nguïc trung nhaät kyù – ñeà toång hôïp-TTLT Vónh Vieãn 185
NGUÏC TRUNG NHAÄT KYÙ – ÑEÀ TOÅNG HÔÏP
Tình vaø Theùp trong “Nhaät kyù trong tuø” cuûa Hoà Chí Minh, qua nhöõng baøi thô ñaõ
hoïc vaø ñoïc theâm ôû “Nhaät kyù trong tuø”.
I/ ÑAËT VAÁN ÑEÀ
“Ngöôøi tieâu bieåu nhaát cho ñaïo ñöùc coäng saûn chuû nghóa ôû Vieät Nam vaø keát tinh
nhöõng ñöùc tính toát ñeïp nhaát cuûa daân toäc. Ngöôøi ñaõ phaùt huy truyeàn thoáng ñaïo ñöùc phöông
Ñoâng laø trí, nhaân, duõng treân moät cô sôû hoaøn toaøn môùi” (Chuû tòch Tröôøng Chinh).
Thaät vaäy, ôû Baùc, coù moät söï toång hôïp nhöõng phaåm chaát cao quyù khaùc nhau trong
moät phong ñoä chung thanh thoaùt, haøi hoøa…
II/ GIAÛI QUYEÁT VAÁN ÑEÀ
1. Moät taám loøng bao la, cao ñeïp:
a) Laø moät maûnh nhoû trong taâm hoàn cao ñeïp
thô Baùc khoâng chæ coù giaù trò maïnh
meõ veà yù chí, röïc rôõ veà tö töôûng coøn ñöa ta veà coäi nguoàn cuûa tình caûm thuaàn haäu, naâng ta leân
trong tình thaân aùi bao la…
… Nhaät kyù trong tuø laø moät tieáng noùi taám loøng naëng tình vôùi ñôøi, vôùi ngöôøi. Thieáu
söï phong phuù tình caûm aáy, laøm sao coù theå giöõa bao nhieâu gian khoå veà vaät chaát, caâu thuùc veà
haønh ñoäng, ñe doïa veà sinh maïng
Baùc vaãn caûm thoâng saâu saéc vôùi caûnh ngoä ñaùng thöông
cuûa töøng con ngöôøi trong xaõ hoäi aùp böùc.
“Boãng nghe trong nguïc vi vu
Khuùc nhaïc tình queâ chuyeån ñieäu saàu
Muoân daëm quan haø khoâng xieát noãi
Leân laàu ai ñoù ngoùng troâng nhau”
Phaûi moät traùi tim taám loøng raát nhaïy caûm, raát tinh teá môùi baét ngay ñöôïc doøng
taâm söï cuûa ngöôøi baïn tuø qua aâm thanh cung baäc cuûa tieáng saùo nhôù queâ
baøi thô ñeïp vaø
giaøu söùc gôïi caûm
bieåu hieän naêng löïc caûm thoâng voâ cuøng cuûa thi só
noãi nieàm cuûa
ngöôøi thieáu phuï choán xa xoâi.
… Neáu khoâng coù taám loøng bao la “thöông cuoäc ñôøi chung”
khoâng theå naøo Baùc
coù ñöôïc nhöõng caâu thô ñôn giaûn maø hoâm nay ñoïc laïi loøng ngöôøi vaãn coøn xuùc ñoäng.
“Oa! … nhaø pha”
(Chaùu beù trong nhaø lao…)
Traùi tim cuûa ngöôøi coäng saûn phaûi voâ cuøng – taám loøng cuûa ngöôøi coäng saûn phaûi yeâu
thöông voâ taän thì môùi hieåu ñöôïc ngoïn nguoàn cuûa tieáng khoùc non daïi, töùc töôûi kia
Nguïc
tuø laïnh leõo, toái taêm vang leân, tieáng treû thô nöùc nôû
theâm moät ñeâm nöõa roài Baùc khoâng nguû
ñöôïc ñaâu!
