1
A. GIỚI THIỆU LUẬN ÁN
1. MỞ ĐẦU
Võ cổ truyền Việt Nam, trƣớc hết nó là một môn thể thao, bởi vì cũng nhƣ các
môn thể thao khác, toàn bộ kỹ thuật và quyền pháp của võ đều xây dựng trên nền
tảng các nguyên lý về tâm sinh lý và vật lý; nó giúp phát triển toàn diện con ngƣời,
giúp con ngƣời có đƣợc “một tinh thần minh mẫn trong một thân thể tráng kiện” [29],
[30], [52]. Tập luyện võ thuật cổ truyền không chỉ là hoạt động của chân tay mà còn
là hoạt động của toàn cơ thể, khiến cho cơ bắp ngày càng cứng cáp và dẻo dai hơn,
các hệ tim mạch, hô hấp, hệ bài tiết, hệ tiêu hóa và hệ thần kinh cũng nhờ đó mà hoạt
động tốt hơn.
Đƣa Võ cổ truyền vào trƣờng học là việc làm thiết thực, thực hiện Nghị quyết
Trung ƣơng 7, khóa IX về công tác dân tộc.
Chiến lƣợc phát triển thể dục, thể thao Việt Nam đến năm 2020 đã chỉ rõ: “...
bảo tồn và phát huy các di sản văn hóa phi vật thể các dân tộc Việt Nam; lựa chọn
một số trò chơi vận động dân gian để đề xuất đưa vào thi đấu trong hệ thống thi giải
thao quốc gia; chú trọng bảo tồn và phát triển các môn VCT dân tộc”[16].
Ngày 11/8/2015, Văn phòng Chính phủ ban hành Công văn số 6311/VPCP-
KGVX [88]; Thực hiện công văn trên Bộ GD&ĐT ban hành công văn số
4775/BGD&ĐT-CTHSSV ngày 16/9/2015 về việc triển khai thống nhất nội dung
tập thể dục buổi sáng, thể dục giữa giờ và bài VCT Việt Nam trong các trƣờng phổ
thông [11].
Xuất phát từ những lý do nêu trên, nhằm mục đích góp phần bảo tồn và phát
triển môn võ thuật cổ truyền Việt Nam trong thời gian tới, đặc biệt hƣớng tới mục
tiêu gần là phát triển môn võ thuật cổ truyền trong chƣơng trình ngoại khoá tại các
trƣờng phổ thông, trong đó có các trƣờng THCS, tôi tiến hành nghiên cứu đề tài:
“Nâng cao thể chất cho học sinh trung học cơ sở các tỉnh Trung du Bắc bộ bằng
ngoại khoá môn Võ Cổ truyền Việt Nam”.
Mục đích nghiên cứu.
Trên cơ sở đánh giá thực trạng công tác GDTC, thực trạng thể chất của học
sinh THCS các tỉnh TDBB và các yếu tố, điều kiện đảm bảo cho phổ cập môn VCT,
luận án tiến hành ứng dụng thí điểm chƣơng trình tập luyện ngoại khóa môn VCT
Việt Nam tại một số trƣờng THCS các tỉnh TDBB, đồng thời xác định mức độ phù
hợp, tính khả thi và hiệu quả của chƣơng trình tập luyện ngoại khóa môn VCT Việt
Nam trong việc nâng cao và đáp ứng các yêu cầu cơ bản về năng lực thể chất cho học
sinh trung học cơ sở vùng TDBB.
Mục tiêu nghiên cứu.
Để đạt đƣợc mục đích đề ra, đề tài giải quyết các mục tiêu sau:
Mục tiêu 1: Đánh giá thực trạng công tác GDTC, một số yếu tố, điều kiện
đảm bảo và năng lực thể chất của học sinh THCS các tỉnh TDBB
Mục tiêu 2: Xây dựng chương trình tập luyện ngoại khóa môn VCT Việt
Nam cho học sinh THCS các tỉnh TDBB.
Mục tiêu 3: Ứng dụng và xác định hiệu quả chương trình tập luyện ngoại
khóa môn VCT Việt Nam cho học sinh THCS các tỉnh TDBB.
