Nhà thơ Hoàng Cầm: Đơn côi trong
không gian vài mét vuông
Cú ngã định mệnh đã "neo" ông hoàng của thơ tình lại với cái
giường bé xíu và đầy những sách tít tận tầng 5 ngôi nhà trong
ngõ 43 Lý Quốc Sư cũng đã gần 10 năm nay. Thi sỹ Hoàng Cầm
tuổi cận kề 90, bất động và nhỏ thó, câm lặng giữa không gian
đặc quánh tưởng chừng không dịch chuyển. Chỉ khuôn mặt vẫn
vướng vất nét đẹp thời trai trẻ là thảng hoặc ánh lên những tia
nhìn tinh anh ranh mãnh của sự sống.
Đôi chân Hoàng Cầm lâu nay không thể nâng nổi cái thân mình
luôn gầy tong và yếu ớt của ông. Nhiều năm ròng mang trọng
bệnh, ông chỉ nhích từng bước nhỏ một khi có người giúp đỡ
trong khoảng vài ba mét vuông của tầng thượng ngôi nhà mà gia
đình con cháu ông đang ở. Hoàng Cầm không còn khái niệm thời
gian nữa. Ông chẳng biết trông vào đâu để phân biệt ngày và
đêm, hôm qua và hôm nay, ngày kia và ngày mai tiếp nối.
Từ buổi đôi chân tê dại không tuân theo sự điều hành của trí não,
cơ hội để ông được ra khỏi nhà, được ngửa mặt ngắm nhìn bầu
trời và mở căng lồng ngực cho gió mơn trớn vuốt ve là rất ít ỏi,
chỉ như một cộng với một mà thôi. Lần gần đây, ông được cõng
xuống đến bậc cuối cùng của 5 tầng cầu thang và ngồi xe lăn ra
đường là đêm công diễn vở kịch thơ "Kiều Loan" tại Nhà hát Tuổi
trẻ tháng 8/2005.
Lần gần hơn nữa ở Lễ trao Giải thưởng Hồ Chí Minh và Giải
thưởng Nhà nước đầu năm 2007 mà ông là một trong những thi
sỹ già được xướng tên. Từ bấy đến nay, ông lại chỉ quẩn quanh
nằm ngồi trong không gian vắng teo chưa hết một tay con gái.
Hoàng Cầm khó nhọc tính đếm kể tên những người con của
chính mình, mãi cũng chưa ra hết, để cuối cùng, đạo diễn Đoàn
Điện Biên mà ông tự nhận là con nuôi phải đính chính giùm.
Đông con, nhưng Hoàng Cầm cũng đã hơn một lần phải chịu
đựng nỗi đau khôn cùng của một người cha khi dứt ruột tiễn biệt
những đứa con mệnh bạc của mình, nữ nghệ sỹ Hoàng Yến qua
đời đã lâu và nhà báo Hoàng Kỳ mới lìa thế cách nay ít năm. Cả
hai người con đã khuất đều là của ông với người vợ đầu tiên từ
thuở "Tấm Cám", bà Hoàng Thị Hoàn cũng vốn dân xứ Kinh Bắc
đa đoan.
Hỏi ông có hay đọc thơ của các nhà thơ trẻ không, ông bảo có
chứ, đấy người ta vẫn tặng sách thường xuyên. Rồi lại hỏi là ông
thích ai trong số những người trẻ mà ông tiếp xúc qua tác phẩm,
ông buột mồm nói ngay không đắn đo suy nghĩ: Phạm Tiến Duật.
Một nốt trầm trĩu cả ánh sáng hiu hắt le lói qua các kẽ hở của
những tấm tôn và cửa... Ông như đã từ lâu chưa giao tiếp với
xung quanh, hoặc đơn giản hơn, ông không còn có thể nhớ được
nữa.
Nói với ông Phạm Tiến Duật là tên tuổi nổi danh từ thời chống
Mỹ, và thi nhân cũng đã thành người của cõi xưa vô định từ hơn
một năm nay rồi, ánh mắt Hoàng Cầm vẫn thế, khuôn mặt ông
vẫn thế, không biểu lộ gì. Ông như chả thèm để ý đến xung
quanh, chỉ đắm đuối theo những suy tư của riêng ông và chỉ mình
ông biết. Đạo diễn Đoàn Điện Biên tí cái lại đỡ lời: Đôi khi cụ rơi
vào trạng thái lẫn, nói đấy rồi lại quên đấy mà thôi. Ông dường
như còn không điều khiển được cả đến suy nghĩ của mình nữa.
Đến thăm Hoàng Cầm là một nhẫn nại mà chả phải ai cũng tỉ
mẩn theo được. Nhiều lần nhiều người đã bất lực bấm chuông
ngôi nhà ban ngày cửa luôn im ỉm khóa. Đạo diễn Anh Tú khi bắt
gặp kịch thơ "Kiều Loan", sung sướng quá tìm đến nhà tác giả xin
cho phép được dàn dựng, cũng phải dùng điện thoại nói chuyện
cả tiếng đồng hồ từ dưới đất lên sân thượng tầng 5 với ông mà
không cách gì gặp mặt được.
Đơn giản chỉ là giờ hành chính cháu con ông đi làm hết, ông thì
vĩnh viễn chẳng còn tự nâng mình dậy để cất bước mở cửa cho
khách được. Ông giờ nằm đếm buồn đếm vui bằng những lần có
bạn thơ, bạn văn, cả những người yêu thơ ngưỡng mộ thơ đến
chơi và tán gẫu. Căn phòng nhỏ tầng 5 lâu lâu lại có người mở
cửa, phả vào đó chút hơi ấm mặn mòi náo nhiệt của cuộc sống
đời thường. Nhà thơ Hoàng Cầm mỗi giờ khắc lại đơn côi thêm
một chút giữa trần thế đông đúc. Bạn bè ông đã tìm về cõi vĩnh
hằng gần hết. Những người cùng thời cùng thế hệ với ông, nay
quanh quẩn đâu còn được mấy ai. Để qua đi chầm chậm từng
tích tắc dằng dặc của ngày tháng, ông đọc tất cả những tờ báo
rơi vào tay mình. Khi buồn, ông với cái điếu cày đầu giường xòe
lửa hít hà hương vị của khói thuốc lào gay gắt bảng lảng.
Nằm một chỗ từ rất lâu, nhưng Hoàng Cầm vẫn còn vẻ linh hoạt,
không bị ám cái nặng nề nồng nặc của người già tật bệnh chịu lệ
thuộc hoàn toàn vào con cái. Không bi quan, không sầu thảm,
Hoàng Cầm vẫn ráng giữ sinh hoạt nền nếp khuôn phép để duy
trì sức khỏe. Dường như nỗi buồn và sự cô đơn của ông đã hóa
thạch, chìm vào tận đáy sâu tháng ngày.