Traùi tim Ngöôøi choùi nieàm tin lyù töôûng vó ñaïi, taâm trí Baùc ngoån ngang traêm noãi
lo toan cho söï nghieäp cöùu nöôùc, cöùu daân. Vaäy maø traùi tim aáy vaãn boài hoài cuøng nhòp rung caûm
cuûa ñôøi thöôøng, taâm trí aáy vaãn haèng nghó ñeán noãi möøng giaän buoàn lo cuûa nhöõng cuoäc ñôøi
bình dò nhaát, Baùc xuùc ñoäng tröôùc caùi cheát cuûa ngöôøi baïn tuø
caûnh ngoä eùo le “Vôï ngöôøi
baïn tuø ñeán thaêm choàng”, “Mieäng noùi chaúng neân lôøi” Noùi leân baèng khoùe maét – Chöa noùi leä
tuoân ñaày – Tình caûm thaät ñaùng thöông thaät!”
hoaøn caûnh hay coâng vieäc naëng neà nhöng bò
laõng queân, phuû nhaän cuûa nguôøi phu laøm ñöôøng trong xaõ hoäi cuõ:
nguïc trung nhaät kyù – ñeà toång hôïp-TTLT Vónh Vieãn 186
“Daõi gioù, daàm möa chaúng nghæ ngôi
Phu ñöôøng vaát vaû laém ai ôi!
Ngöïa xe haønh khaùch thöôøng qua laïi
Bieát caûm ôn anh ñöôïc maáy ngöôøi”
Baøi thô laø moät nhaän xeùt ngaén goïn, moät lôøi nhaéc nhôû nheï nhaøng
ñaèng sau noù laø
caû moät taám loøng roäng lôùn vaø saâu saéc
Thieáu moät söï caûm thoâng saâu xa cuûa tính giai caáp –
thieáu moät caùi nhìn, caùch nghó môùi cuûa ngöôøi coäng saûn thì khoâng coù ñöôïc, khaùc quan ñieåm
cuûa phía tö saûn
lieân heä môû roäng: “Tieáng choåi tre” cuûa Toá Höõu.
b. Trong nhaø tuø boïn phaûn ñoäng
khoâng theå tröïc tieáp noùi leân nhöõng suy nghó –
tình caûm cuûa mình veà söï nghieäp caùch maïng – veà nöôùc – daân
baèng nhöõng caâu chuyeän
töôûng nhö ngaãu nhieân thô Baùc vaãn saùng leân ngôøi ngôïi nieàm tin vaøo söï nghieäp ñaáu tranh cuûa
ñoàng baøo, ñoàng chí
Phaûi hieåu caâu thô:
“Ngoaïi caûm trôøi Hoa côn noùng laïnh
Noãi thöông ñaát Vieät caûnh laàm than”
Bao nhieâu ñau ñôùn, gian lao trong “Möôøi boán thaùng teâ taùi goâng cuøm…” Baùc chæ
xem beänh laø xoaøng “ngoaïi caûm”. Côn ñau saâu xa, veát thöông vöôït ra khoûi sinh maïng cuûa
moät cô theå con ngöôøi laø caûnh “chim treo treân löûa, caù naèm döôùi dao” cuûa queâ höông ñaát Vieät
Tình caûm ñaát nöôùc luoân luoân nhaéc nhôû, nhöùc nhoái trong taâm can Ngöôøi
aùm aûnh caû
trong giaác nguû:
“Nghìn daëm baâng khuaâng hoàn nöôùc cuõ.
Muoân tô vöông vaán moäng saàu nay”
Thöùc nguû, thöïc hay moäng
luùc naøo cuõng mô hình cuûa nöôùc: “Canh boán… hoàn
quanh”
ngoâi sao trong giaác mô cuûa moät ñeâm traèn troïc hai, ba naêm sau ñaõ bieán thaønh hieän
thöïc treân nöôùc Vieät Nam ñoäc laäp: “Côø ñoû sao vaøng tung bay tröôùc gioù – Tieáng keøn khaùng
chieán vang doäi non soâng”
Theá heä ta hoâm nay coù khi naøo khoâng nguû ñeå tìm moïi caùch ñöa
ñaát nöôùc nhanh choùng vöôït qua moïi khoù khaên
ñaát nöôùc maïnh giaøu chöa?
c. Söï caûm nhaän moät caùch tinh teá veû ñeïp cuûa thieân nhieân, söï hoøa hôïp giöõa taâm hoàn
thô vaø caûnh vaät cuõng laø moät maûng taâm tình noåi baät cuûa taäp thô Nhaät kyù trong tuø. ÔÛ ñaây cuõng
nhö trong thô Baùc veà sau, vaàng traêng cöù trôû ñi trôû laïi nhieàu laàn taâm söï, chuyeän troø, laøm trong
maùt thô cuûa Baùc:
“Trong tuø khoâng röôïu cuõng khoâng hoa
Caûnh ñeïp ñeâm nay khoù höõng hôø
Ngöôøi ngaém traêng soi ngoaøi cöûa soá
Traêng nhoøm khe cöûa ngaém nhaø thô”
Ngoaøi traêng muoân thuôû cuûa thô ca, Baùc coøn hoøa mình vôùi bao caûnh vaät thieân
nhieân khaùc
: “Chim roän ca nuùi, höông bay ngaùt röøng”.
