng−êi lµnh lµ 64,5%. Tû lÖ kh¸ng thÓ kh¸ng cagA
vµ VacA lµ 86.2% vµ 60.6% ë ng−êi bÖnh vµ 70% vµ 40.0% ë ng−êi lµnh.
i. §Æt vÊn ®Ò
Sù ph¸t hiÖn ra Helicobacter pylori (H.
pylori) vµ vai trß cña nã trong c¸c bÖnh vÒ d¹
dµy - t¸ trµng lµ mét trong nh÷ng ph¸t hiÖn cã
ý nghÜa nhÊt trong lÜnh vùc vi khuÈn häc vµ hÖ
thèng tiªu hãa cuèi thÕ kû 20. TiÕp sau ph¸t
hiÖn cña Marshall vµ Warren n¨m 1983 [8], rÊt
nhiÒu nghiªn cøu ®· ®−îc c«ng bè. Ngµy nay
H. pylori ®· ®−îc thõa nhËn lµ nguyªn nh©n
chñ yÕu g©y viªm, loÐt d¹ dµy - t¸ trµng, cã vai
trß quan träng trong bÖnh sinh cña ung th− d¹
dµy [9]. Kh¶ n¨ng g©y bÖnh cña H. pylori cã
liªn quan ®Õn hai yÕu tè ®éc tÝnh quan träng
cña chóng lµ CagA vµ VacA [5]. Møc ®é l−u
hµnh cña H. pylori qua c¸c nghiªn cøu cho thÊy
kh¸c nhau gi÷a c¸c quèc gia, khu vùc vµ s¾c
téc [10]. Nh×n chung, tØ lÖ nhiÔm H. pylori ë
c¸c n−íc ®ang ph¸t triÓn cao h¬n h¼n ë c¸c
n−íc ph¸t triÓn [10]. ViÖt Nam lµ mét n−íc
®ang ph¸t triÓn, tØ lÖ nhiÔm H. pylori t−¬ng ®èi
cao qua mét sè nghiªn cøu ®−îc c«ng bè [1];
tuy nhiªn c¸c yÕu tè CagA vµ VacA vÉn ch−a
®−îc nghiªn cøu nhiÒu. §Ò tµi nµy nh»m môc
tiªu t×m hiÓu thªm vÒ tØ lÖ l−u hµnh kh¸ng thÓ
kh¸ng H. pylori, vµ tØ lÖ mang CagA, VacA ë
c¸c bÖnh nh©n cã bÖnh d¹ dµy – t¸ trµng vµ
ng−êi b×nh th−êng kh«ng triÖu chøng b»ng kü
thuËt Immunoblot.
ii. VËt liÖu vµ ph−¬ng ph¸p
nghiªn cøu
1. §èi t−îng
1.1. BÖnh nh©n
110 bÖnh nh©n (tuæi tõ 15 ®Õn 70, trung
b×nh 39) cã viªm hoÆc loÐt d¹ dµy, t¸ trµng
®−îc chÈn ®o¸n qua néi soi t¹i BÖnh viÖn 103,
Häc viÖn qu©n y tõ 3/1998 ®Õn 6/2000, gåm:
- LoÐt d¹ dµy: 17 bÖnh nh©n
- LoÐt t¸ trµng: 24 bÖnh nh©n
- LoÐt d¹ dµy kÌm loÐt t¸ trµng: 20 bÖnh
nh©n
- Viªm d¹ dµy: 26 bÖnh nh©n
54
TCNCYH 23 (3) 2003
- Viªm d¹ dµy kÌm viªm t¸ trµng: 23 bÖnh
nh©n
1.2. Ng−êi khoÎ m¹nh
31 ng−êi b×nh th−êng khoÎ m¹nh (tuæi tõ 19
®Õn 60, trung b×nh 32), kh«ng cã tiÒn sö vµ
triÖu chøng d¹ dµy- t¸ trµng tÝnh ®Õn thêi ®iÓm
nghiªn cøu.
¾ TÊt c¶ c¸c ®èi t−îng nghiªn cøu ®Òu
®−îc lÊy m¸u tÜnh m¹ch dïng cho xÐt nghiÖm
H. pylori.
2. VËt liÖu
- Kh¸ng nguyªn t¸ch chiÕt b»ng ph−¬ng
ph¸p glycine tõ chñng chuÈn H. pylori CCUG
17874 (Lund University, Sweden).
- SDS - PAGE (sodium dodecylsulfate
polyacrylamide gel electrophoresis) víi Precast
gradient gel 10- 20% Tris-HCl (catalog 345-
0045, Bio-Rad, CA, USA).
- Bé ®iÖn di thÊm (electroblotter equipment,
Ancos, Vig, Denmark).
