Ngo¹i chÊn th−¬ng G·y x−¬ng b¸nh chÌ
G∙y x−¬ng b¸nh chÌ
C©u hái:
1. §Æc ®iÓm gi¶i phÉu x−¬ng b¸nh chÌ liªn quan ®Õn l©m sµng vµ ®iÒu trÞ?
2. BiÖn luËn chÈn ®o¸n g·y x−¬ng b¸nh chÌ?
3. BiÕn chøng g·y x−¬ng b¸nh chÌ?
4. §iÒu trÞ
5. Chäc hót dich khíp gèi: môc ®Ých, nguyªn t¾c vµ kü thuËt?
6. Trµn dÞch khíp gèi: nguyªn nh©n vµ ph©n chia møc ®é?
C©u 1. §Æc ®iÓm gi¶i phÉu x−¬ng b¸nh chÌ liªn quan ®Õn l©m sµng vµ ®iÒu trÞ:
- X−¬ng b¸nh chÌ lµ mét x−¬ng dêi g©n, nã n»m trong g©n c¬ tø ®Çu ®ïi nªn khi g·y
x−¬ng b¸nh chÌ dÔ tæn th−¬ng g©n.
- Xung quanh cã c¸c d©y ch»ng: d©y ch»ng chÐo, d©y ch»ng bªn nªn khi g·y dÔ tæn
th−¬ng c¸c d©y ch»ng
- X−¬ng b¸nh chÌ n»m tr−íc mÆt tr−íc khíp gèi nªn khi g·y dï lµ g·y kh«ng hoµn
toµn còng g©y trµn dÞch khíp gèi trong khi ®iÒu trÞ ph¶i chäc hót hÕt dÞch khíp gèi ®Ó
chèng dÝnh khíp vµ gi¶m ¸p lùc trong khíp t¹o ®iÒu kiÖn cho liÒn x−¬ng b¸nh chÌ
- G·y x−¬ng b¸nh chÌ lµ g·y gi·n c¸ch nªn khi kh¸m ta dÔ sê thÊy sù gi·n c¸ch 2 ®Çu
g·y, cã dÊu hiÖu di ®éng ng−îc chiÒu 2 ®o¹n g·y. Khi gi·n c¸ch > 3mm cÇn ph¶i mæ
- G·y x−¬ng b¸nh chÌ lµ g·y néi khíp nªn ph¶i ®iÒu trÞ sím
C©u 2: BiÖn luËn chÈn ®o¸n:
1. C¬ n¨ng:
- Kh«ng gÊp duçi ®−îc gèi
- Kh«ng ®øng ®i ®−îc.
2. Nh×n:
- Gèi s−ng to
- BÇm tÝm do m¸u tô
- Cã trµn m¸u trµn dÞch khíp gèi.
3. Sê thÊy:
- §iÓm ®au chãi cè ®Þnh
- ThÊy gi¸n ®o¹n x−¬ng b¸nh chÌ
Ng. quang toµn_dhy34 - 1 -
Ngo¹i chÊn th−¬ng G·y x−¬ng b¸nh chÌ
- ThÊy dÊu hiÖu bËp bÒnh x−¬ng b¸nh chÌ
- Di ®éng ng−îc chiÒu gi÷a 2 ®o¹n g·y
4. Chäc hót dÞch æ khíp gèi: cã nhiÒu dÞch+m¸u kh«ng ®«ng
5. XQ: 2 t− thÕ th¼ng nghiªng thÊy râ ®−êng g·y vµ di lÖch
ChÈn ®o¸n:
- ChÊn th−¬ng ®ông giËp phÇn mÒm khíp gèi
- MÊt liªn tôc x−¬ng b¸nh chÌ
- XQ
ChØ riªng triÖu chøng l©m sµng còng ®ñ chÈn ®o¸n x¸c ®Þnh, XQ ®Ó biÕt vÞ trÝ g·y, tÝnh