Ñuùng, tình yeâu thieân nhieân laø moät söï phaûn aûnh – moät goùc caïnh trong tình yeâu
con ngöôøi – cuoäc ñôøi – queâ höông – ñaát nöôùc.
2. Moät yù chí phi thöôøng – moät tinh thaàn laïc quan caùch maïng voâ song:
a) Tinh thaàn tieán coâng quyeát lieät vaøo xaõ hoäi baát coâng cuõ ñeå beânh vöïc, giaûi phoùng
cho nhöõng cuoäc ñôøi heøn moïn thaáp heøn
Baùc hieåu roõ nguyeân nhaân cuûa nhöõng taán bi kòch
nguïc trung nhaät kyù – ñeà toång hôïp-TTLT Vónh Vieãn 187
ñoù: “AÙ – AÂu ñaâu cuõng trôøi trong ñuïc”
trong hoaøn caûnh tuø ñaøy
Baùc duøng ngheä thuaät
chaâm bieám ñeå ñaû kích
tieáng cöôøi ôû ñaây khoâng laøm giaûm nheï tính chieán ñaáu cuûa ngöôøi
coäng saûn
“Chaùu beù trong nhaø lao Taân Döông”
nhìn töø moät phía thì thaáy söï caûm
thöông
ôû goùc ñoä khaùc: söï haøi höôùc, söï phi lyù cuûa xaõ hoäi cuõ
tieáng cöôøi chöa baät thì
uaát haän ñaõ daâng öù
phaûi xoùa caùi baát coâng phi lyù ñoù.
b. Muïc ñích duy nhaát suoát cuoäc ñôøi Baùc laø ñoäc laäp cho Toå quoác, töï do cho daân toäc
Baùc vöôït qua moïi khoù khaên trôû ngaïi
chieán thaéng keû thuø. Tình yeâu lôùn – queâ höông
– chuyeån hoùa thaønh yù chí chieán ñaáu maõnh lieät, söùc maïnh baùch chieán baùch thaéng
trong
möôøi boán thaùng ñoïa ñaøy, ñoâi luùc yù chí – söùc maïnh aáy boác leân höøng höïc
thoâi thuùc:
“Xoùt mình giam haõm trong tuø nguïc
Chöa ñöôïc xoâng ra giöõa traän tieàn”
Nhöng nhieät tình chieán ñaáu aáy thöôøng daèn xuoáng
laøm neân coát caùch cuûa moät
chieán só caùch maïng laõo thaønh – moät baäc ñaïi duõng.
Baùc caøng hieåu roõ hôn taàm cao tö töôûng caàn phaûi ñaït tôùi ñeå coù theå truï vöõng trong
moïi thöû thaùch
Söï bình tónh, söï vöõng vaøng trong hoaøn caûnh lao tuø nguy hieåm cuõng laø moät
chieán coâng, moät vuõ khí thaät söï trong chieán ñaáu – baøi “Töï khuyeân mình” saâu saéc nhö moät
chaâm ngoân: “Ví khoâng coù caûnh ñoâng taøn” thì baøi “Nghe tieáng giaõ gaïo” laïi theå hieän cuï theå
hôn veà chieàu saâu cuûa nhaän thöùc cuûa lónh tuï veà quy luaät ñaáu tranh noùi chung vaø ñaáu tranh
caùch maïng noùi rieâng: “Gaïo ñem … thaønh coâng”.
Moái quan heä khaéng khít giöõa phong thaùi ung dung töï taïi, taâm hoàn thanh thaûn vaø
tinh thaàn ñaáu tranh maõnh lieät cuûa nhaø thô.
