Đ TÀIỀ : Môi tr ng sinh thái đô th trong quá trìnhườ ị
tăng tr ng kinh t đô thưở ế ị
1. L i m đ u:ờ ở ầ
Xây d ng và phát tri n đô th là m t trong nh ng m c tiêu quan tr ng c aự ể ị ộ ữ ụ ọ ủ
công cu c công nghi p hoá - hi n đ i hoá đ t n c. Trong đó tăng tr ng kinhộ ệ ệ ạ ấ ướ ưở
t là nhân t có tính ch t quy t đ nh đ i v i s phát tri n c a đô th . Tăngế ố ấ ế ị ố ớ ự ể ủ ị
tr ng kinh t đô th s góp ph n thúc đ y kinh t c a c đ t n c cùng phátưở ế ở ị ẽ ầ ẩ ế ủ ả ấ ướ
tri n. Quá trình công nghi p hoá và đô th hoá là m t t t y u c a phát tri n kinhể ệ ị ộ ấ ế ủ ể
t xã h i, song s phát tri n kinh t đô th luôn mang theo nh ng h u qu x uế ộ ự ể ế ở ị ữ ậ ả ấ
đ n môi tr ng sinh thái.ế ườ
Th c t tăng tr ng kinh t và môi tr ng đô th có m i quan h bi nự ế ưở ế ườ ị ố ệ ệ
ch ng, tác đ ng qua l i và nh h ng l n nhau. M t m t tăng tr ng kinh tứ ộ ạ ả ưở ẫ ộ ặ ưở ế
làm thay đ i di n m o đô th , t o nên nh ng không gian m i, môi tr ng m iổ ệ ạ ị ạ ữ ớ ườ ớ
cho con ng i, m t khác chúng làm nh h ng không nh , gây ô nhi m – suyườ ặ ả ưở ỏ ễ
thoái môi tr ng sinh thái. Tr c tình hình đó, vi c b o v – gi gìn môi tr ngườ ướ ệ ả ệ ữ ườ
s ng c a con ng i là yêu c u c p bách c a chi n l c phát tri n kinh t . B iố ủ ườ ầ ấ ủ ế ượ ể ế ở
môi tr ng là n i cung c p cho con ng i ngu n s ng, cung c p cho công cu cườ ơ ấ ườ ồ ố ấ ộ
công nghi p hoá - hi n đ i hoá nh ng ti n đ – c s quan tr ng đ phát tri n.ệ ệ ạ ữ ề ề ơ ở ọ ể ể
2. Tìm hi u v môi tr ng sinh thái đô th và tăng tr ng kinh t đô thể ề ườ ị ưở ế ị
2.1 Môi tr ng sinh thái t nhiên và môi tr ng sinh thái đô th :ườ ự ườ ị
* Môi tr ng sinh thái t nhiên có 3 tính năng: ườ ự
+ Cung c p cho ho t đ ng c a con ng i ngu n tài nguyên v t ch t nhấ ạ ộ ủ ườ ồ ậ ấ ư
ánh sáng, không khí, n c, đ t và m t kh i l ng l n tài nguyên sinh v t vàướ ấ ộ ố ượ ớ ậ
khoáng s n.ả
+ Làm s ch các ch t ph th i trong ho t đ ng kinh t c a con ng i.ạ ấ ế ả ạ ộ ế ủ ườ
1
+ Cung c p cho đ i s ng c a con ng i nh ng ngu n không khí thoángấ ờ ố ủ ườ ữ ồ
mát, trong lành. Đ ng th i cung c p ngu n tài nguyên v t ch t đ đáp ng nhuồ ờ ấ ồ ậ ấ ể ứ
c u tinh th n và nâng cao phúc l i xã h i cho con ng i.ầ ầ ợ ộ ườ
Nh v y môi tr ng sinh thái t nhiên là c s và đi u ki n sinh t n –ư ậ ườ ự ơ ở ề ệ ồ
phát tri n c a con ng i, cũng là đi u ki n đ phát tri n kinh t – xã h i.ể ủ ườ ề ệ ể ể ế ộ
* S khác bi t quan tr ng gi a môi tr ng sinh thái đô th v i môi tr ng sinhự ệ ọ ữ ườ ị ớ ườ
thái t nhiên, ch y u bi u hi n tính xã h i, tính l thu c và tính d bi n đ i.ự ủ ế ể ệ ở ộ ệ ộ ễ ế ổ
+ Môi tr ng sinh thái đô th có tính xã h i. H th ng sinh thái ch u tácườ ị ộ ệ ố ị
