QUI TRÌNH K THU T THAY HUY T T NG TRONG ĐI U TRỸ Ậ Ế ƯƠ Ề Ị
H I CH NG GUILLAIN-BARRE V I D CH THAY TH Ộ Ứ Ớ Ị Ế
HUY T T NG T I ĐÔNG L NHẾ ƯƠ ƯƠ Ạ
I. ĐI C NG: Ạ ƯƠ
Thay huy t t ng (Plasma exchange - PEX) là ph ng pháp lo i b cácế ươ ươ ạ ỏ
kháng th t mi n có trong b nh lý Guillain-Barre’ ra kh i c th cùng v iể ự ễ ệ ỏ ơ ể ớ
huy t t ng và đc thay th b ng huy t t ng m i. Do đó làm c i thi n tìnhế ươ ượ ế ằ ế ươ ớ ả ệ
tr ng y u c và giúp cho b nh nhân (bn) đc h i ph c nhanh c l c.ạ ế ơ ệ ượ ồ ụ ơ ự
II. CH ĐNH: Ỉ ị
HC Guillain-Barré trong giai đo n ti n tri n c a b nh. PEX càng s m càngạ ế ể ủ ệ ớ
t t. Th i gian gi a các l n PEX (hàng ngày ho c cách ngày), s l n PEX (trungố ờ ữ ầ ặ ố ầ
bình 4 - 6 l n) tùy theo đáp ng c a bn.ầ ứ ủ
III. CH NG CH ĐNH: Ố Ỉ Ị
- Bn có ti n s s c ph n v v i huy t t ng.ề ử ố ả ệ ớ ế ươ
- Th n tr ng trong m t s tr ng h p sau:ậ ọ ộ ố ườ ợ
Bn đang h huy t áp: ph i nâng huy t áp v giá tr bình th ngạ ế ả ế ề ị ườ
c a bn tr c khi ti n hành th thu tủ ướ ế ủ ậ
Bn đang có r i lo n đông máu: c n chú ý trong quá trình đtố ạ ầ ặ
catheter tĩnh m ch (TM) đ PEX.ạ ể
IV. CHU N B :Ẩ Ị
1. Nhân viên y t : ế1 bác sĩ và 2 đi u d ng đã đc đào t o v th c hànhề ưỡ ượ ạ ề ự
PEX.
- Bác sĩ: đi mũ, đeo kh u trang, r a tay, m c áo và đi găng vô khu nộ ẩ ử ặ ẩ
- Điêu d ng: đi mũ, đeo kh u trang, ph giúp bác sĩ làm th thu tưỡ ộ ẩ ụ ủ ậ
2. Ph ng ti n:ươ ệ
- May loc mau có ch c năng thay huy t t ng c a các hãng nh : B/Braun, ứ ế ươ ủ ư
Gambro, Asahi kasei...
- Dich thay thê: huy t t ng t i đông l nh đc tinh theo công th c ế ươ ươ ạ ươ ư
22
Vplasma = (1-Ht)x(0,065 x Wkg)
Hoăc c tinh 40ml/Kg/lân. Ca đt khoang 200 - 250ml/kg. ươ ơ
- D ch đ kh i đng, chu n b máy: NaCl 0,5% 4000mlị ể ở ộ ẩ ị
- B túi, dây, qu tách huy t t ng ộ ả ế ươ
- Bàn làm th thu tủ ậ .
- Áo m , săng có l vô khu nổ ỗ ẩ
- Găng tay vô khu n: 4 đôiẩ
- B m tiêm 10 ml: 6 chi cơ ế
- Betadin 10%: 50 ml
- Máy monitor theo dõi ch c năng s ng: nh p tim, SpO2, nh p th , huy t áp.ứ ố ị ị ở ế
- Cac thiêt bi và thu c câp c u: bong ambu, may th , ông nôi khi quan, ố ư ơ
adrenalin1mg, dimedron, methylpresnisolon 40mg...
- Thu c: ố
Ch ng đông heparin: 50.000 đn v ố ơ ị
Canxiclorua 2gram (tiêm TM 1gram sau vào PEX 30 phut va ngay
tr c khi kêt thuc PEX 30 phut). ướ
Methylpresnisolon 80 mg tiêm TM tr c khi ti n hành PEX 30ướ ế
phút v i m c đích d phòng ph n ng d ng.ớ ụ ự ả ứ ị ứ
3. B nh nhânệ
- Gi i thích cho bn, ng i gia đình bn bi t l i ích và tác d ng ph c aả ườ ế ợ ụ ụ ủ
PEX.
- Bn n m ng a, đu cao 30ằ ử ầ 0 (n u không có h huy t áp)ế ạ ế .