* Nguïc tuø giaëc laø ñòa nguïc traàn gian – khoâng coù tình caûm thieát tha chaùy boûng aáy
khoâng toàn taïi ñöôïc, khaû naêng kyø dieäu cuûa ngöôøi coäng saûn ôû söùc maïnh taâm hoàn - Söùc maïnh
baát dieät cuûa yù chí, tinh thaàn laïc quan caùch maïng: Caùi naëng cuûa xieàng xích, caùi sinh meänh
töøng giaây phuùt bò ñe doïa khoâng ngaên caûn ñöôïc nhaø thô caûm nhaän heát caùi ñeïp cuûa xoùm laøng
(Ñaùp thuyeàn xuoáng huyeän Ung Ninh)
tieáng chim ca roän raõ – muøi höông ngaøo ngaït cuûa
choán nuùi röøng (Treân ñöôøng ñi)
phaûi hieåu hoaøn caûnh cuûa Baùc nhöõng luùc ñoù thì môùi hieåu
ñöôïc söï thanh thaûn phi thöôøng aáy cuûa moät ngöôøi chieán só vôùi coát caùch phöông ÑOÂNG
“Duõng?”: tröôùc hieåm nguy laø leân gaân choáng ñôõ
ôû Baùc caùi “duõng” ñöôïc nhaân leân gaáp boäi:
ung dung, bình thaûn… Ñaèng sau nhöõng caâu thô aáy laø duõng khí tuyeät vôøi, laø söùc soáng dieäu kyø
cuûa traùi tim, khoái oùc ngöôøi coäng saûn… khoâng dieäu kyø sao ñöôïc khi “bò troùi chaân tay” vaãn
“…” vaø: “Luûng laúng chaân treo töïa giaûo hình “ vaãn “…”
Trong hoaøn caûnh toái taêm cuûa ñaát
nöôùc – Caùch maïng vaãn mô thaáy ngaøy Toå quoác tung bay “Sao vaøng naêm caùnh”
Vaø khoâng
khaâm phuïc Ngöôøi sao ñöôïc, treân böôùc ñöôøng ñaáu tranh ñeå thöïc hieän moät cuoäc ñôøi toaøn dieän
saâu saéc – Muïc tieâu cuûa caùch maïng voâ saûn – Ngöôøi luoân luoân baûo ñoù laø chuyeän raát bình
thöôøng
Haïnh phuùc laø ñaáu tranh. Haïnh phuùc to lôùn chæ thaät söï coù ñöôïc ôû ngöôøi leo nuùi khi
hoï ñaõ “nuùi cao leân ñeán taän cuøng” ñeå roài “thu vaøo taàm maét muoân truøng nöôùc non” (Ñi ñöôøng)
Baøi thô ngaén naøy cuûa Baùc chính laø kim chæ nam, laø laù côø, traùi ngoït ñang vaãy goïi
moãi chuùng ta haõy cuøng giöõ loøng cho beàn, chí cho vöõng maø ñaát nöôùc vöôït thaùc gheành tieán leân
phía tröôùc:
“Nhöõng ngaøy toâi soáng ñaây laø nhöõng ngaøy ñeïp hôn taát caû
nguïc trung nhaät kyù – ñeà toång hôïp-TTLT Vónh Vieãn 188
Duø mai sau ñôøi muoân vaïn laàn hôn” (Cheá Lan Vieân)
III/ KEÁT THUÙC VAÁN ÑEÀ
- Ñoïc thô Baùc laø theâm moät laàn hieåu söï vó ñaïi troïn veïn cuûa Ngöôøi, ñuùng nhö Toá Höõu
nhaän xeùt: “Nhaät kyù trong tuø laø moät taäp thô lôùn. Baáy laâu nay ngöôøi ta chæ hieåu ngöôøi coäng saûn
ôû muõi nhoïn chieán ñaáu. Trong taäp thô naøy ngöôøi ta hieåu theâm ngöôøi coäng saûn laø tình”.
Tinh thaàn chieán ñaáu maõnh lieät, baát dieät trong taäp thô voán baét nguoàn töø: taám loøng
yeâu thöông saâu naëng cuoäc ñôøi – con ngöôøi, Hoaøng Trung Thoâng ñaõ noùi hoä chuùng ta: “Vaàn
thô cuûa Baùc vaàn thô Theùp – Maø vaãn meânh moâng baùt ngaùt tình” veà ngöôøi coäng saûn vó ñaïi: Baùc
Hoà, söï keát hôïp aáy laø baøi hoïc saâu saéc vaø sinh ñoäng nhaát cuûa chuùng ta veà loái soáng ñeïp ñeõ nhaát
treân ñôøi, laø maãu möïc hoaøn thieän vaø cao caû cho chuùng ta trong quaù trình reøn luyeän, tu döôõng
baûn thaân…
Ghi chuù: Daïng baøi Nghò luaän chöùng minh nhöng HS coù theå döïa vaøo ñeå phaân tích
ñaëc ñieåm cuûa ngöôøi chieán só coäng saûn.