- Mµng PVDF (polyvinylidene difluoride,
Micron Separation Inc,Westborough, MA,
USA).
- Kh¸ng thÓ kh¸ng ng−êi g¾n men [horse-
radish-peroxidase conjugated anti-IgG
antibodies (Dako, Glostrup, Denmark)].
3. Ph−¬ng ph¸p
Kh¸ng nguyªn cña vi khuÈn H. pylori ®−îc
t¸ch chiÕt b»ng ph−¬ng ph¸p glycine axit tõ
chñng chuÈn CCUG 17874 (Lund University,
Sweden). C¸c líp protein kh¸ng nguyªn ®−îc
ph©n t¸ch b»ng ®iÖn di gradient trªn gel SDS-
PAGE (Precast gradient gel 10-20% Tris-HCl,
catalog 345-0045, Bio - Rad, CA, USA) víi bé
®iÖn di gel (Bio - Rad, Richmond, CA, USA).
TiÕp theo c¸c kh¸ng nguyªn l¹i ®−îc ®iÖn di
chuyÓn sang mµng PVDF. Sau khi ®iÖn di,
phÇn mµng chøa c¸c marker mÉu ®−îc c¾t
riªng, nhuém Amidoblack. PhÇn mµng ®· phñ
kh¸ng nguyªn ®−îc ®¸nh dÊu, c¾t thµnh c¸c d¶i
3mm chiÒu réng, ®Æt vµo khay ñ, phñ huyÕt
thanh bÖnh nh©n pha lo·ng 1:100, 1 ml/ d¶i, ®Ó
qua ®ªm ë 8oC. H«m sau, c¸c d¶i mµng ®−îc
lÊy ra röa s¹ch huyÕt thanh thõa, råi sau ®ã
®−îc ñ tiÕp víi kh¸ng thÓ kh¸ng IgG ng−êi g¾n
peroxidase (Dako, Glostrup, Denmark) pha
lo·ng 1/600, ñ trong 2 giê, sau ®ã röa s¹ch
kh¸ng thÓ thõa. C¸c vÞ trÝ kÕt hîp ®Æc hiÖu gi÷a
kh¸ng nguyªn vµ kh¸ng thÓ trªn mµng ®−îc
ph¸t hiÖn sau khi ñ 30 phót víi ®Öm c¬ chÊt
(gåm sodium acetate buffer, 1% 3-amino-9-
ethyl Carbazole, H202 30%) [4].
KÕt qu¶ d−¬ng tÝnh khi cã mét trong ba d¶i
träng l−îng ph©n tö cao (120, 94 vµ 85 kDa)
kÌm víi hai trong bèn d¶i träng l−îng ph©n tö
thÊp (33, 30, 29, 26 kDa) ®Æc hiÖu cña H.
pylori xuÊt hiÖn trªn cét kh¸ng nguyªn [4].
iii. KÕt qu¶
Trong 110 mÉu huyÕt thanh cña bÖnh nh©n
cã bÖnh d¹ dµy - t¸ trµng vµ 31 mÉu huyÕt
thanh cña ng−êi b×nh th−êng kh«ng triÖu
chøng, tØ lÖ H. pylori d−¬ng tÝnh, CagA, VacA
t×m ®−îc thÓ hiÖn trong b¶ng sau:
55
TCNCYH 23 (3) 2003
H. pylori CagA* VacA*
BÖnh nh©n:
Sè mÉu
+ % + % + %
LDD 17 13 76,5 11 84,6 6 46,2
LTT 24 23 95,8 22 95,6 17 73,9
LDD + LTT 20 18 90,0 15 83,3 11 61,1
VDD 26 19 73,0 18 94,7 11 57,9
VDD + VTT 23 21 91,3 15 71,4 12 57,1
Tæng sè 110 94 85,5 81 86,2 57 60,6
Ng−êi kháe m¹nh 31 20 64,5 14 70,0 8 40,0
LDD = LoÐt d¹ dµy LTT = LoÐt t¸ trµng
VDD = Viªm d¹ dµy VTT = Viªm t¸ trµng
* TØ lÖ % cña CagA vµ VacA ®−îc thèng kª trong sè tr−êng hîp d−¬ng tÝnh víi H. pylori.
120 kDa
94 kDa
87 kDa
33 kDa
30 kDa
29 kDa
26 kDa
C¸c kh¸ng nguyªn ®Æc hiÖu cña H. pylori sau khi ®iÖn di gradient SDS - PAGE.