chÊt g·y, møc ®é di lÖch vµ c¸c tæn th−¬ng ë c¸c x−¬ng l©n cËn
C©u 3. BiÕn chøng g·y x−¬ng b¸nh chÌ:
1. BiÕn chøng toµn th©n Ýt gÆp
2. BiÕn chøng t¹i chç:
* Sím:
- S−ng nÒ bÇm tÝm vµ trµn m¸u khíp gèi
- Khíp gèi rÊt ®au kh«ng gÊp duçi vµ ®i ®øng ®−îc
* Muén:
- H¹n chÕ vËn ®éng khíp gèi
- Teo c¬ tø ®Çu ®ïi, x¬ ho¸, v«i ho¸ c¸c d©y ch»ng bao khíp dÉn ®Õn h¹n chÕ vËn ®éng
gÊp duçi gèi, g©y ¶nh h−ëng xÊu ®Õn phôc håi chøc n¨ng cña chi thÓ
- LiÒn lÖch: khi n¾n chØnh kh«ng tèt cã thÓ ®Ó chªnh mÆt khíp ë sau x−¬ng b¸nh chÌ,
sau nµy cã thÓ dÉn ®Õn tho¸i ho¸ khíp gèi g©y ®au kÐo dµi
- Khíp gi¶: th−êng gÆp trong c¸c tr−êng hîp g·y x−¬ng b¸nh chÌ kh«ng ®iÒu trÞ, h·n
h÷u gÆp trong ®iÒu trÞ b¶o tån vµ phÉu thuËt
- Khi phÉu thuËt cßn cã thÓ gÆp biÕn chøng tråi ®inh, tôt ®inh, ®øt d©y thÐp
- Viªm mñ khíp gèi: nÕu g·y hë x−¬ng b¸nh chÌ hoÆc g·y x−¬ng b¸nh chÌ ®iÒu trÞ
phÉu thuËt bÞ biÕn chøng nhiÔm khuÈn
- G·y l¹i
C©u 4. §iÒu trÞ:
* S¬ cøu:
- Gi¶m ®au
- Cè ®Þnh: 3 nÑp tù t¹o trong t− thÕ gèi duçi hoµn toµn
Ng. quang toµn_dhy34 - 2 -
Ngo¹i chÊn th−¬ng G·y x−¬ng b¸nh chÌ
+ NÑp tõ th¾t l−ng tíi gãt
+ NÑp tõ nÕp bÑn tíi m¾t c¸ trong
+ NÑp tõ ®Çu trªn x−¬ng ®ïi tíi m¾t c¸ ngoµi
2. §iÒu trÞ thùc thô:
* §iÒu trÞ b¶o tån:
C§:
¸p dông khi g·y kh«ng di lÖch, g·y kÝn hoÆc g·y gi·n c¸ch d−íi 3mm vµ chªnh diÖn
khíp mÆt sau x−¬ng b¸nh chÌ d−íi 1mm hoÆc g·y r¹n x−¬ng b¸nh chÌ
PP: bã bét ®ïi –cæ ch©n víi t− thÕ gèi duçi , t¹i vÞ trÝ x−¬ng b¸nh chÌ lµm viÒn ®Ó «m lÊy
x−¬ng b¸nh chÌ chèng di lÖch, thêi gian ®Ó bét 8-10 tuÇn
* PhÉu thuËt kÕt x−¬ng
C§:
- G·y hë, g·y cã di lÖch gi·n c¸ch >3mm
- G·y cã tæn th−¬ng d©y ch»ng
PP
- KÕt x−¬ng b»ng c¸ch xuyªn 2 ®inh Kirschner song song vµ buéc vßng nÐo Ðp sè 8.