đ ng sâu s c c a ch đ xã h i, đi u ki n kinh t và trình đ khoa h c k thu t,ộ ắ ủ ế ộ ộ ề ệ ế ộ ọ ỹ ậ
văn hoá c a con ng i. Ch th c a h th ng sinh thái đô th là con ng i, cácủ ườ ủ ể ủ ệ ố ị ườ
đi m dân c đô th , theo đ c đi m t p trung dân c và t p trung kinh t xã h iể ư ị ặ ể ậ ư ậ ế ộ
mà t o l p m t môi tr ng t nhiên, môi tr ng kinh t xã h i phù h p cho phátạ ậ ộ ườ ự ườ ế ộ ợ
tri n.ể
+ Môi tr ng sinh thái đô th có tính l thu c. Thay cũ đ i m i c a hườ ị ệ ộ ổ ớ ủ ệ
th ng sinh thái t nhiên, năng l ng cung c p cho h sinh thái đ c chuyên chố ự ượ ấ ệ ượ ở
t nhi u ngu n. Đ ng th i còn ph i cung c p cho h th ng m t kh i l ng l nừ ề ồ ồ ờ ả ấ ệ ố ộ ố ượ ớ
nguyên v t li u c n thi t cho s n xu t, đ i s ng c a con ng i, đào th i raậ ệ ầ ế ả ấ ờ ố ủ ườ ả
ngoài nh ng ngu n ph ph m và bán thành ph m. Khi các ch t ph th i đào th iữ ồ ế ẩ ẩ ấ ế ả ả
ra v t quá kh năng đièu ti t d n đ n ô nhi m môi tr ng đô th và không gianượ ả ế ẫ ế ễ ườ ị
xung quanh đô th .ị
+ Tính d bi n đ i. H sinh thái đô th có ch ng lo i sinh v t đ n đi u,ễ ế ổ ệ ị ủ ạ ậ ơ ệ
k t c u đ n gi n nên d b bi n đ i. Kh năng ch ng ch u kém, nên d b nhế ấ ơ ả ễ ị ế ổ ả ố ị ễ ị ả
h ng c a các nhân t môi tr ng. Cân b ng sinh thái đô th r t d b phá ho i.ưở ủ ố ườ ằ ị ấ ễ ị ạ
Các nhân t sinh v t, phi sinh v t và nhân t xã h i c a h sinh thái đô thố ậ ậ ố ộ ủ ệ ị
đ u là nh ng nhân t môi tr ng c a ho t đ ng nhân lo i. Chúng tác đ ng vàề ữ ố ườ ủ ạ ộ ạ ộ
nh h ng đ n ho t đ ng s ng c a con ng i, và đ ng th i trong quá trình xâyả ưở ế ạ ộ ố ủ ườ ồ ờ
2
d ng và phát tri n đô th con ng i cũng tác đ ng đ n h th ng các nhân tự ể ị ườ ộ ế ệ ố ố
thu c môi tr ng sinh thái đô th .ộ ườ ở ị
2.2 Kinh t đô th và tăng tr ng kinh t đô th :ế ị ưở ế ị
* Chúng ta có th hi u kinh t đô th :ể ể ế ị
- Là t h p có h th ng c a m t s ngành kinh t phi nông nghi p, các ngànhổ ợ ệ ố ủ ộ ố ế ệ
này đ c tr ng c b n là t p trung v đ a lý, ti n b v công ngh , chuyên mônặ ư ơ ả ậ ề ị ế ộ ề ệ
hoá h th ng t ch c và hi u qu kinh doanh cao, chúng không ch phân b ệ ố ổ ứ ệ ả ỉ ố ở
các ngành s n xu t v t ch t và các ngành kinh doanh mà còn bao g m các ngànhả ấ ậ ấ ồ
sinh ho t xã h i nh d ch v , du l ch, tiêng t , b o v môi tr ng, phúc l i xãạ ộ ư ị ụ ị ệ ả ệ ườ ợ
h i. Đó là tính ch t khác nhau v ch t c a đô th , cũng là toàn b c s c a tăngộ ấ ề ấ ủ ị ộ ơ ở ủ
tr ng kinh t đô th .ưở ế ị
- V n i dung v t ch t, là t p h p c a c i xã h i không ch g m các y u t s nề ộ ậ ấ ậ ợ ủ ả ộ ỉ ồ ế ố ả
xu t v t ch t nh đ t đai, tài nguyên, s c lao đ ng, mà còn g m các y u t sinhấ ậ ấ ư ấ ứ ộ ồ ế ố
ho t đô th nh các la i hàng hoá l u đ ng, các lo i ki n trúc và các công trìnhạ ị ư ọ ư ộ ạ ế