56
TCNCYH 23 (3) 2003
iv. Bµn luËn
Trong nhãm c¸c ph−¬ng ph¸p kh«ng x©m
ph¹m sö dông huyÕt thanh häc chÈn ®o¸n H.
pylori, Immunoblot ®−îc coi lµ ph−¬ng ph¸p cã
®é tin cËy cao víi ®é ®Æc hiÖu gÇn nh− 100%,
®é nhËy trªn 90%. Ngoµi ra, ph−¬ng ph¸p nµy
cßn cã thÓ ph¸t hiÖn nh÷ng marker g©y bÖnh
quan träng nh− CagA, VacA [2]. Nh÷ng tr−êng
hîp d−¬ng tÝnh víi H. pylori cã thÓ ®−îc kh¼ng
®Þnh th«ng qua nh÷ng vÞ trÝ kh¸ng nguyªn ®Æc
hiÖu cña H. pylori xuÊt hiÖn trªn cét kh¸ng
nguyªn (¶nh). §Ó tr¸nh nh÷ng tr−êng hîp
d−¬ng tÝnh gi¶ x¶y ra sau khi H. pylori ®· ®−îc
®iÒu trÞ diÖt trõ, kÕt qu¶ d−¬ng tÝnh trong
Immunoblot ®−îc qui −íc khi cã Ýt nhÊt mét
d¶i kh¸ng nguyªn ë khu vùc träng l−îng ph©n
tö cao kÌm theo hai d¶i ë khu vùc träng l−îng
ph©n tö thÊp ®Æc hiÖu cña H. pylori xuÊt hiÖn
trªn cét kh¸ng nguyªn [4]. KÕt qu¶ cña
Immunoblot trªn c¸c ®èi t−îng bÖnh nh©n vµ
ng−êi khoÎ m¹nh trong nghiªn cøu cña chóng
t«i cho thÊy: TØ lÖ d−¬ng tÝnh víi H. pylori ë
nhãm bÖnh nh©n lµ 85,5%; ë nhãm ng−êi khoÎ
m¹nh kh«ng triÖu chøng lµ 64,5% (p < 0,05%).
TØ lÖ H. pylori d−¬ng tÝnh ph©n bè gi÷a c¸c thÓ
bÖnh trong nhãm bÖnh nh©n còng hoµn toµn
phï hîp víi nh÷ng nghiªn cøu vÒ H. pylori ®·
®−îc c«ng bè trªn thÕ giíi vµ trong n−íc [1],
[7]. §Æc biÖt, hai marker g©y bÖnh quan träng
cña H. pylori lµ CagA vµ VacA cã tØ lÖ cao
trong sè c¸c tr−êng hîp d−¬ng tÝnh víi H.
pylori: CagA d−¬ng tÝnh 86,2% trong nhãm
bÖnh vµ 70% trong nhãm ng−êi khoÎ kh«ng
triÖu chøng nhiÔm H. pylori. VacA d−¬ng tÝnh
60,6% trong nhãm bÖnh nh©n vµ 40% trong
nhãm ng−êi khoÎ m¹nh kh«ng triÖu chøng
nhiÔm H. pylori qua nghiªn cøu. C¸c nghiªn
cøu vÒ CagA vµ VacA trªn thÕ giíi cho biÕt tØ
lÖ d−¬ng tÝnh cña hai marker nµy kho¶ng 40% -
70% trong c¸c tr−êng hîp nhiÔm H. pylori [3].
Mét nghiªn cøu tr−íc ®©y cña c¸c t¸c gi¶ Hµ
V¨n M¹o vµ T¹ Long ®· cho biÕt tØ lÖ CagA lµ
80% ë c¸c bÖnh nh©n ng−êi ViÖt Nam bÞ loÐt t¸
trµng cã H. pylori d−¬ng tÝnh [6]. Nghiªn cøu
cña chóng t«i nÕu tÝnh riªng trong sè bÖnh
nh©n loÐt t¸ trµng cã H. pylori d−¬ng tÝnh th×
CagA lµ 95,8%, c¸c thÓ bÖnh cßn l¹i còng ®Òu
ë møc cao (71,4% ®Õn 95,6%). Cßn vÒ VacA,
tr−íc ®©y ch−a cã nghiªn cøu trong n−íc thèng
kª vÒ marker nµy. YÕu tè VacA (liªn quan trùc
tiÕp ®Õn g©y loÐt ë d¹ dµy - t¸ trµng) tíi 60 % ë
nhãm bÖnh, 40 % ë nhãm lµnh. YÕu tè CagA
lµm t¨ng tÝnh ®éc cña VacA vµ cßn liªn quan
®Õn mét sè biÓu hiÖn kh¸c (ung th− d¹ dµy, c¸c
bÖnh ngoµi d¹ dµy), tíi 86 % ë nhãm bÖnh vµ
70 % ë nhãm lµnh trong nh÷ng tr−êng hîp H.