C§ tèt ®èi víi c¸c g·y ngang x−¬ng b¸nh chÌ
−u ®iÓm: kü thuËt ®¬n gi¶n, cè ®Þnh v÷ng ch¾c æ g·y nªn cã thÓ tËp luyÖn sím vµ cµng
tËp gÊp gèi cµng Ðp cho 2 mÆt g·y cña x−¬ng b¸nh chÌ ¸p khÝt nhau gióp cho qu¸ tr×nh
liÒn x−¬ng diÔn ra thuËn lîi
- Cè ®Þnh x−¬ng b¸nh chÌ b»ng chØ thÐp
- Buéc vßng thÐp quanh chu vi x−¬ng. C§ cho c¸c tr−êng hîp vì x−¬ng b¸nh chÌ
nhiÒu m¶nh
C©u 5. Chäc hót dÞch khíp gèi:
1. Môc ®Ých:
- ChÈn ®o¸n
- §iÒu trÞ
- XÐt nghiÖm dÞch t×m nguyªn nh©n g©y trµn dÞch khíp gèi
2. Nguyªn t¾c:
- V« trïng
- Kh«ng g©y tæn th−¬ng thªm x−¬ng, khíp
- §óng vÞ trÝ
Ng. quang toµn_dhy34 - 3 -
Ngo¹i chÊn th−¬ng G·y x−¬ng b¸nh chÌ
- Sau khi hót dÞch xong b¬m kh¸ng sinh vµo
3. Kü thuËt
VÞ trÝ chäc dÞch khíp gèi
VÞ trÝ: th−êng chäc phÝa cùc trªn ngoµi x−¬ng b¸nh chÌ, ngoµi ra cã thÓ chäc ë 3 vÞ trÝ cßn
l¹i
KT: X¸t trïng, dïng kim sè 16 hoÆc 18 chäc ë mÆt trong hoÆc ngoµi khíp gèi c¸ch bê
x−¬ng b¸nh chÌ 1.5cm. CÇn dån hÕt dÞch tõ bao thanh dÞch c¬ tø ®Çu ®ïi vµo æ khíp ®Ó
chäc hót cho hÕt m¸u tô. Kim ®i tõ trªn xuèng d−íi tõ ngoµi vµo trong vµ ®i sau x−¬ng b¸nh
chÌ
C©u 5.
1. Nguyªn nh©n trµn dÞch khíp gèi
* Nhãm 1: Do chÊn th−¬ng: ®Çu x−¬ng chäc thñng bao ho¹t dÞch vµ lµm trµn dÞch khíp
gèi
Trµn dÞch xuÊt hiÖn ngay sau chÊn th−¬ng, chäc dß cã m¸u.
NÕu trµn dÞch muén sau nµy th−êng lµ do ph¶n x¹
* Nhãm 2: Trµn dÞch do ph¶n x¹ trong mét sè bÖnh lý: g·y trªn låi cÇu x−¬ng ®ïi, g·y
1/3 d−íi x−¬ng ®ïi, viªm x−¬ng tuû x−¬ng cÊp gÇn khíp gèi, viªm t¾c tÜnh m¹ch chi
d−íi
Ng. quang toµn_dhy34 - 4 -
Ngo¹i chÊn th−¬ng G·y x−¬ng b¸nh chÌ
* Nhãm 3: trµn dÞch khíp gèi do c¸c viªm nhiÔm ë khíp gèi
2. C¸c møc ®é trµn dÞch khíp gèi:
- Møc ®é nhÑ: Nh×n th−êng khã thÊy, quan s¸t kú thÊy mÊt c¸c hâm quanh x−¬ng b¸nh
chÌ, lÊy ngãn tay Ên vµo mét khe hâm c¹nh g©n b¸nh chÌ ®Ó ®Èy chÊt dÞch vµo trong
khíp, bá ngãn tay ra sÏ thÊy dÞch lµm phång dÇn khe hâm ®ã
- Møc ®é trung b×nh: cã dÊu hiÖu bËp bÒnh x−¬ng b¸nh chÌ, nÕu khíp gèi cã trµn m¸u
tiÕng ch¹m x−¬ng kh«ng râ khi lµm dÊu hiÖu nµy
- Trµn dÞch møc ®é nÆng: khíp gèi s−ng to c¸c hâm 2 bªn x−¬ng vµ g©n b¸nh chÌ c¨ng
®Çy kÓ c¶ tói thanh dÞch c¬ tø ®Çu ®ïi. Khíp gèi gÊp nhÑ vµ xoay ngoµi, gÊp gèi bÞ
h¹n chÕ
Ng. quang toµn_dhy34 - 5 -