công c ng…đây là t bào v t ch t c a đô th .ộ ế ậ ấ ủ ị
* T nh ng phân tích cho th y tăng tr ng kinh t đô th bao g m 3 m từ ữ ấ ưở ế ị ồ ặ
n i dung là tăng tr ng giá tr , tăng tr ng dân s và tăng tr ng v t ch t. Tộ ưở ị ưở ố ưở ậ ấ ừ
quá trình s n xu t ra các lo i c a c i v t ch t và d ch v c a đô th , th y đ cả ấ ạ ủ ả ậ ấ ị ụ ủ ị ấ ượ
r ng các ngành phi s n xu t v t ch t v các ngành k t c u h t ng đô th cũngằ ả ấ ậ ấ ầ ế ấ ạ ầ ị
có ý nghĩa quan tr ng nh ngành s n xu t v t ch t tr c ti p. Tính tiên ti n c aọ ư ả ấ ậ ấ ự ế ế ủ
quá trình tăng tr ng kinh t đô th không ch có tính h p lý t l các y u tưở ế ị ỉ ợ ở ỷ ệ ế ố
v t ch t và tính hi u qu c u quá trình s n xu t v t ch t mà còn tính tiên ti nậ ấ ệ ả ả ả ấ ậ ấ ở ế
và h p lý ph ng th c k t h p toàn b các ngành kinh t đô th nh các ngànhợ ở ươ ứ ế ợ ộ ế ị ư
s n xu t v t ch t v i ngành k t c u h n t ng, s ăn kh p gi a các ngành kinhả ấ ậ ấ ớ ế ấ ạ ầ ự ớ ữ
t ch đ o v i toàn b các ngành kinh t c a đô th .ế ủ ạ ớ ộ ế ủ ị
3
Các giai đo n phát tri n khác nhau, đi u ki n môi tr ng kinh t xã h iạ ể ề ệ ườ ế ộ
khác nhau ba l ai tăng tr ng đ u có ý nghĩa khác nhau đ i v i quá trình tăngọ ưở ề ố ớ
tr ng kinh t đô th .ưở ế ị
Tăng tr ng giá tr , tăng tr ng dân s và tăng tr ng v t ch t luôn quanưở ị ưở ố ưở ậ ấ
h m t thi t v i nhau và tác đ ng qua l i l n nhau. Các ngành kinh t hi n đ iệ ậ ế ớ ộ ạ ẫ ế ệ ạ
đ u có s dung hoà kinh t – xã h i rõ ràng, đ c bi u hi n t p trung s phátề ự ế ộ ượ ể ệ ậ ở ự
tri n c a quá trình t ng h p hoá, thông tin hoá, xã h i hoá c a các ngành trong đôể ủ ổ ợ ộ ủ
th .ị
3. Quan h gi a tăng tr ng kinh t và môi tr ng đô th .ệ ữ ưở ế ườ ị
3.1 Tác đ ng c a tăng tr ng kinh t t i môi tr ng đô th .ộ ủ ưở ế ớ ườ ị
L ch s ra đ i và phát tri n c a ngành công nghi p luôn g n li n v iị ử ờ ể ủ ệ ắ ề ớ
nh ng v n đ v môi tr ng sinh thái. Nh ng t lâu, trong quá trình s n xu t vàữ ấ ề ề ườ ư ừ ả ấ
trong đ i s ng c a mình con ng i ch chú ý đ n nh ng l i ích v t ch t, cùngờ ố ủ ườ ỉ ế ữ ợ ậ ấ
nh ng hi u qu kinh t tr c m t. Con ng i tr nên coi th ng nh ng nhữ ệ ả ế ướ ắ ườ ở ườ ữ ả
h ng và tác đ ng c a môi tr ng t nhiên t i quá trình sinh t n và phát tri nưở ộ ủ ườ ự ớ ồ ể
c a mình.ủ
th i kỳ đ u phát tri n đô th , môi tr ng sinh thái đô th nhìn chung làỞ ờ ầ ể ị ườ ị
cân b ng, quan h gi a đô th v i nh ng khu v c xung quanh là quan h c ngằ ệ ữ ị ớ ữ ự ệ ộ
sinh. Đ n khi đô th phát tri n nhanh chóng cùng v i t c đ đô th hoá m nh m ,ế ị ể ớ ố ộ ị ạ ẽ
đã v t qua kh năng c a môi tr ng đô th đ ng th i làm cho h sinh thái đôượ ả ủ ườ ị ươ ờ ệ
th b m t cân b ng, quan h c ng sinh đã tr thành quan h ký sinh.ị ị ấ ằ ệ ộ ở ệ