Vieát veà “Nhaät kyù trong tuø” cuûa Hoà Chí Minh, nhaø pheâ bình Hoaøi Thanh coù nhaän
xeùt: “Taäp Nhaät kyù trong tuø laø moät tieáng noùi chöùa chan tình nhaân ñaïo”. Haõy chöùng
minh yù kieán treân.
* Baøi tham khaûo
“Nhaät kyù trong tuø” laø cuoán nhaät kyù baèng thô cuûa Chuû tòch Hoà Chí Minh. Chí khí
vöõng nhö theùp tröôùc lao tuø cuûa cheá ñoä Töôûng Giôùi Thaïch vaïn aùc, taâm hoàn saùng nhö göông
cuûa moät vò laõnh tuï, cuûa moät con ngöôøi ñaõ ñöa ñeán söï ra ñôøi cuûa moät taùc phaåm vaên hoïc xuaát
saéc ngoaøi yù muoán cuûa Ngöôøi. Söùc soáng cuûa “Nhaät kyù trong tuø” theå hieän ôû nhieàu maët: Moät
baûn caùo traïng ñanh theùp, moät taám loøng yeâu nöôùc thieát tha, moät tinh thaàn quoác teá voâ saûn ñöùng
ñaén, moät tinh thaàn laïc quan ñeán laï luøng, moät buùt phaùp taû caûnh, taû tình ñieâu luyeän… Song, caùi
giaù trò lôùn nhaát, caùi ñi vaøo loøng ngöôøi maïnh meõ nhaát chính laø tinh thaàn nhaân ñaïo cao caû bao
truøm toaøn boä taäp thô.
Tinh thaàn nhaân ñaïo chính laø tình thöông yeâu vaø kính troïng con ngöôøi. Laø ngöôøi
Vieät Nam ñöôïc keá thöøa truyeàn thoáng toát ñeïp cuûa cha oâng, caû cuoäc ñôøi hy sinh phaán ñaáu cuûa
Baùc chính laø theå hieän cao ñeïp caùi tính ngöôøi aáy. Ngay töø nhöõng ngaøy ñaàu ra ñôøi tìm ñöôøng
cöùu nöôùc, Baùc ñaõ bieát bao laàn “nhoû leä” cho noãi ñau cuûa con ngöôøi. ÔÛ nöôùc ngoaøi, Baùc leân
tieáng beânh vöïc “ngöôøi cuøng khoå”. Khi veà nöôùc laõnh ñaïo cuoäc ñaáu tranh Baùc suoát ñôøi neâu
taám göông saùng vì nöôùc, vì daân.
Taâm nguyeän lôùn lao cuûa Baùc laø mong cho “nöôùc nhaø choùng ñöôïc ñoäc laäp, ai ai
cuõng coù côm aên, aùo maëc, ai ai cuõng ñöôïc hoïc haønh”. Con ngöôøi suoát ñôøi “mong manh, aùo
vaûi” aáy laïi luoân luoân daønh “söõa ñeå em thô, luïa taëng giaø”.
Tinh thaàn nhaân ñaïo saâu saéc coù trong maùu thòt cuûa vò laõnh tuï. Tình ngöôøi bao la aáy
cuõng ñöôïc theå hieän ñeïp ñeõ trong vaên chöông. Nhaän ñònh veà thô Baùc, nhaø pheâ bình vaên hoïc
Hoaøi Thanh nhaán maïnh: “Caùi aùnh saùng toûa ra töø taâm hoàn Baùc, qua thô Baùc, tröôùc heát laø aùnh
saùng cuûa tình thöông ngöôøi”.
ÔÛ trong tuø, baûn thaân mình bò ñaøy ñoïa, ñau ñôùn, gheû lôû, maát töï do nhöng Baùc töï
queân mình. Baùc thöông “Chaùu beù trong nhaø lao Taân Döông”
nguïc trung nhaät kyù – ñeà toång hôïp-TTLT Vónh Vieãn 189
“Oa…! Oa…1 Oa…!