2
Giả thuyết khoa học:
Giả thuyết rằng, nếu áp dụng chƣơng trình tập luyện ngoại khóa môn võ Cổ
truyền Việt Nam cho học sinh trung học cơ sở các tỉnh Trung du Bắc bộ phù hợp
với các điều kiện đảm bảo (cơ sở vật chất, sân bãi, đội ngũ giảng dạy) thì thể chất
của học sinh sẽ đƣợc nâng cao, góp phần nâng cao hiệu quả công tác giáo dục thể
chất và thể thao trƣờng học ở các trƣờng trung học cơ sở.
2. NHỮNG ĐÓNG GÓP MỚI CỦA LUẬN ÁN.
- Đánh giá thực trạng công tác giáo dục thể chất cho học sinh trung học cơ sơ
các tỉnh Trung du Bắc Bộ: Lực lƣợng giáo viên dạy thể dục và HLV, HDV dạy môn
VCT đảm bảo về số lƣợng và trình độ chuyên môn; Còn nhiều tỷ lệ học sinh chƣa đạt
tiêu chuẩn thể lực theo quy định (32.5%); Tỷ lệ học sinh có tham gia tập luyện ngoại
khóa còn thấp (20.8%). Môn Võ thuật là môn thể thao đƣợc các em lựa chọn tham gia
tập luyện ngoại khóa nhiều nhất là 645 học sinh (17.22%), trong đó có 145 học sinh
đã tập môn VCT. Đánh giá mong muốn tập môn võ thuật nào trong tập luyện ngoại
khóa, môn VCT đƣợc các em mong muốn cao nhất với 31.49%.
Đánh giá cơ sở vật chất, trang thiết bị tập luyện và đội ngũ HLV, hƣớng dẫn viên
nói chung đều đảm bảo, đáp ứng tổ chức chƣơng trình tập luyện ngoại khóa môn VCT.
Đánh giá thể chất của học sinh THCS các tỉnh TDBB khi so sánh với thể chất
ngƣời Việt Nam cùng lứa tuổi nói chung có khá hơn.
- Luận án đã xây dựng đƣợc chƣơng trình tập luyện ngoại khóa môn VCT cho
học sinh THCS các tỉnh theo 4 cấp đai bao gồm: Xác định mục tiêu, yêu cầu; nội
dung giảng dạy, thời gian và phân phối chƣơng trình, điều kiện tiên quyết, tổ chức thi
và kiểm tra.
- Ứng dụng chƣơng trình tập luyện ngoại khóa môn VCT cho học sinh THCS
các tỉnh TDBB đã mang lại hiệu quả cao trong thực tiễn. Luận án đã lựa chọn 4 tiêu
chuẩn với 13 tiêu chí để đánh giá hiệu quả chƣơng trình tập luyện ngoại khóa môn
VCT cho học sinh THCS các tỉnh TDBB, 03 test để kiểm tra đánh giá chuyên môn
môn VCT, 04 test để đánh giá mức độ đáp ứng mục tiêu TDTT nhà trƣờng.
Về phát triển thể chất: sau 1 năm thực nghiệm chƣơng trình ngoại khóa VCT
thể chất của học sinh nhóm TN đều tốt hơn khi so sánh với thể chất ngƣời Việt Nam
cùng lứa tuổi và đều đạt yêu cầu về thể lực theo quy định của Bộ Giáo dục và Đào tạo
và hơn hẳn 2 nhóm đối chứng không tập ngoại khóa, hoặc tập với các nội dung khác
(p < 0,05 – 0,01).
3. CẤU TRÚC CỦA LUẬN ÁN.
Luận án đƣợc trình bày trong 149 trang A4 bao gồm: Đặt vấn đề (6 trang);
Chƣơng 1: Tổng quan các vấn đề nghiên cứu (50 trang); Chƣơng 2: Đối tƣợng,
phƣơng pháp và tổ chức nghiên cứu (12 trang); Chƣơng 3: Kết quả nghiên cứu và bàn
luận (80 trang); phần kết luận và kiến nghị (2 trang). Trong luận án có 45 bảng, 13
biểu đồ và 01 sơ đồ. Ngoài ra, luận án đã sử dụng 100 tài liệu tham khảo, trong đó có
93 tài liệu bằng tiếng Việt, 03 tài liệu bằng tiếng Anh, 04 Website trên Internet của
các Liên đoàn, Hiệp hội và phần phụ lục.