- Chân bên đt catheter TM: du i th ng & xoay ra ngoài.ặ ỗ ẳ
- N u đt TM c nh trong: đu b ng, m t quay sang bên đi di n.ế ặ ả ầ ằ ặ ố ệ
4. H s b nh án: ồ ơ ệ
- Gia đình ho c bn ký cam k t làm th thu t.ặ ế ủ ậ
- Ghi phi u ch đnh PEX: máy tách huy t t ng, t c đ máu, t c đ d chế ỉ ị ế ươ ố ộ ố ộ ị
thay th , li u ch ng đông heparin.ế ề ố
- Ghi h s b nh án: s l ng d ch thay th , th i gian ti n hành, k t thúcồ ơ ệ ố ượ ị ế ờ ế ế
PEX, ch c năng s ng (m ch, HA, nh p th ...) trong quá trình PEX.ứ ố ạ ị ở
V. CÁC B C TI N HÀNH:ƯỚ Ế
B c 1: ướ đt catheter TM (xin xem bài đt catheter TM đ l c máu)ặ ặ ể ọ
B c 2: ướ thi t l p vòng tu n hoàn ngoài c th ế ậ ầ ơ ể
- Bât nguôn điên, chon ph ng th c điêu tri “Plasma Exchange”, sau đo ươ ư
lăp mang loc tach huyêt t ng va dây dân mau theo chi dân. ươ
23
- Đuôi khi co trong mang loc va dây dân, th ng dung dung dich ươ
natriclorua 0,9% co pha heparin 5000UI / 1000ml.
- Kiêm tra toan bô hê thông an toan cua vong tuân hoan ngoai c thê (cac ơ
khoa, đâu tiêp nôi cua may).
B c 3: ướ nôi đng mau ra (ông thông mau đo) v i tuân hoan ngoai c thê, ươ ơ ơ
m b m mau tôc đô khoang 60 - 70 ml/ phut, b m liêu đâu heparin 20 ơ ơ ơ
đv /kg rôi duy tri heparin 10 đvi/kg/gi , ị ơ khi mau đên 1/3 qua loc thi ng ng ư
b m mau va nôi tuân hoan ngoai c thê v i đng tinh mach (ông thông ơ ơ ơ ươ
mau xanh) va tăng dân tôc đô mau lên đên khoang 100 - 120 ml/phut.
B c 4:ươ đăt cac thông sô cho may hoat đông.
- L u l ng mau khoang 100ư ươ -120 ml / phut (phu thuôc huyêt ap)
- Liêu heparin liêu đâu 20 đv /kg, liêu duy tri 10 đv /kg/gi . ị ị ơ
(th n tr ng và đi u ch nh li u khi bn có r i lo n đông máu)ậ ọ ề ỉ ề ố ạ
- L u l ng huyêt t ng cân tach bo 20ml / phut. ư ươ ươ
- Lam âm huyêt t ng hoăc dich thay thê nhiêt đô 37 ươ ơ oC.
B c 5: ướ sau khi PEX xong phai r a sach hai nong ư catheter TM băng NaCl
0,9% sau đo b m vao môi bên 12.500 đn v heparin nhăm muc đich không ơ ơ ị
bi tăc catheter TM đê l u qua lân loc sau. Cân sat khuân ky ư catheter băng
dung dich betadin, sau đo băng kin lai.
VI. THEO DOI :
*Lâm sang:
- Ý th c, mach, nhiêt đô, huyêt ap, nhip th , SpO ư ơ 2.
- Cac thông sô may th . ( n u b nh nhân đang th máy) ơ ế ệ ở
- Cac phan ng di ng: mân ng a, mê đay, kho th , sôc phan vê. ư ư ư ơ
- Cac biên ch ng chay mau: chay mau d i da, niêm mac, đng tiêu ư ươ ươ
hoa, hô hâp, nao, chân ông thông TM. Kiêm tra liêu heparin.
*Theo doi cac thông sô trên may loc huyêt t ng. ươ
- Áp l c đng đông mach (ap l c vao may). ư ươ ư
- Áp l c đng tinh mach (ap l c tr vê bênh nhân). ư ươ ư ơ
- Áp l c tr c mang. ư ươ
- Áp l c xuyên mang.ư
VII. X TRÍ CAC BIÊN CÔ KHI PEX Ử: (co thê phai d ng cuôc loc). ư
- D ng: Dimedron 10 mg tiêm b pị ứ ắ
- Sôc phan vê: b t bu c ph i d ng quá trình PEX. Tiêm Adrenalin 1/3 ắ ộ ả ừ
ng tiêm TM, tiêm nh c l i n u c n cho đn khi HATT > 90 mmHg (xemố ắ ạ ế ầ ế
x trí s c ph n v )ử ố ả ệ
- Đông mang va bâu bây khi, v màng: d ng cu c l c ỡ ừ ộ ọ
24
- Tăc hay tuôt catheter TM: đt l i catheter TM ặ ạ
- Khi lot vao tuân hoan ngoai c thê: gi m tôc đ máu, dung b m tiêm ơ ả ộ ơ
hút khí ch b u b y khí.ỗ ầ ầ
- Ch y máu: hi m x y ra vì th i gian PEX ng n (kho ng 2 gi ), chả ế ả ờ ắ ả ờ ỉ
phát hi n đc trên xét nghi m. Th i gian h t tác d ng c a heperin trongệ ượ ệ ờ ế ụ ủ
6 gi , nên không có bi u hi n ch y máu trên lâm sàng. ờ ể ệ ả
25