VIỆN HÀN LÂM
KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM
HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI
TRẦN THỊ THANH TRÚC
TƯ TƯỞNG NHÂN SINH CỦA MINH MẠNG
LUẬN VĂN THẠC SĨ TRIẾT HỌC
HÀ NỘI - 2017
VIỆN HÀN LÂM
KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM
HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI
TRẦN THỊ THANH TRÚC
TƯ TƯỞNG NHÂN SINH CỦA MINH MẠNG
Chuyên ngành: Triết Học
Mã số: 60 22 03 01
LUẬN VĂN THẠC SĨ TRIẾT HỌC
NGƯỜI HƯỚNG DN KHOA HỌC
PGS. TS. LÊ THỊ LAN
HÀ NỘI - 2017
LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi được thực
hiện dưới sự hướng dẫn của PGS. TS Lê Thị Lan.
Nội dung luận văn có sự kế thừa của các công trình nghiên cứu đi
trước, với những trích dẫn và sử dụng tài liệu trong giới hạn cho phép.
Các kết quả luận văn chưa được công bố trong các công trình nào khác.
Tài liệu sử dụng trong luận văn là khách quan, có nguồn gốc rõ ràng.
Tôi hoàn toàn chịu trách nhiệm về nội dung của luận văn.
Hà Nội, ngày ..... tháng .... năm 2017
Tác giả luận văn
Trần Thị Thanh Trúc
MỤC LỤC
MỞ ĐẦU .................................................................................................................... 1
Chương 1: ĐIỀU KIỆN LỊCH SỬ- XÃ HỘI VÀ TIỀN ĐỀ HÌNH THÀNH
TƯ TƯỞNG NHÂN SINH CỦA MINH MẠNG .................................................... 9
1.1. Điều kiện lịch sử - xã hội của Việt Nam 20 năm đầu thế kỷ XIX với sự hình
thành tư tưởng nhân sinh của Minh Mạng .............................................................. 9
1.2. Tiền đề tư tưởng cho sự hình thành tư tưởng nhân sinh của Minh Mạng ............. 19
1.3. Cuộc đời, sự nghiệp và những tác phẩm tiêu biểu của Minh Mạng ............... 26
Chương 2: NỘI DUNG, GIÁ TRỊ, HẠN CHẾ TRONG TƯ TƯỞNG NHÂN
SINH CỦA MINH MẠNG ..................................................................................... 36
2.1. Nội dung tư tưởng nhân sinh của Minh Mạng ............................................... 36
2.2. Giá trị, hạn chế và ý nghĩa lịch sử tư tưởng nhân sinh của Minh Mạng .......... 60
KẾT LUẬN .............................................................................................................. 78
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO ............................................................... 80
1
MỞ ĐẦU
1. Tính cấp thiết của đề tài
Lịch sử dựng nước và giữ nước của dân tộc Việt Nam đã sản sinh ra biết bao
anh hùng, nhà lãnh đạo xuất sắc, lãnh tụ vĩ đại làm rạng danh đất nước. Trong xã
hội không ngừng phát triển hiện nay, việc tìm hiểu lại những giá trị tư tưởng của các
bậc tiền nhân là một trong những điều cần thiết để có thể phát huy những giá trị
truyền thống của dân tộc vào phát triển đất nước.
Trong số các bậc tiền nhân ấy, Minh Mạng (1791 -1841) được xem là một
nhà cai trị xuất sắc đầu thế kỉ XIX. Ông không chỉ là một nhà chính trị lão luyện,
nhà quân sự tài năng, mà còn là một nhà tư tưởng lớn. Tư tưởng nhân sinh của Minh
Mạng là một bộ phận quan trọng trong hệ thống tư tưởng của ông. Nó thể hiện tư
duy chiến lược sâu rộng của ông trước những yêu cầu của xây dựng và phát triển
đất nước trong nửa đầu thế kỉ XIX.
Tìm hiểu tư tưởng của Minh Mạng, một mặt, góp phần vào việc ngày càng
làm sáng tỏ tư tưởng xây dựng, phát triển đất nước của ông, mặt khác, góp phần
khẳng định quan điểm đúng đắn của Đảng ta về việc kế thừa và phát triển các tinh
hóa văn hóa dân tộc vào sự nghiệp xây dựng một nền văn hóa tiên tiến, đậm đà bản
sắc dân tộc trong giai đoạn hiện nay.
Minh Mạng là một nhà tư tưởng, nhưng ông không trình bày quan điểm của
mình thành một học thuyết, mà từ hiện thực lịch sử đầy sôi động của dân tộc đầu
thế kỷ XIX, ông đã suy xét, xử lý, giải quyết mọi vấn đề rồi khái quát thành các
nguyên tắc trị nước, an dân, xây dựng triều đại, phát triển dân tộc. Cho nên, tư
tưởng nhân sinh của ông mang đậm hơi thở của cuộc sống, hòa lẫn và ẩn chứa đằng
sau các lĩnh vực tư tưởng khác, như kinh tế - chính trị, quân sự, ngoại giao, văn hoá,
giáo dục…
Trong dòng chảy của lịch sử, mỗi thời đại đều để lại những dấu ấn riêng của
mình, dấu ấn đó biểu hiện ở sự đan xen giữa cái tiến bộ và bảo thủ, tích cực và hạn
chế. Giai đoạn đầu của thế kỷ XIX là một giai đoạn mang tính chất bước ngoặt
trong lịch sử Việt Nam, lúc này tuy đất nước đã thống nhất trên toàn lãnh thổ,