3
B. NỘI DUNG CỦA LUẬN ÁN
CHƢƠNG 1
TỔNG QUAN CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
1.1 uan điểm của Đảng v Nh nƣớc về giáo dục và thể dục thể thao
trƣ ng học
1.1.1. Quan điểm của Đảng và Nhà nước về giáo dục
Quan điểm chỉ đạo của Đảng về phát triển giáo dục
Nghị quyết Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XI năm 2011 xác định một trong
ba mũi đột phá chiến lƣợc để phát triển kinh tế xã hội đất nƣớc đến năm 2020 là phát
triển nhanh nguồn nhân lực, nhất là nguồn nhân lực chất lƣợng cao và tập trung vào
việc đổi mới căn bản, toàn diện nền giáo dục quốc dân, trong đó phát triển đội ngũ
giáo viên đƣợc coi là một yếu tố quan trọng, là khâu then chốt trong đổi mới căn bản,
toàn diện nền giáo dục [99].
Định hướng ĐMGD và các giải pháp phát triển giáo dục giai đoạn 2011 -
2020
Mục tiêu đến năm 2020 nền giáo dục nƣớc ta đƣợc đổi mới căn bản và toàn diện
theo hƣớng chuẩn hóa, hiện đại hóa, xã hội hóa, dân chủ hóa và hội nhập quốc tế; chất
lƣợng giáo dục đƣợc nâng cao một cách toàn diện. Phấn đấu đến năm 2030, nền giáo
dục Việt Nam đạt trình độ tiên tiến trong khu vực.
1.1.2 Quan điểm của Đảng và Nhà nước về thể dục thể thao trường học
Các văn bản, chỉ thị của Đảng và Nhà nƣớc đã thể hiện tƣ tƣởng nhất quán: Coi
trọng và đề cao vai trò của TDTT trong xã hội, trong đó có TDTT trong trƣờng học
các cấp; đồng thời, đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo là một yêu cầu
khách quan và cấp bách tại nƣớc ta trong giai đoạn hiện nay. GDTC vừa là một môn
học thuộc chƣơng trình giáo dục quốc dân,vừa là một mặt giáo dục toàn diện cho thế
hệ trẻ, chủ nhân tƣơng lai của đất nƣớc nhằm đào tạo cho đất nƣớc một thế hệ phát
triển cao về trí tuệ, cƣờng tránh về thể chất, phong phú về tinh thần, trong sáng về
đạo đức, đáp ứng yêu cầu của quá trình CNH, HĐH đất nƣớc. Chính vì vậy, đổi mới
công tác GDTC và TDTT trong trƣờng học các cấp cũng là vấn đề cấp thiết trong giai
đoạn hiện nay.
1.2. Khái quát về hoạt động TDTT ngoại khóa
1.2.1. Khái niệm và đặc điểm hoạt động TDTT ngoại khóa
Khái niệm:
Hoạt động TDTT ngoại khoá còn gọi là Thể thao ngoại khóa là hoạt động thể
thao trong nhà trƣờng, là hoạt động tự nguyện của ngƣời học đƣợc tổ chức ngoài giờ
học chính khóa phù hợp với sở thích, giới tính, lứa tuổi, sức khoẻ và điều kiện của cơ
sở đào tạo nhằm tạo điều kiện cho ngƣời học thực hiện quyền vui chơi, giải trí, phát
triển năng khiếu thể thao [36], [41].
Đặc điểm hoạt động TDTT ngoại khóa
Theo Nguyễn Toán và Phạm Danh Tốn [80], các buổi tập ngoại khóa (không
chính khóa) thƣờng có cấu trúc đơn giản và nội dung hẹp hơn so với buổi tập nội
khóa (chính khóa). Hình thức tập luyện này đòi hỏi ý thức kỷ luật, tinh thần độc lập
và sáng tạo cao. Nhiệm vụ cụ thể và nội dung buổi tập ngoại khóa chủ yếu phụ thuộc
vào sở thích và hứng thú cá nhân.