pylori d−¬ng tÝnh. Nh− vËy, nghiªn cøu nµy
gãp phÇn gióp thªm nhËn ®Þnh r»ng, c¸c bÖnh
nh©n ng−êi ViÖt Nam vµ c¶ ng−êi kháe m¹nh
kh«ng triÖu chøng cã tØ lÖ c¸c marker CagA vµ
VacA ë møc cao trong sè c¸c tr−êng hîp
nhiÔm H. pylori, ®Æc biÖt lµ yÕu tè CagA. §iÒu
nµy c¶nh b¸o r»ng, c¸c chñng H. pylori ®ang
l−u hµnh ë ViÖt Nam cã tiÒm n¨ng g©y loÐt cao
vµ nguy c¬ cao cña c¸c tr−êng hîp nhiÔm H.
pylori víi c¸c bÖnh lý cña d¹ dµy- t¸ trµng (ung
th− d¹ dµy, viªm d¹ dµy- t¸ trµng..v.v.).
v. KÕt luËn
TØ lÖ l−u hµnh cao cña nhiÔm trïng H.
pylori ë c¶ hai nhãm bÖnh nh©n vµ ng−êi kháe
m¹nh: 85,5% trong nhãm bÖnh d¹ dµy – t¸
trµng; 64,5% trong nhãm ng−êi kháe m¹nh
kh«ng triÖu chøng.
TØ lÖ xuÊt hiÖn CagA vµ VacA cao trong
nh÷ng tr−êng hîp d−¬ng tÝnh víi H. pylori:
86,2 % víi CagA vµ 60,6 % víi VacA ë nhãm
bÖnh d¹ dµy – t¸ trµng; 70 % víi víi CagA vµ
40 % víi VacA ë nhãm ng−êi kháe m¹nh
kh«ng triÖu chøng.
Tµi liÖu tham kh¶o
1. T¹ Long: Helicobacter pylori vµ bÖnh
loÐt d¹ dµy t¸ trµng. Mét sè chuyªn ®Ò néi
khoa, Héi Néi khoa ViÖt Nam. 1999: 27- 34.
57
TCNCYH 23 (3) 2003
2. Bee Ling Ng, Han Chong Ng, Kee Tai
Goh, Bow Ho: Helicobacter pylori in familial
clusters based on antibody profile, FEMS
Immunology and Microbiology. 2001, 30: 139-
142.
3. Bruce E. Dunn, Hartley Cohen, and
Martin J. Blaser: Helicobacter pylori, Clinical
Microbiology Reviews. 1997: 720-741.
4. Ingrid Nilsson, Åsa Ljungh, Pär
Aleljungh, and Torkel Wadström: Immunoblot
Assay for Serodiagnosis of H. pylori
Infections, Journal of Clinical Microbiology.
1997: 427-432.
5. Leen-Jan van Doorn, Ceu Figueiredo,
and Wim Quint : Molecular Typing of
Helicobacter pylori, Helicobacter pylori:
Molecular and Cellular Biology, Horizon
Scientific Press. 2001: 293-310.
6. Mao H.V, Lak B.V, Long T et al :
Omeprazole or ranitidine bismuth citrate triple
therapy to treat H. pylori infection: a
randomized, controlled trial in Vietnamese
patients with duodenal ulcer”, Aliment
Pharmacol Ther. 1999, 13: 1 – 5.
7. Marshall BJ et al : Helicobacter pylori,
Am. J. Gastroenterol. 1994, 89(8): S116-S126.
8. Marshall BJ, Warren JR : Unidentified
curved bacilli in the stomach of patients with
gastritis and peptic ulceration, Lancet. 1984,
(1) : 1311 - 1315.
9. Military Medicine : Association of
Helicobacter pylori infection with gastric
cancer. 2000, 165-1(021) : 21-27.
10. Pradip K.Bardhan: Epidemiological
Features of Helicobacter pylori infection in
Developing countries, Clinical Infectious
Diseases. 1997, 25: 973-978.
Summary
Antibodies to Helicobacter pylori, CagA, VacA in the
patients with gastroenteropathy and in healthy persons
The results of study from the sera of 110 patients with gastro-duodenal diseases and 31 healthy
persons by Immunoblot assay show that: The prevalence of H. pylori infections is high level in both
patients and healthy persons. The proportion of H. pylori positive in patients with gastric ulcer,
duodenal ulcer and gastritis were found 76.5%, 95.8% and 73% respectively. H. pylori seropositive
was found 64.5% in healthy persons. The prevalence of anti-CagA and anti-VacA antibodies in
patients who have H. pylori positive were found 86.2% and 60.6% respectively. Those prevalence
were found 70% and 40.0% (respectively) in heathy persons with H. pylori seropositivity.
58