Kỹ thuật chung về thu hái, phơi sấy, chế biến sơ bộ và bảo quản dược liệu

Tài liệu này trình bày các kỹ thuật và nguyên tắc chung trong thu hái, phơi sấy, chế biến sơ bộ và bảo quản dược liệu, đồng thời nêu rõ các nguyên nhân chính ảnh hưởng đến chất lượng dược liệu và biện pháp khắc phục nhằm đảm bảo chất lượng sản phẩm.

Tài liệu hướng dẫn dành cho sinh viên, nghiên cứu viên và các chuyên gia trong lĩnh vực dược liệu và y học cổ truyền, nhằm cung cấp kiến thức cơ bản và nâng cao về quy trình xử lý dược liệu.

Chất lượng dược liệu phụ thuộc vào nhiều yếu tố, từ giống, kỹ thuật nuôi trồng đến các khâu thu hái, phơi sấy, chế biến và bảo quản. Tài liệu này tập trung vào các kỹ thuật và nguyên tắc chung nhằm đảm bảo chất lượng dược liệu. Về thu hái, cần tuân thủ nguyên tắc '3 đúng': đúng dược liệu (tên, loài), đúng bộ phận dùng và đúng thời điểm (phụ thuộc vào hàm lượng hoạt chất, mùa vụ và tuổi cây), với hướng dẫn cụ thể cho từng bộ phận như rễ, thân gỗ, lá, hoa, quả, hạt và dược liệu độc. Quá trình phơi sấy dược liệu nhằm giảm độ ẩm đến mức an toàn, có thể thực hiện bằng phơi nắng tự nhiên (trên sân, trong bóng râm, trên giàn, tránh bụi) hoặc sấy bằng thiết bị với kiểm soát nhiệt độ (thường từ 40-70°C, nhưng dưới 40°C cho dược liệu chứa tinh dầu). Chế biến sơ bộ bao gồm các bước như chọn lọc để loại bỏ tạp chất và các phần không dùng, làm sạch (rửa, sàng sẩy, chải, cạo gọt), giã, cắt thái để tiện sử dụng, ngâm để làm mềm hoặc giảm độc tính, ủ để thay đổi thành phần, và chưng/đồ để diệt men. Cuối cùng, bảo quản dược liệu là khâu cực kỳ quan trọng, chịu ảnh hưởng bởi độ ẩm không khí (tối ưu 60-65%), nhiệt độ (tối ưu 25°C), nấm mốc, côn trùng và bao bì đóng gói. Việc kiểm soát chặt chẽ các yếu tố này, cùng với việc lựa chọn bao bì phù hợp và quản lý thời gian bảo quản, là cần thiết để duy trì chất lượng và tránh hư hao dược liệu.