4
TDTT ngoại khóa vừa bổ sung kiến thức thực hành cho giờ nội khóa nhƣng nó
cũng có những đặc thù riêng mà GDTC nội khóa không có đƣợc. TDTT ngoại khóa
cùng với GDTC nội khóa hình thành nên một thể thống nhất của TDTT trƣờng học;
1.2.2. Vai trò của hoạt động TDTT ngoại khóa
Hoạt động TDTT ngoại khóa có vị trí quan trọng trong GDTC và thể thao
trong trƣờng học. Các hoạt động ngoại khóa kết hợp cùng với các hoạt động dạy học
cấu thành một cấu trúc giáo dục trƣờng học hoàn chỉnh, góp phần hoàn thành mục
tiêu, nhiệm vụ giáo dục. TDTT ngoại khóa cùng với GDTC nội khóa là một thể thống
nhất của TDTT trƣờng học và song song tồn tại, hỗ trợ, bổ sung cho nhau không thể
thiếu mặt nào.
1.2.3. Mục đích của tổ chức TDTT ngoại khóa
Tổ chức các hoạt động TDTT ngoại khóa cho học sinh nhằm đạt đƣợc những
mục đích sau: Thỏa mãn nhu cầu vận động của học sinh, sinh viên; Hình thành chế độ
học tập - nghỉ ngơi hợp lý; Tạo môi trƣờng vận động, vui chơi, giải trí lành mạnh,
hƣớng học sinh, sinh viên vào các hoạt động tích cực, tránh xa các tệ nạn xã hội; Phát
triển toàn diện thể chất và nhân cách học sinh, sinh viên; Rèn luyện kỹ năng sống qua
các hoạt động giao lƣu, giao tiếp [37], [43], [52], [77], [82].
1.2.4. Nội dung tổ chức hoạt động TDTT ngoại khóa trong nhà trường
Cũng tƣơng tự nhƣ giờ học nội khóa, nhƣng cấu trúc các buổi tập Ngoại khóa
thƣờng đơn giản, tinh gọn hơn. Nội dung TDTT ngoại khóa thì đi sâu về chuyên môn
hẹp nhƣng phong phú và đa dạng, vƣợt ra ngoài những qui định của chƣơng trình
GDTC, không bị chƣơng trình hạn chế so với buổi tập nội khóa. Nội dung hoạt động
TDTT ngoại khóa bao gồm: các bài tập phát triển chung, hoạt động tập luyện và các
hoạt động thi đấu các môn thể thao riêng lẻ hoặc phối hợp đa dạng nhiều môn…
1.2.5. Hình thức tổ chức hoạt động TDTT ngoại khóa
Hình thức TDTT ngoại khóa:
Có thể khái quát hình thức các hoạt động TDTT ngoại khóa là các phƣơng thức
rèn luyện ngoài giờ của cá nhân, nhóm hay tập thể nhằm mục đích duy trì và phát
triển sức khỏe tâm thể. Hình thức hoạt động TDTT ngoại khóa trong nhà trƣờng rất
đa dạng, phƣơng pháp linh hoạt, có thể tiến hành nhiều cấp độ, qui mô toàn trƣờng,
toàn khóa, ngành, lớp hoặc theo đội, nhóm và cá nhân nên thỏa mãn yêu cầu khác
nhau của học sinh, sinh viên.
Phân loại chương trình TDTT ngoại khóa:
Các buổi tập theo nhóm tự nguyện:
Các buổi tập theo nhóm tự nguyện gồm: trò chơi, lữ hành, du lịch, thi đấu.
Thƣờng thì mỗi đội nhóm thƣờng cử ra ngƣời đội trƣởng, nhóm trƣởng có khả năng
quản trò, phân công, sắp xếp, điều hành các buổi tập loại này.
Các buổi tập theo nhóm có người tổ chức, hướng dẫn:
Các buổi tập dạng này đƣợc tiến hành dƣới sự điều khiển của những ngƣời làm
công tác chuyên môn nhƣ các giáo viên, huấn luyện viên, hƣớng dẫn viên TDTT. Tập
luyện theo nhóm có tổ chức thƣờng là các buổi tập luyện theo phong trào các khóa
ngắn hạn tại các tụ điểm, nhà văn hóa, trung tâm, câu lạc bộ thể dục thể thao (CLB
TDTT), các cuộc thi đấu, các buổi tập nâng cao sức khỏe trong các cơ quan, xí
nghiệp, các ngày hội TDTT…
5
1.2.6. Các điều kiện đảm bảo cho công tác tổ chức TDTT ngoại khóa
Một trong những điều kiện cơ bản để thu hút đƣợc đông đảo học sinh tham gia
tập luyện TDTT ngoại khóa là hệ thống cơ sở vật chất, sân bãi, phòng tập TDTT
trong các nhà trƣờng cần phải đƣợc trang bị đầy đủ và hiện đại, đáp ứng đƣợc nhu
cầu tập luyện TDTT của học sinh.