S xu t hi n c a công nghi p đ i c khí làm cho kinh t hàng hoá có sự ấ ệ ủ ệ ạ ơ ế ự
phát tri n to l n d n đ n s phát tri n nhanh chóng c a đô th . M t m t côngể ớ ẫ ế ự ể ủ ị ộ ặ
nghi p hoá và đô th hoá cung c p đi u ki n sinh ho t v t ch t và tinh th n ch aệ ị ấ ề ệ ạ ậ ấ ầ ư
t ng có cho con ng i, nh ng đ ng th i cũng đem l i nh ng áp l c và s nhừ ườ ư ồ ờ ạ ữ ự ự ả
h ng l n t i môi tr ng t nhiên.ưở ớ ớ ườ ự
4
Tăng tr ng kinh t đô th là m t quá trình tăng tr ng v v t ch t, quyưở ế ị ộ ưở ề ậ ấ
mô dân s và giá tr . S thay đ i nhanh chóng c a kinh t đô th đã có nh ng tácố ị ự ổ ủ ế ị ữ
đ ng m nh m t i môi tr ng sinh thái đô th .ộ ạ ẽ ớ ườ ị
* Tr c h t, nh ng thành t u c a vi c tăng tr ng kinh t s có nh ngướ ế ữ ự ủ ệ ưở ế ẽ ữ
tác đ ng ti n b t i môi tr ng s ng c a con ng i. S phát tri n c a h th ngộ ế ộ ớ ườ ố ủ ườ ự ể ủ ệ ố
c s h t ng và các c s v t ch t - k thu t ph c v cho đ i s ng c a conơ ở ạ ầ ơ ở ậ ấ ỹ ậ ụ ụ ờ ố ủ
ng i đã tr c ti p làm thay đ i di n m o cũng nh c nh quan xung quanh môiườ ự ế ổ ệ ạ ư ả
tr ng s ng c a con ng i. T o l p m t môi tr ng kinh t – xã h i phát tri nườ ố ủ ườ ạ ậ ộ ườ ế ộ ể
đ y đ và n đ nh. Con ng i không ch đ c s ng trong môi tr ng đ y đ vầ ủ ổ ị ườ ỉ ượ ố ườ ầ ủ ề
v t ch t mà còn đ c nâng cao v m t tinh th n và trí tu .ậ ấ ượ ề ặ ầ ệ
- Đ i s ng kinh t nâng cao, con nhi u có nhi u c h i phát tri n và t oờ ố ế ề ề ơ ộ ể ạ
l p cu c s ng cho mình. Nh nh ng thành t u c a khoa h c k thu t, con ng iậ ộ ố ờ ữ ự ủ ọ ỹ ậ ườ
có th t o cho mình m t không gian s ng lý t ng – m t môi tr ng nhân t o.ể ạ ộ ố ưở ộ ườ ạ
Trong th i đi m v i s suy gi m c a các ngu n năng l ng, con ng i đã t o raờ ể ớ ự ả ủ ồ ượ ườ ạ
nh ng ngu n năng l ng m i nh vào trí tu và nh ng thành t u kinh t đ tữ ồ ượ ớ ờ ệ ữ ự ế ạ
đ c.ượ
- M t đô th phát tri n đòi h i m t không gian s ng – m t môi tr ng sinhộ ị ể ỏ ộ ố ộ ườ
thái trong lành, có th cung c p cho con ng i nh ng ngu n năng l ng s ngể ấ ườ ữ ồ ượ ố
thích h p. Mu n v y công cu c xây d ng và phát tri n đô th không n m ngoàiợ ố ậ ộ ự ể ị ằ
nh ng thay đ i và c i thi n môi tr ng t nhiên – môi tr ng xã h i đô thữ ổ ả ệ ườ ự ườ ộ ở ị
theo h ng tích c c.ướ ự
- Kh năng gi i quy t các v n đ v môi tr ng đô th ph thu c vàoẳ ả ế ấ ề ề ườ ị ụ ộ
hi u qu phát tri n kinh t đô th . Ví d nh mu n gi i quy t v n đ ô nhi mệ ả ể ế ị ụ ư ố ả ế ấ ề ễ
không khí ph i thay ch t đ t than – c i b ng ga, đi n, l p đ t các thi t b l cả ấ ố ủ ằ ệ ắ ặ ế ị ọ
b i. Mu n gi i quy t v n đ ô nhi m n c đô th , ph i xây d ng các nhà máyụ ố ả ế ấ ề ễ ướ ị ả ự
x lý n c th i…Đi u này đòi h i ph i có m t s v n đ u t l n, d a trên cử ướ ả ề ỏ ả ộ ố ố ầ ư ớ ự ơ
s phát tri n kinh t mang l i.ở ể ế ạ
5