NHIỄM LAO TIỀM ẨN
(Latent Tuberculosis Infection)
Lời nói đầu:
Chúng tôi tóm tắt hướng dẫn của cơ quan kiểm soát và đề phòng bệnh
Hoa-kỳ cũng như của hội bệnh lồng ngực Hoa-kỳ và hội bệnh nhiễm Hoa-kỳ
về phương pháp tìm bệnh lao tiềm ẩn và cách điều trị. Tài liệu do bác sĩ
Nguyễn-Quý-Vinh ở Florida cung cấp.
Bài này giúp cho những người hành nghề y tế ở VN hiểu được vấn đề
để giải thích cho bệnh nhân hay những người đã tiếp xúc với thân nhân và bè
bạn nhiễm lao. Điều cần chú ý là Âu châu và các nước ở bắc Mỹ có nếp
sống cao, nên rất hiếm có bệnh lao, những ca lao phát hiện phần lớn từ du
khách hay những người di dân từ các quốc gia đang phát triển. Do đó, tiêu
chuẩn định bệnh và điều trị của họ cao và tốn kém, những nước nghèo như
Việt-nam khó thực hiện nỗi.
Thế nào là nhiễm lao tiềm ẩn?
Người nhiễm lao tiềm ẩn không cảm thấy mình bị bệnh và không có
triệu chứng, nhưng thường có phản ứng dương tính khi làm thử nghiệm
tuberculin trên da (tuberculin skin test). Những người này nhiễm khuẩn M.
tuberculosis nhưng không mắc bệnh lao đang hoạt động (active
tuberculosis).
Người nhiễm lao tiềm ẩn không lây nhiễm và không thể truyền bệnh
lao cho người khác.
Một cách tổng quát, khoảng 5% đến 10% người nhiễm bệnh sẽ phát
triển thành bệnh lao hoạt động ở một lúc nào đó trong cuộc đời. Khoảng một
nửa những người trở thành lao hoạt động xảy ra trong 2 năm đầu tiên.
Những người có hệ miển nhiễm yếu, đặc biệt là người nhiễm HIV, nguy cơ
phát sinh lao hoạt động sẽ cao hơn đáng kể so với người có hệ miển nhiễm
bình thường.
Điều đáng quan ngại là những người nhiễm từ bệnh nhân bệnh lao cực
kháng thuôc (XDR-TB) sau này trở thành lao hoạt động, những người này bị
bệnh lao cực kháng thuốc (XDR-TB) chứ không phải lao bình thường.
Người nhiễm lao tiềm ần (LTBI)
Thông thường, thử nghiệm trên da hay thử máu cho thấy nhiễm
lao
hình phổi chụp X-quang bình thường và thử nghiệm đàm âm
tính
có vi trùng lao trong cơ thể còn sống, nhưng không hoạt động
không cảm thấy bị bệnh
không thể truyền bệnh lao cho người khác
cần điều trị nhiễm lao tiềm ẩn để ngừa bệnh lao; tuy nhiên, nếu
tiếp xúc hay nhiễm từ 1 người lao đề kháng nhiều thuốc (MDR-TB) hay lao
cực kháng thuốc (XDR-TB) , điều trị phòng ngừa có thể không phải là chọn
lựa thích hợp.
Đối tượng thử tuberculin trên da (targeted Tuberculin Testing):
Thử nghiệm tuberculin trên da có mục đích nhận diện những người có
nguy cơ cao sinh bệnh lao và sẽ có lợi khi được điều trị nhiễm lao tiềm ẩn
nếu tìm thấy. Người tăng nguy cơ sinh bệnh lao gồm những người mới
nhiễm Mycobacterium tuberculosis và người có tình trạng lâm sàng liên
quan đến tăng nguy cơ diễn tiến nhiễm lao tiềm ẩn thành dạng lao hoạt động.
Theo nguyên tắc này, chương trình thử nghiệm tuberculin phải chỉ thực hiện
ở những nhóm ở nguy cơ cao mà thôi. Người bị nhiễm được xem là nguy cơ
cao phát sinh lao hoạt động phải được điều trị nhiễm lao tiềm ẩn bất kể ở lứa
tuổi nào.
Dựa trên độ nhạy và tính đặc thù của chất dẫn xuất protein tinh khiết (
Purified Protein Derivative : PPD) của thử nghiệm tuberculin trên da và tỷ lệ
mắc bệnh lao của từng nhóm, người ta đưa ra 3 dứt điểm để định nghĩa phản
ứng dương tính tuberculin: ≥ 5 mm, ≥ 10 mm, ≥ 15 mm đường kính chỗ
cứng trên da.
- Với những người có nguy cơ cao sinh lao hoạt động nếu nhiễm M.
tuberculosis (thí dụ nhiễm HIV, dùng thuốc đàn áp hệ miễn nhiễm, mới tiếp
xúc với người bệnh lao, hay hình chụp X-quang không bình thường phù hợp
với nhiễm lao trước đó), đường kính chỗ cứng ≥ 5 mm được xem là dương
tính
- Với những người khác tăng khả năng mới bị nhiễm trùng hay những
bệnh khác làm tăng nguy cơ tiến triển thành lao hoạt động, đường kính chỗ
cứng ≥ 10 mm xem là dương tính. Những người này gồm di dân (mới đến
Mỹ trong vòng 5 năm) từ những nước có tỷ lệ mắc bệnh cao, người chích
choác ma túy, người ở trong nhà hay nhân viên y tế tiếp xúc với bệnh nhân,
nhân viên phòng xét nghiệm lao, người có bệnh bụi silic phổi (silicosis),
bệnh tiểu đường, suy thận mãn tính, ung thư bạch cầu hay lymphoma,
carcinoma ở đầu, cổ và phổi, giảm cân > 10% trọng lượng lý tưởng, người bị