Điều kiện không thể thiếu, đó là đội ngũ giáo viên, giảng viên, HLV, hƣớng
dẫn viên phải nhiệt tình, tâm huyết và năng lực chuyên môn tốt, vững vàng.
Song song với các điều kiện trên là quá trình nhận thức về ý nghĩa, vai trò, tác
dụng của TDTT đối với tinh thần, thể chất của bản thân mỗi học sinh.
Để hoạt động TDTT ngoại khóa thực sự đi vào thực tiễn cần có sự hỗ trợ và
phối hợp đồng bộ giữa các tổ chức xã hội, các hiệp hội, liên đoàn thể thao từ cơ sở
đến trung ƣơng…
1.3. Đặc điểm GDTC v hoạt động TDTT ngoại khóa của học sinh TDBB
Đa số các học sinh đều là con em các gia đình có hoàn cảnh khó khăn, điều
kiện kinh tế thiếu thốn. Ngoài việc học, các em còn phải đi rừng, đi rẫy để phụ giúp
việc với gia đình.
Cơ sở vật chất, các trang thiết bị phục vụ giảng dạy môn GDTC ở các trƣờng
vùng trung du còn thiếu thốn, thô sơ, cũ kỹ, thiếu sân chơi hoặc diện tích đất dành
cho TDTT quá hẹp cũng là nguyên nhân khiến chất lƣợng môn học GDTC chƣa đạt
đƣợc kết quả nhƣ mong muốn.
Ở nhiều trƣờng giờ học GDTC đƣợc xếp vào tiết cuối cùng của giờ học (giữa
trƣa), đặc biệt là vào những ngày hè nóng bức, thầy và trò phải đứng phơi nắng để
học thể dục. Điều này khiến thầy và trò chƣa học đã cảm thấy mệt mỏi.
1.4. Khái quát về VCT Việt Nam
1.4.1. Nguồn gốc ra đời của môn VCT Việt Nam
Võ cổ truyền Việt Nam có nguồn gốc từ thực tế cuộc sống của nhân dân Việt
Nam, phục vụ cho chính cuộc sống của dân tộc ta và từng là một phƣơng tiện giữ nƣớc
hữu hiệu. Trong mọi thời gian và không gian, bên cạnh mục tiêu rèn luyện kỹ năng tự vệ
chiến đấu, võ cổ truyền Việt Nam còn là phƣơng pháp rèn luyện thể lực, trí lực và đã
trƣờng tồn, phát triển từ ngày dựng nƣớc đến ngày nay.
1.4.2. Quá trình phát triển của môn VCT Việt Nam
Lịch sử dựng nƣớc, giữ nƣớc và mở mang bở cõi của dân tộc Việt Nam, suốt
một thời gian dài, khi súng đạn chƣa trở thành vũ khí trọng yếu trong chiến tranh,
gần nhƣ song hành với lịch sử hình thành, hoàn thiện và phát triển của Võ cổ
truyền Việt Nam.
1.4.3. Vai trò của tập luyện VCT Việt Nam
Tập luyện VCT có nhiều tác dụng hữu ích cho ngƣời tập không chỉ nâng cao
sức khỏe, thể chất, các kỹ năng ứng phó trong cuộc sống, mà còn rèn cho ngƣời tập ý
chí, nghị lực, tu dƣỡng đạo đức, lối sống lành mạnh cũng nhƣ phát huy, bảo tồn giá
trị văn hóa của dân tộc.
1.4.4. Đặc điểm VCT Việt Nam
1.4.4.1. Những đặc điểm nổi bật của VCT Việt Nam
Mang tính chiến đấu võ trận, sử dụng trong trận mạc chống ngoại xâm và
chinh phục thiên nhiên hoang dã.