Cha troán khoâng ñi lính nöôùc nhaø
Neân noãi thaân em vöøa nöûa tuoåi
Phaûi theo meï ñeán ôû nhaø pha”
Coù cheá ñoä naøo taøn aùc hôn theá. Moät chaùu beù môùi vöøa nöûa tuoåi cuõng phaûi theo meï
vaøo nhaø tuø. Tieáng khoùc cuûa chaùu beù caát leân töø tuø nguïc, phaûi chaêng cuõng chính laø tieáng khoùc
cuûa Ngöôøi!
Khoùc cho ngöôøi soáng, khoùc cho ngöôøi cheát, nhìn thaáy noãi thoáng khoå cuûa ngöôøi laø
tim Baùc quaën ñau:
“Thaân anh da boïc laáy xöông
Khoå ñau, ñoùi reùt heát phöông soáng roài
Ñeâm qua coøn ôû beân toâi
Saùng nay, anh ñaõ veà nôi suoái vaøng”
Tieáng khoùc baùo hieäu cho caùi cheát. Bieát bao ngöôøi ñaõ cheát trong nhaø lao vaïn aùc naøy.
Vaø söï caûm thoâng vôùi noãi ñau cuûa con ngöôøi laïi ñöôïc dieãn taû tieáp trong thô Baùc:
“Than ôi! chaøng ôi, hôõi chaøng ôi
Duyeân côù vì sao laïi laùnh ñôøi
Naøo bieát tìm ñaâu cho thaáy ñöôïc
Baïn ñôøi gaén boù moät ñôøi toâi”
(Nöûa ñeâm nghe tieáng khoùc choàng)
Tieáng khoùc choàng naõo ruoät giöõa ñeâm khuya ñaõ laøm tan naùt moät gia ñình. Noãi ñau
saâu thaúm veà moät kieáp ngöôøi trong baøi thô laø theå hieän taám loøng nhaân ñaïo meânh moâng cuûa
Baùc.
Thöông ngöôøi Trung Quoác bò ñau ñôùn. Baùc ñaõ theå hieän moät tinh thaàn nhaân ñaïo
mang tính quoác teá voâ saûn, laø theå hieän loøng thöông nöôùc, thöông noøi:
“Ngoaïi caûm” trôøi Hoa côn noùng laïnh
“Noäi thöông” ñaát Vieät caûnh laàm than
Trong tuø maéc beänh caøng ñau khoå
Ñaùng khoùc maø ta cöù haùt traøn.
(OÁm naëng)
Roõ raøng laø ôû trong tuø, Baùc thöông ngöôøi chính laø thöông mình, thöông daân mình. Bò
giam haõm ôû nhaø tuø cuûa Töôûng Giôùi Thaïch, chöùng kieán noãi ñau cuûa ngöôøi daân Trung Hoa,
Baùc muoán gôûi gaém veà vôùi “Ñaát Vieät” loøng nhôù thöông da dieát cuûa mình vôùi ñoàng baøo. Thaät
laø coù lyù khi Toá Höõu vieát:
“Baùc ôi, tim Baùc meânh moâng theá
OÂm caû non soâng moïi kieáp ngöôøi”
Nhaø pheâ bình vaên hoïc Nga Beâilinxki, trong caùc taùc phaåm pheâ bình vaên hoïc baát huû
cuûa mình coù noùi tôùi tình yeâu thöông meânh moâng vaø loøng kính troïng voâ haïn ñoái vôùi con ngöôøi.
Ñieàu nhaän xeùt saâu saéc aáy ñoái vôùi caùc taùc phaåm vaên hoïc Nga cuõng thaät ñuùng vôùi giaù trò cuûa
taäp thô “Nhaät kyù trong tuø” cuûa Chuû tòch Hoà Chí Minh, bôûi caùi tình nhaân ñaïo cuûa con ngöôøi vaø
thô cuûa Baùc laø söï keát tinh chaúng nhöõng caùi nhaân vaên Vieät Nam voán coù töø trong coát loõi taâm
hoàn ngöôøi daân Vieät “thöông caùi chaát ngöôøi noùi chung cuûa nhaân loaïi hoøa nhaäp trong taâm hoàn
Baùc” Cho neân, trong “Nhaät kyù trong tuø” cuûa Baùc, chuùng ta coøn thaáy loøng kính troïng voâ haïn